సుందరకాండము - భాగము – 5

 

సుందరకాండము - భాగము  – 5

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
14	స ముహూర్తమివ ధ్యత్వా మనసా చాధిగమ్య తామ్ | అవప్లుతో మహాతేజాః ప్రాకారం తస్య వేశ్మనః || ౧|| స తు సంహృష్టసర్వాఙ్గః ప్రాకారస్థో మహాకపిః | పుష్పితాగ్రాన్వసన్తాదౌ దదర్శ వివిధాన్ద్రుమాన్ || ౨|| సాలానశోకాన్భవ్యాంశ్చ చమ్పకాంశ్చ సుపుష్పితాన్ | ఉద్దాలకాన్నాగవృక్షాంశ్చూతాన్కపిముఖానపి || ౩|| అథామ్రవణసఞ్చన్నాం లతాశతసమావృతామ్ | జ్యాముక్త ఇవ నారాచః పుప్లువే వృక్షవాటికామ్ || ౪|| స ప్రవిష్య విచిత్రాం తాం విహగైరభినాదితామ్ | రాజతైః కాఞ్చనైశ్చైవ పాదపైః సర్వతోవృతామ్ || ౫|| విహగైర్మృగసఙ్ఘైశ్చ విచిత్రాం చిత్రకాననామ్ | ఉదితాదిత్యసఙ్కాశాం దదర్శ హనుమాన్కపిః || ౬|| వృతాం నానావిధైర్వృక్షైః పుష్పోపగఫలోపగైః | కోకిలైర్భృఙ్గరాజైశ్చ మత్తైర్నిత్యనిషేవితామ్ || ౭|| ప్రహృష్టమనుజే కలే మృగపక్షిసమాకులే | మత్తబర్హిణసఙ్ఘుష్టాం నానాద్విజగణాయుతామ్ || ౮|| మార్గమాణో వరారోహాం రాజపుత్రీమనిన్దితామ్ | సుఖప్రసుప్తాన్విహగాన్బోధయామాస వానరః || ౯|| ఉత్పతద్భిర్ద్విజగణైః పక్షైః సాలాః సమాహతాః | అనేకవర్ణా వివిధా ముముచుః పుష్పవృష్టయః || ౧౦|| పుష్పావకీర్ణః శుశుభే హనుమాన్మారుతాత్మజః | అశోకవనికామధ్యే యథా పుష్పమయో గిరిః || ౧౧|| దిశః సర్వాభిదావన్తం వృక్షషణ్డగతం కపిమ్ | దృష్ట్వా సర్వాణి భూతాని వసన్త ఇతి మేనిరే || ౧౨|| కృత్రిమాం దీర్ఘికాం చాపి పూర్ణాం శీతేన వారిణా | మణిప్రవరసోపానాం ముక్తాసికతశోభితామ్ || ౧౩|| వివిధైర్మృగసఙ్ఘైశ్చ విచిత్రాం చిత్రకాననామ్ | ప్రాసాదైః సుమహద్భిశ్చ నిర్మితైర్విశ్వకర్మణా | కాననైః కృత్రిమైశ్చాపి సర్వతః సమలఙ్కృతామ్ || ౧౪|| యే కే చిత్పాదపాస్తత్ర పుష్పోపగఫలోపగాః | సచ్ఛత్రాః సవితర్దీకాః సర్వే సౌవర్ణవేదికాః || ౧౫|| లతాప్రతానైర్బహుభిః పర్ణైశ్చ బహుభిర్వృతామ్ | కాఞ్చనీం శింశుపామేకాం దదర్శ స మహాకపిః || ౧౬|| సోఽపశ్యద్భూమిభాగాంశ్చ గర్తప్రస్రవణాని చ | సువర్ణవృక్షానపరాన్దదర్శ శిఖిసంనిభాన్ || ౧౭|| తేషాం ద్రుమాణాం ప్రభయా మేరోరివ మహాకపిః | అమన్యత తదా వీరః కాఞ్చనోఽస్మీతి వానరః || ౧౮|| తాం కాఞ్చనైస్తరుగణైర్మారుతేన చ వీజితామ్ | కిఙ్కిణీశతనిర్ఘోషాం దృష్ట్వా విస్మయమాగమత్ || ౧౯|| సుపుష్పితాగ్రాం రుచిరాం తరుణాఙ్కురపల్లవామ్ | తామారుహ్య మహావేగః శింశపాం పర్ణసంవృతామ్ || ౨౦|| ఇతో ద్రక్ష్యామి వైదేహీం రామ దర్శనలాలసామ్ | ఇతశ్చేతశ్చ దుఃఖార్తాం సమ్పతన్తీం యదృచ్ఛయా || ౨౧|| అశోకవనికా చేయం దృఢం రమ్యా దురాత్మనః | చమ్పకైశ్చన్దనైశ్చాపి బకులైశ్చ విభూషితా || ౨౨|| ఇయం చ నలినీ రమ్యా ద్విజసఙ్ఘనిషేవితా | ఇమాం సా రామమహిషీ నూనమేష్యతి జానకీ || ౨౩|| సా రామ రామమహిషీ రాఘవస్య ప్రియా సదా | వనసఞ్చారకుశలా నూనమేష్యతి జానకీ || ౨౪|| అథ వా మృగశావాక్షీ వనస్యాస్య విచక్షణా | వనమేష్యతి సా చేహ రామచిన్తానుకర్శితా || ౨౫|| రామశోకాభిసన్తప్తా సా దేవీ వామలోచనా | వనవాసరతా నిత్యమేష్యతే వనచారిణీ || ౨౬|| వనేచరాణాం సతతం నూనం స్పృహయతే పురా | రామస్య దయితా భార్యా జనకస్య సుతా సతీ || ౨౭|| సన్ధ్యాకాలమనాః శ్యామా ధ్రువమేష్యతి జానకీ | నదీం చేమాం శివజలాం సన్ధ్యార్థే వరవర్ణినీ || ౨౮|| తస్యాశ్చాప్యనురూపేయమశోకవనికా శుభా | శుభా యా పార్థివేన్ద్రస్య పత్నీ రామస్య సంమితా || ౨౯|| యది జివతి సా దేవీ తారాధిపనిభాననా | ఆగమిష్యతి సావశ్యమిమాం శివజలాం నదీమ్ || ౩౦|| ఏవం తు మత్వా హనుమాన్మహాత్మా ప్రతీక్షమాణో మనుజేన్ద్రపత్నీమ్ | అవేక్షమాణశ్చ దదర్శ సర్వం సుపుష్పితే పర్ణఘనే నిలీనః || ౩౧||	31	225
ఒక్క క్షణం పాటు ధ్యాన నిమగ్నుడై, తన మనస్సులోనే ఆమె ఉన్న చోటును ఊహించుకుని, అమిత తేజోవంతుడైన హనుమంతుడు ఆ లంకా నగర ప్రాకారం నుండి కిందనున్న అంతఃపుర తోటలలోకి లంఘించాడు. ఆ వనంలో నిలబడగానే ఆ మహా వానరుని సర్వాంగాలు ఉత్సాహంతో పులకించిపోయాయి. వసంతకాల ఆగమనంతో వికసించిన వివిధ రకాల వృక్షాలను ఆయన చూశాడు—సాల వృక్షాలు, అశోక వృక్షాలు, భవ్య వృక్షాలు, అందంగా పూసిన చంపక (సంపెంగ) చెట్లు, అలాగే వానరుల ముఖాల ఆకృతిలో ఉన్న ఉద్దాలక, నాగ మరియు మామిడి చెట్లను ఆయన వీక్షించాడు.  ఆ తర్వాత, వింటి త్రాడు నుండి వదిలిన ఇనుప బాణంలా, ఆయన నేరుగా మామిడి తోటలతో దట్టంగా కప్పబడి, వందలాది ప్రాకే లతలతో (తీగలతో) అల్లుకుపోయిన ఆ తోటలోకి దూసుకెళ్లాడు. పక్షుల మధుర గానాలతో ప్రతిధ్వనిస్తున్న ఆ అద్భుతమైన వనంలోకి ప్రవేశించిన వానరుడు హనుమంతుడు, నలువైపులా వెండి మరియు బంగారు చెట్లతో చుట్టూ ముట్టబడిన ఒక అద్భుతమైన అరణ్యాన్ని చూశాడు. పక్షుల సమూహాలతో, లేళ్ల మందలతో అలరారుతున్న ఆ వనం, ఉదయిస్తున్న సూర్యుని కాంతితో అద్భుతంగా ప్రకాశిస్తోంది. అది పూలు, పండ్లతో నిండిన వైవిధ్యమైన చెట్లతో కూడి ఉండి, నిరంతరం మదించిన కోకిలలకు, భృంగరాజ పక్షులకు నిలయమై ఉంది. పులకించిన నెమళ్ల కూతలతో ప్రతిధ్వనిస్తూ, వివిధ రకాల పక్షులు, జంతువుల సమూహాలతో నిండిన ఆ ప్రదేశం మానవులకు సహజంగానే ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చేలా ఉంది. నిందారహితమైన, సర్వాంగ సుందరియైన ఆ రాజకుమారి (సీత) కోసం వానరుడు వెతుకుతుండగా, ఆయన కదలికలకు చెట్లలో ప్రశాంతంగా నిద్రిస్తున్న పక్షులు మేల్కొన్నాయి. ఆ పక్షుల సమూహాలు పైకి ఎగిరినప్పుడు, వాటి రెక్కల దెబ్బలకు సాల వృక్షాలు కంపించి, వివిధ రకాల రంగురంగుల పుష్పవర్షాన్ని కురిపించాయి.  ఆ అశోకవనం మధ్యలో రాలిన పూలతో పూర్తిగా కప్పబడిన వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు, అంతా పూలతోనే చేయబడిన పర్వతంలా ప్రకాశించాడు. దట్టమైన చెట్ల గుబురుల గుండా అన్ని దిక్కులకూ దూసుకెళ్తున్న ఆ వానరుడిని చూసి, అక్కడ ఉన్న సమస్త ప్రాణులు ఆయనను సాక్షాత్తు వసంత రుతువు యొక్క మూర్తీభవించిన రూపంగా భ్రమించాయి. శ్రేష్ఠమైన రత్నాలతో చేసిన మెట్లు కలిగి, ముత్యాల వంటి ఇసుకతో అలంకరించబడి, చల్లని నీటితో నిండిన ఒక మానవ నిర్మిత సరస్సును ఆయన చూశాడు. దేవశిల్పి అయిన విశ్వకర్మ చేత నిర్మించబడిన భారీ రాజప్రాసాదాల వల్ల, ఎంతో నిశితంగా అమర్చబడిన కృత్రిమ వనాల వల్ల ఆ అద్భుతమైన అరణ్యం అంతటా మరింత అందంగా శోభిల్లుతోంది.  అక్కడ ఉన్న పూలు, పండ్లతో నిండిన ఏ చెట్టయినా సరే, అవన్నీ నీడను ఇచ్చే పందిళ్లను, వాటి కింద నిర్మించిన కూర్చునే వేదికలను కలిగి ఉండి, పూర్తిగా స్వచ్ఛమైన బంగారు వేదికలతో (పీఠాలతో) చుట్టూ ముట్టబడి ఉన్నాయి. అప్పుడు ఆ మహా వానరుడు అనేక రకాలుగా వ్యాపించిన తీగలతో అల్లుకుని, దట్టమైన ఆకులతో కప్పబడిన ఒకే ఒక అద్భుతమైన బంగారు శింశుపా (ఇరుడు/జివ్వి) వృక్షాన్ని చూశాడు. ఆయన అక్కడి పచ్చికబయళ్లను, చిన్న లోయలను, జలపాతాలను గమనించాడు, మరియు పైకి లేచే మంటల వలె మెరిసిపోతున్న మేలిమి బంగారు చెట్లను చూశాడు. ఆ చెట్ల అద్భుతమైన కాంతిని చూసి, పరాక్రమవంతుడైన ఆ వానరుడు తను కూడా మేరు పర్వతంపై నిలబడినప్పుడు బంగారంలా మారిపోయినట్లు భావించాడు. గాలికి ఊగుతున్న ఆ బంగారు చెట్ల వనాన్ని, వాటికి వేలాడదీసిన వందలాది చిన్న చిన్న గంటల మధురమైన ధ్వనులను చూసి ఆయన అమితమైన ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు. అత్యంత వేగంతో లంఘిస్తూ, దట్టమైన ఆకులతో కప్పబడి, పూర్తిగా వికసించిన కొమ్మలతో, లేత చిగుళ్లతో అలరారుతున్న ఆ అందమైన శింశుపా వృక్షాన్ని ఆయన ఎక్కాడు. ఆయన ఇలా ఆలోచించాడు: "ఇక్కడి నుండి నేను ఖచ్చితంగా వైదేహిని చూడగలను. శ్రీరాముని దర్శనం కోసం తీవ్రంగా తపిస్తూ, దుఃఖంతో మునిగిపోయిన ఆమె నిశ్చయముగా ఇటు అటు తిరుగుతూ ఉంటుంది. దుర్మార్గుడైన ఆ రాక్షసునికి చెందిన ఈ అశోకవనం చంపక, చందన మరియు శ్రేష్ఠమైన పొగడ (బకుళ) చెట్లతో అలంకరించబడి అసాధారణమైన అందాన్ని కలిగి ఉంది. మరియు ఇక్కడే పక్షుల సమూహాలతో కూడిన ఒక రమణీయమైన పద్మ సరస్సు (తామర కొలను) ఉంది. రాముని పట్టపురాణియైన జానకి ఖచ్చితంగా ఇక్కడికి వస్తుంది." "శ్రీరాముని పట్టపురాణి, ఆయనకు ఎల్లప్పుడూ ప్రాణప్రదమైన జానకి వనాలలో సంచరించడానికి బాగా అలవాటు పడినది; ఆమె ఖచ్చితంగా ఈ ప్రదేశానికి వస్తుంది. లేదా నిరంతరం రాముని గురించిన ఆలోచనలతో పూర్తిగా కృశించిపోయిన, ప్రకృతి రహస్యాలను తెలిసిన ఆ జింక కళ్ల సుందరి ఈ వనాన్ని సందర్శిస్తుంది. రామునిపై గల దుఃఖంతో తీవ్రంగా తపిస్తున్న ఆ సుందర నయనాల దేవి, తన వనవాస సమయంలో అడవిలో ఎల్లప్పుడూ సంతోషంగా గడిపినది కాబట్టి, సహజంగానే ఈ వనంలో ఊరటను వెతుక్కుంటుంది. గతంలో కూడా, జనక మహారాజు పవిత్ర పుత్రి మరియు రాముని ప్రియ పత్నియైన సీత ఎల్లప్పుడూ అరణ్య జీవితంపై ఎంతో ఇష్టాన్ని కనబరిచింది."  "యవ్వనం, సద్గుణాలు కలిగిన ఆ సుందరాంగి జానకి, తన సాయంకాల ప్రార్థనల పట్ల ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధ వహించేది కాబట్టి, తన సంధ్యావందన ఆచారాలను నిర్వర్తించడానికి నిశ్చయముగా శుభప్రదమైన జలాలు గల ఈ నది (సరస్సు) వద్దకు వస్తుంది. రాజులకు రాజైన రాముని యోగ్యురాలైన భార్య, ఆ ఉత్తమ ఇల్లాలు నివసించడానికి ఈ అందమైన, శుభప్రదమైన అశోకవనం అన్ని విధాలా తగినది. పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం గల ఆ దివ్య దేవి ఇంకా జీవించి ఉన్నట్లయితే, ఆమె తప్పక ఈ స్వచ్ఛమైన జలాలు గల నది వద్దకు వస్తుంది."  ఈ విధంగా ఆలోచించి, మహాత్ముడైన హనుమంతుడు ఆ చెట్టు యొక్క దట్టమైన, పూలతో కూడిన ఆకుల మధ్య తనను తాను దాచుకున్నాడు. మనుజనాథుడైన శ్రీరాముని భార్య కోసం అత్యంత అప్రమత్తంగా నిఘా ఉంచుతూ, ఎవరికీ కనిపించకుండా పూర్తిగా దాగి ఉన్నాడు.
15	అశోకవనికాయాం తు తస్యాం వానరపుఙ్గవః | స దదర్శావిదూరస్థం చైత్యప్రాసాదమూర్జితమ్ || ౧|| మధ్యే స్తమ్భసహస్రేణ స్థితం కైలాసపాణ్డురమ్ | ప్రవాలకృతసోపానం తప్తకాఞ్చనవేదికమ్ || ౨|| ముష్ణన్తమివ చక్షూంషి ద్యోతమానమివ శ్రియా | విమలం ప్రాంశుభావత్వాదుల్లిఖన్తమివామ్బరమ్ || ౩|| తతో మలినసంవీతాం రాక్షసీభిః సమావృతామ్ | ఉపవాసకృశాం దీనాం నిఃశ్వసాన్తీం పునః పునః | దదర్శ శుక్లపక్షాదౌ చన్ద్రరేఖామివామలామ్ || ౪|| మన్దప్రఖ్యాయమానేన రూపేణ రుచిరప్రభామ్ | పినద్ధాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః || ౫|| పీతేనైకేన సంవీతాం క్లిష్టేనోత్తమవాససా | సపఙ్కామనలఙ్కారాం విపద్మామివ పద్మినీమ్ || ౬|| వ్రీడితాం దుఃఖసన్తప్తాం పరిమ్లానాం తపస్వినీమ్ | గ్రహేణాఙ్గారకేణైవ పీడితామివ రోహిణీమ్ || ౭|| అశ్రుపూర్ణముఖీం దీనాం కృశామననశేన చ | శోకధ్యానపరాం దీనాం నిత్యం దుఃఖపరాయణామ్ || ౮|| ప్రియం జనమపశ్యన్తీం పశ్యన్తీం రాక్షసీగణమ్ | స్వగణేన మృగీం హీనాం శ్వగణాభివృతామ్ ఇవ || ౯|| నీలనాగాభయా వేణ్యా జఘనం గతయైకయా | సుఖార్హాం దుఃఖసన్తప్తాం వ్యసనానామకోదివామ్ || ౧౦|| తాం సమీక్ష్య విశాలాక్షీమధికం మలినాం కృశామ్ | తర్కయామాస సీతేతి కారణైరుపపాదిభిః || ౧౧|| హ్రియమాణా తదా తేన రక్షసా కామరూపిణా | యథారూపా హి దృష్టా వై తథారూపేయమఙ్గనా || ౧౨|| పూర్ణచన్ద్రాననాం సుభ్రూం చారువృత్తపయోధరామ్ | కుర్వన్తీం ప్రభయా దేవీం సర్వా వితిమిరా దిశః || ౧౩|| తాం నీలకేశీం బిమ్బౌష్ఠీం సుమధ్యాం సుప్రతిష్ఠితామ్ | సీతాం పద్మపలాశాక్షీం మన్మథస్య రతిం యథా || ౧౪|| ఇష్టాం సర్వస్య జగతః పూర్ణచన్ద్రప్రభామ్ ఇవ | భూమౌ సుతనుమాసీనాం నియతామివ తాపసీమ్ || ౧౫|| నిఃశ్వాసబహులాం భీరుం భుజగేన్ద్రవధూమ్ ఇవ | శోకజాలేన మహతా వితతేన న రాజతీమ్ || ౧౬|| సంసక్తాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః | తాం స్మృతీమివ సన్దిఘ్దామృద్ధిం నిపతితామ్ ఇవ || ౧౭|| విహతామివ చ శ్రద్ధామాశాం ప్రతిహతామ్ ఇవ | సోపసర్గాం యథా సిద్ధిం బుద్ధిం సకలుషామ్ ఇవ || ౧౮|| అభూతేనాపవాదేన కీర్తిం నిపతితామ్ ఇవ | రామోపరోధవ్యథితాం రక్షోహరణకర్శితామ్ || ౧౯|| అబలాం మృగశావాక్షీం వీక్షమాణాం తతస్తతః | బాష్పామ్బుప్రతిపూర్ణేన కృష్ణవక్త్రాక్షిపక్ష్మణా | వదనేనాప్రసన్నేన నిఃశ్వసన్తీం పునః పునః || ౨౦|| మలపఙ్కధరాం దీనాం మణ్డనార్హామమణ్డితామ్ | ప్రభాం నక్షత్రరాజస్య కాలమేఘైరివావృతామ్ || ౨౧|| తస్య సన్దిదిహే బుద్ధిర్ముహుః సీతాం నిరీక్ష్య తు | ఆమ్నాయానామయోగేన విద్యాం ప్రశిథిలామ్ ఇవ || ౨౨|| దుఃఖేన బుబుధే సీతాం హనుమాననలఙ్కృతామ్ | సంస్కారేణ యథాహీనాం వాచమర్థాన్తరం గతామ్ || ౨౩|| తాం సమీక్ష్య విశాలాక్షీం రాజపుత్రీమనిన్దితామ్ | తర్కయామాస సీతేతి కారణైరుపపాదయన్ || ౨౪|| వైదేహ్యా యాని చాఙ్గేషు తదా రామోఽన్వకీర్తయత్ | తాన్యాభరణజాలాని గాత్రశోభీన్యలక్షయత్ || ౨౫|| సుకృతౌ కర్ణవేష్టౌ చ శ్వదంష్ట్రౌ చ సుసంస్థితౌ | మణివిద్రుమచిత్రాణి హస్తేష్వాభరణాని చ || ౨౬|| శ్యామాని చిరయుక్తత్వాత్తథా సంస్థానవన్తి చ | తాన్యేవైతాని మన్యేఽహం యాని రామోఽవ్నకీర్తయత్ || ౨౭|| తత్ర యాన్యవహీనాని తాన్యహం నోపలక్షయే | యాన్యస్యా నావహీనాని తానీమాని న సంశయః || ౨౮|| పీతం కనకపట్టాభం స్రస్తం తద్వసనం శుభమ్ | ఉత్తరీయం నగాసక్తం తదా దృష్టం ప్లవఙ్గమైః || ౨౯|| భూషణాని చ ముఖ్యాని దృష్టాని ధరణీతలే | అనయైవాపవిద్ధాని స్వనవన్తి మహాన్తి చ || ౩౦|| ఇదం చిరగృహీతత్వాద్వసనం క్లిష్టవత్తరమ్ | తథా హి నూనం తద్వర్ణం తథా శ్రీమద్యథేతరత్ || ౩౧|| ఇయం కనకవర్ణాఙ్గీ రామస్య మహిషీ ప్రియా | ప్రనష్టాపి సతీ యస్య మనసో న ప్రణశ్యతి || ౩౨|| ఇయం సా యత్కృతే రామశ్చతుర్భిః పరితప్యతే | కారుణ్యేనానృశంస్యేన శోకేన మదనేన చ || ౩౩|| స్త్రీ ప్రనష్టేతి కారుణ్యాదాశ్రితేత్యానృశంస్యతః | పత్నీ నష్టేతి శోకేన ప్రియేతి మదనేన చ || ౩౪|| అస్యా దేవ్యా యథా రూపమఙ్గప్రత్యఙ్గసౌష్ఠవమ్ | రామస్య చ యథారూపం తస్యేయమసితేక్షణా || ౩౫|| అస్యా దేవ్యా మనస్తస్మింస్తస్య చాస్యాం ప్రతిష్ఠితమ్ | తేనేయం స చ ధర్మాత్మా ముహూర్తమపి జీవతి || ౩౬|| దుష్కరం కురుతే రామో య ఇమాం మత్తకాశినీమ్ | సీతాం వినా మహాబాహుర్ముహూర్తమపి జీవతి || ౩౭|| ఏవం సీతాం తదా దృష్ట్వా హృష్టః పవనసమ్భవః | జగామ మనసా రామం ప్రశశంస చ తం ప్రభుమ్ || ౩౮||	38	263
ఆ అశోకవనం లోపల, వానరోత్తముడైన హనుమంతుడు దానికి సమీపంలోనే ఉన్న ఒక అద్భుతమైన, అతి పెద్ద చైత్య ప్రాసాదాన్ని (దేవాలయ గోపురాన్ని) చూశాడు. వెయ్యి స్తంభాల ఆధారంతో మధ్యలో నిలిచి ఉన్న ఆ సౌధం, కైలాస పర్వతం వలె తెల్లగా మెరిసిపోతోంది. అది పగడాలతో చెక్కబడిన మెట్లను, మేలిమి బంగారంతో చేసిన వేదికలను కలిగి ఉండి, కళ్లను మిరమిట్లు గొలిపే నిర్మాణ సౌందర్యంతో ప్రకాశిస్తోంది. అత్యంత ఎత్తుగా ఉండటం వల్ల అది సాక్షాత్తు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్లుగా ఉంది.  అక్కడ, వికృత రూపం గల రాక్షస స్త్రీల మధ్య గట్టిగా చుట్టూ ముట్టబడి, మురికి వస్త్రాలు ధరించి ఉన్న ఒక దివ్య సుందరిని ఆయన చూశాడు. ఉపవాసాల వల్ల కృశించిపోయి, తీవ్ర నిరాశతో నిరంతరం నిట్టూరుస్తున్న ఆమె, శుక్లపక్ష పాడ్యమి నాటి నిర్మలమైన, పవిత్రమైన నెలవంక వలె శోభిస్తోంది. ఆమె అద్భుత సౌందర్యం ఇప్పుడు దాదాపుగా మరుగునపడినప్పటికీ, దట్టమైన పొగ కమ్మేసిన నిప్పుకణము వలె ఆమె శరీరం ఒక రకమైన దివ్య కాంతిని వెదజల్లుతోంది. ముడతలు పడి, కాంతిహీనమైన ఒకే ఒక చక్కని పసుపు రంగు వస్త్రాన్ని ధరించి, ఎటువంటి ఆభరణాలు లేకుండా ధూళి కప్పబడి ఉన్న ఆమె, పద్మాలన్నీ నశించిపోయిన ఒక తామర కొలను వలె ఉంది. లజ్జతో, తీవ్రమైన దుఃఖంతో కుంగిపోయి, పరమ పతివ్రతా దీక్షను ఆచరిస్తున్న ఆమె, క్రూర గ్రహమైన అంగారకుని (కుజుని) పీడనకు గురవుతున్న రోహిణీ నక్షత్రంలా కనిపించింది. ఆమె ముఖం కన్నీళ్లతో నిండి ఉంది, ఆకలితో ఆమె శరీరం శుష్కించిపోయింది. ఆమె నిరంతరం దుఃఖపూరితమైన ఆలోచనలలో మునిగిపోయి, ఎడతెగని వేదనతో అలమటిస్తోంది.  తనకు ప్రియమైనవారెవ్వరూ దరిదాపుల్లో లేకపోగా, క్రూరమైన రాక్షస స్త్రీల సమూహాన్ని నిరంతరం చూడాల్సి రావడంతో, ఆమె తన మంద నుండి విడిపోయి వేట కుక్కల మధ్య చిక్కుకున్న ఒక దిక్కులేని లేడి పిల్లలా ఉంది. ఆమె తలవెంట్రుకలు అల్లబడిన ఒకే ఒక పొడవైన జడగా మారి, ఆమె వీపు వెనుక నల్లని సర్పంలా వేలాడుతోంది. సర్వ సుఖాలకు అర్హురాలైనప్పటికీ, ఆమె తీవ్రమైన శోకంతో దహించిపోతోంది. ఇలాంటి ఘోరమైన విపత్కర పరిస్థితులు ఆమె జీవితంలో ఎన్నడూ ఎరుగనివి.  తీవ్రంగా కృశించిపోయి, ధూళి ధూసరితమై ఉన్న ఆ విశాల నేత్రిని (పెద్ద కళ్లు గల దేవిని) చూసి, హనుమంతుడు తన వివేకంతో, కొన్ని ఆధారాల ద్వారా ఇలా అంచనా వేశాడు: "ఈమె ఖచ్చితంగా సీతాదేవి అయి ఉండాలి. కోరిన రూపం ధరించగల ఆ కామాంధుడైన రాక్షసుడు (రావణుడు) ఈమెను అపహరించి ఆకాశ మార్గాన తీసుకెళ్తున్నప్పుడు, వానరులు వర్ణించిన రూపానికి ఈమె లక్షణాలు పూర్తిగా సరిపోలుతున్నాయి."  ఆ దివ్య దేవి పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖాన్ని, అందమైన కనుబొమ్మలను, చక్కని వక్షస్థలాన్ని కలిగి ఉంది. ఆమె శరీరంలోని ఆధ్యాత్మిక తేజస్సు నలుదిక్కులా ఉన్న చీకట్లను పారద్రోలుతున్నట్లుగా ఉంది. నల్లని కేశాలు, దొండపండు వంటి పెదవులు, సన్నని నడుము, పరిపూర్ణమైన అంగసౌష్ఠవంతో ఆమె సాక్షాత్తు రతీదేవి వలె ఉంది. పూర్ణచంద్రుని చల్లని వెన్నెల వలె లోకమంతటికీ ప్రియమైన ఆమె, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించుకున్న ఒక సాధ్వి వలె ఉత్త నేలపై కూర్చుని ఉంది. ఆమె సుకుమారమైన శరీరం వణుకుతోంది. భయపడిన సర్పరాణి వలె ఆమె నిరంతరం నిట్టూరుస్తోంది. ఆమె చుట్టూ అల్లుకున్న శోకసముద్రం వల్ల ఆమె దివ్య తేజస్సు పూర్తిగా మరుగునపడింది. ఆమె పొగ కమ్మిన అగ్నిశిఖలా, అస్పష్టమైన వ్యాఖ్యానాల వల్ల అర్థం కాని పవిత్ర వేద గ్రంథంలా లేదా పూర్తిగా నశించిపోయిన మహా ఐశ్వర్యంలా ఉంది. భంగపడిన విశ్వాసంలా, నిరాశకు గురైన ఆశలా, విఘ్నాల వల్ల ఆగిపోయిన ఆధ్యాత్మిక సిద్ధిలా లేదా మాలిన్యంతో కూడిన బుద్ధిలా ఆమె కనిపించింది. అపవాదు (నింద) వల్ల పాడైపోయిన పవిత్రమైన కీర్తిలా ఆమె ఉంది. రాముని ఎడబాటు వల్ల తీవ్రంగా కలత చెంది, రాక్షసుని అపహరణ వల్ల కృశించిపోయిన ఆ దిక్కులేని హరిణాక్షి (జింక కళ్ల సుందరి) అటు ఇటు దీనంగా చూస్తోంది. దుఃఖంతో నిండిన ముఖంతో ఆమె నిరంతరం నిట్టూరుస్తుండగా, ఆమె నల్లని కళ్లు, పొడవైన రెప్పలు పూర్తిగా కన్నీళ్లతో మునిగిపోయాయి.  ధూళి, బురదతో నిండి, అత్యంత దయనీయ స్థితిలో ఉన్న ఆమె, సర్వ అలంకరణలకు అర్హురాలైనప్పటికీ ఏమాత్రం అలంకారం లేకుండా ఉంది. నక్షత్రరాజైన చంద్రుని ప్రకాశవంతమైన కాంతిని దట్టమైన వర్షాకాలపు మేఘాలు పూర్తిగా కమ్మేసినట్లుగా ఆమె ఉంది. హనుమంతుడు ఆమెను అలా చూస్తున్నప్పుడు, నిరంతర సాధన (మనం) లేకపోవడం వల్ల పాండిత్యం బలహీనపడినప్పుడు ఒక పండితుడు గ్రంథం విషయంలో సందేహించినట్లు, ఆయన మనస్సు కూడా ఒక్క క్షణం పాటు సందేహంలో పడింది. సంస్కారము (సరైన వ్యాకరణం) లేని వచనం యొక్క అర్థం మారిపోయినప్పుడు దానిని గ్రహించడం ఎంత కష్టమో, అలంకరణలు లేని ఆ సీతాదేవిని గుర్తించడం హనుమంతునికి అంత కష్టమయింది.  అయినప్పటికీ, ఆ విశాల నేత్రి, నిందారహితమైన రాజకుమారిని నిశితంగా పరిశీలించి, ఆయన తార్కిక ఆధారాల ద్వారా ఈమె ఖచ్చితంగా సీతయే అని దృఢంగా నిశ్చయించుకున్నాడు. ఆమె శరీరంలో ఇంకా మిగిలి ఉండి, ఆమె అవయవాల అందాన్ని పెంచుతున్న వివిధ ఆభరణాలు, నాడు శ్రీరాముడు ప్రేమతో వర్ణించిన ఆభరణాలతో పూర్తిగా సరిపోలడాన్ని ఆయన గమనించాడు. అందంగా చెక్కబడిన ఆమె చెవి కుండలాలను, శ్వదంష్ట్రలను (చెవి కమ్మలు), ఆమె చేతులకు ఉన్న వజ్రాలు, పగడాలు పొదిగిన శ్రేష్ఠమైన ఆభరణాలను ఆయన చూశాడు. చాలా కాలంగా శుభ్రం చేయకపోవడం వల్ల అవి కాంతిహీనంగా మారినప్పటికీ, రాముడు వర్ణించిన ఆకృతి మరియు రూపంతో అవి సరిగ్గా సరిపోలాయి.  ఆయన ఇలా ఆలోచించాడు: "ఇవి ఖచ్చితంగా అవే ఆభరణాలని నేను నమ్ముతున్నాను. అపహరణ సమయంలో ఆమె జారవిడిచిన వస్తువులు ఇక్కడ లేవు, కానీ కింద పడకుండా మిగిలిపోయినవి ఇవే—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మేలిమి బంగారు రేకులా మెరిసిపోయే ఆమె అందమైన ప్రకాశవంతమైన పసుపు రంగు ఉత్తరీయం, ఆమెను ఆకాశ మార్గాన తీసుకెళ్తున్నప్పుడు ఒక పర్వత శిఖరంపై పడటం వానరులంతా చూశారు. అలాగే ఆమె భూమిపైకి విసిరివేసిన భారీ, గలగలలాడే అమూల్యమైన ఆభరణాలను కూడా మేము చూశాము." "ఆమె ధరించిన ఈ కింది వస్త్రం చాలా కాలంగా మార్చకపోవడం వల్ల బాగా నలిగిపోయి, వెలిసిపోయింది, అయినప్పటికీ దీని రంగు మరియు ఆకృతి మాకు దొరికిన ఉత్తరీయంతో సరిగ్గా సరిపోలుతున్నాయి. సువర్ణ ఛాయ గల ఈ దేవి నిశ్చయముగా శ్రీరాముని ప్రియ పత్ని. ఆమె భౌతికంగా ఆయనకు దూరమైనప్పటికీ, ఆయన హృదయం మరియు మనస్సు నుండి ఎన్నడూ దూరం కాలేదు. ఈమె కోసమే శ్రీరాముడు నాలుగు విధాలైన శోకంతో దహించిపోతున్నాడు: కరుణ, దయ, దుఃఖం మరియు ప్రేమ. ఒక దిక్కులేని స్త్రీ దూరమైనందుకు కరుణ; ఆమె తనపైనే ఆధారపడి ఉన్నందున దయ; తన భార్య కనిపించనందుకు దుఃఖం; మరియు ఆమె తన ప్రాణప్రదమైన ప్రియురాలు అయినందుకు ప్రేమ." "ఈ దివ్య దేవి యొక్క అవయవాల శారీరక లావణ్యం మరియు పరిపూర్ణమైన అమరిక, శ్రీరాముని యొక్క అసమానమైన సుందర రూపానికి సరిగ్గా సరిపోలుతున్నాయి. నల్లని కళ్లు గల ఈ దేవి నిజంగా ఆయనకు తగిన జోడి. ఈ దివ్య దేవి మనస్సు పూర్తిగా ఆయనపైనే లగ్నమై ఉంది, మరియు ఆయన హృదయం పూర్తిగా ఆమెలోనే నిలిచి ఉంది. ఈ పరస్పర భక్తి మరియు అనురాగం వల్లే ఆ ధర్మాత్ముడు (రాముడు) మరియు ఈమె ఒక్క క్షణమైనా జీవించగలుగుతున్నారు. నిశ్చయముగా, అసాధారణ సౌందర్యవతియైన ఈ సీత లేకుండా ఒక్క క్షణమైనా బ్రతికి ఉండటం ద్వారా మహాబాహువుడైన శ్రీరాముడు అత్యంత అసాధ్యమైన కార్యాన్ని సాగిస్తున్నాడు." ఈ విధంగా సీతాదేవిని దర్శించి, గుర్తించిన వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు పరమానందం పొందాడు. మనస్సులోనే శ్రీరామునికి సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తూ, ఆ మహానుభావుడైన తన ప్రభువును హృదయపూర్వకంగా కీర్తించాడు.

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే సుందరకాండే  పఞ్చమ: భాగ: