సుందరకాండము – భాగము – 4

 

సుందరకాండము – భాగము – 4

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
11	అవధూయ చ తాం బుద్ధిం బభూవావస్థితస్తదా | జగామ చాపరాం చిన్తాం సీతాం ప్రతి మహాకపిః || ౧|| న రామేణ వియుక్తా సా స్వప్తుమర్హతి భామినీ | న భోక్తుం నాప్యలఙ్కర్తుం న పానముపసేవితుమ్ || ౨|| నాన్యం నరముపస్థాతుం సురాణామపి చేశ్వరమ్ | న హి రామసమః కశ్చిద్విద్యతే త్రిదశేష్వపి | అన్యేయమితి నిశ్చిత్య పానభూమౌ చచార సః || ౩|| సర్వకామైరుపేతాం చ పానభూమిం మహాత్మనః | దదర్శ కపిశార్దూలస్తస్య రక్షఃపతేర్గృహే || ౪|| మృగాణాం మహిషాణాం చ వరాహాణాం చ భాగశః | తత్ర న్యస్తాని మాంసాని పానభూమౌ దదర్శ సః || ౫|| నిరీక్షమాణశ్చ తతస్తాః స్త్రియః స మహాకపిః | జగామ మహతీం చిన్తాం ధర్మసాధ్వసశఙ్కితః || ౬|| పరదారావరోధస్య ప్రసుప్తస్య నిరీక్షణమ్ | ఇదం ఖలు మమాత్యర్థం ధర్మలోపం కరిష్యతి || ౭|| న హి మే పరదారాణాం దృష్టిర్విషయవర్తినీ | అయం చాత్ర మయా దృష్టః పరదారపరిగ్రహః ||౮|| తస్య ప్రాదురభూచ్చిన్తాపునరన్యా మనస్వినః | నిశ్చితైకాన్తచిత్తస్య కార్యనిశ్చయదర్శినీ || ౯|| కామం దృష్ట్వా మయా సర్వా విశ్వస్తా రావణస్త్రియః | న తు మే మనసః కిం చిద్వైకృత్యముపపద్యతే ||౧౦ || మనో హి హేతుః సర్వేషామిన్ద్రియాణాం ప్రవర్తతే | శుభాశుభాస్వవస్థాసు తచ్చ మే సువ్యవస్థితమ్ ||౧౧ || నాన్యత్ర హి మయా శక్యా వైదేహీ పరిమార్గితుమ్ | స్త్రియో హి స్త్రీషు దృశ్యన్తే సదా సమ్పరిమార్గణే ||౧౨|| యస్య సత్త్వస్య యా యోనిస్తస్యాం తత్పరిమార్గ్యతే | న శక్యం ప్రమదా నష్టా మృగీషు పరిమార్గితుమ్ || ౧౩|| తదిదం మార్గితం తావచ్ఛుద్ధేన మనసా మయా | రావణాన్తఃపురం సరం దృశ్యతే న చ జానకీ || ౧౪|| దేవగన్ధర్వకన్యాశ్చ నాగకన్యాశ్చ వీర్యవాన్ | అవేక్షమాణో హనుమాన్నైవాపశ్యత జానకీమ్ || ౧౫|| తామపశ్యన్కపిస్తత్ర పశ్యంశ్చాన్యా వరస్త్రియః | అపక్రమ్య తదా వీరః ప్రధ్యాతుముపచక్రమే || ౧౬||	16	165
ఆ తప్పుడు ఆలోచనను వదిలిపెట్టి, మహా వానరుడైన హనుమంతుడు తన నిబ్బరాన్ని తిరిగి పొంది, సీతాదేవిని గురించిన మరొక ఆలోచనా విధానం వైపు తన మనసును మళ్లించాడు. "శ్రీరామునికి దూరమైన ఆ సుందరాంగి నిద్రపోవడానికి, ఆహారం భుజించడానికి, అలంకరించుకోవడానికి లేదా ఉత్తమ పానీయాలను సేవించడానికి ఎంతటి స్థితిలోనూ ఇష్టపడదు. ఆమె దేవతల ప్రభువును సైతం—మరొక పురుషుడిని ఎన్నటికీ దరిచేరనివ్వదు. నిశ్చయముగా, ఆ దేవతలలో కూడా శ్రీరామునికి సమానమైనవారెవ్వరూ లేరు. అందువల్ల, ఈ స్త్రీ ఖచ్చితంగా వేరొకరు అయి ఉండాలి." ఈ విధంగా దృఢంగా నిశ్చయించుకుని, ఆయన ఆ విందు భవనం (మద్యపాన శాల) గుండా ముందుకు కదిలాడు.  వానర శార్దూలుడైన హనుమంతుడు సమస్త కోరికలు తీర్చే వస్తువులతో సమృద్ధిగా ఉన్న ఆ మహాత్ముడైన రాక్షస రాజు యొక్క విందు భవనాన్ని చూశాడు. ఆ విందు భవనంలో, ఆయన లేళ్లు, దున్నపోతులు మరియు అడవి పందుల మాంసాలను వేర్వేరు భాగాలుగా అమర్చి ఉండటాన్ని గమనించాడు.  ఆ మహా వానరుడు నిద్రిస్తున్న ఆ స్త్రీలను నిశితంగా చూస్తూనే ఉన్నప్పుడు, ధర్మ సూత్రాన్ని అతిక్రమిస్తున్నానేమోననే భయంతో ఆయనను ఒక పెద్ద ఆందోళన ఆవహించింది. "మరొక పురుషుని భార్యలు తమ అంతఃపురంలో గాఢనిద్రలో ఉన్నప్పుడు వారిని చూడటం నిశ్చయముగా నా వైపు నుండి ధర్మ విరుద్ధమైన ఒక పెద్ద అపరాధానికి కారణమవుతుంది."  "నేను ఎన్నడూ ఇతర స్త్రీలను కామ భావనతో చూడలేదు, కానీ ఇప్పుడు నేను ఇక్కడ మరొక పురుషుని అంతఃపురం మొత్తాన్ని చూస్తున్నాను."  అప్పుడు, స్థిరమైన ఏకాగ్రత గల బుద్ధి కలిగి, సరైన కార్యాచరణను గుర్తించగల సమర్థుడైన బుద్ధిమంతుడు హనుమంతుడి మనస్సులో మరొక లోతైన ఆలోచన ఉద్భవించింది:  "నిజమే, నేను రావణుడి భార్యలందరినీ వారు ఏమాత్రం అప్రమత్తంగా లేని స్థితిలో చూశాను, అయినప్పటికీ నా మనస్సులో అధర్మ పూరితమైన భావన రవ్వంతైనా కలగలేదు. నిశ్చయముగా, శుభకరమైన లేదా అశుభకరమైన పరిస్థితులలోనైనా, ఇంద్రియాలన్నీ పనిచేయడానికి మనస్సే ఏకైక కారణం. మరియు ఈ పరిస్థితిలో, నా మనస్సు సంపూర్ణ అదుపులో, స్థిరంగా మరియు పవిత్రంగా ఉంది. అంతేకాకుండా, నేను వైదేహిని (సీతను) మరెక్కడో వెతకడం అసాధ్యం. ఒక తప్పిపోయిన స్త్రీ కోసం వెతికేటప్పుడు, ఆమెను ఎల్లప్పుడూ ఇతర స్త్రీల మధ్యనే వెతకాలి." "తప్పిపోయిన ప్రాణిని ఎప్పుడైనా దాని స్వజాతికి చెందిన వాటి మధ్యనే వెతకాలి. ఒక తప్పిపోయిన స్త్రీ కోసం ఆడలేళ్ల మందలో వెతకలేము కదా. అందువల్ల, సంపూర్ణ పవిత్రమైన మనస్సుతో, నేను రావణుడి అంతఃపురం మొత్తాన్ని కూలంకషంగా వెతికాను, అయినప్పటికీ జానకి (సీత) ఇంకా ఎక్కడా కనిపించలేదు." పరాక్రమవంతుడైన హనుమంతుడు అక్కడ ఉన్న దేవతలు, గంధర్వులు మరియు నాగా కన్యలను నిశితంగా పరిశీలించినప్పటికీ, ఆయనకు జానకి ఎక్కడా కనిపించలేదు. అక్కడ ఉన్న ఇతర ఉత్తమ స్త్రీలందరినీ చూసినప్పటికీ ఆమెను కనుగొనలేకపోవడంతో, ఆ వానర వీరుడు ఆ ప్రదేశం నుండి పక్కకు తప్పుకుని, తన తదుపరి అడుగు గురించి తీవ్రంగా ఆలోచించసాగాడు.
12	స తస్య మధ్యే భవనస్య వానరో లతాగృహాంశ్చిత్రగృహాన్నిశాగృహాన్ | జగామ సీతాం ప్రతి దర్శనోత్సుకో న చైవ తాం పశ్యతి చారుదర్శనామ్ || ౧|| స చిన్తయామాస తతో మహాకపిః ప్రియామపశ్యన్రఘునన్దనస్య తామ్ | ధ్రువం ను సీతా మ్రియతే యథా న మే విచిన్వతో దర్శనమేతి మైథిలీ || ౨|| సా రాక్షసానాం ప్రవరేణ బాలా స్వశీలసంరక్షణ తత్పరా సతీ | అనేన నూనం ప్రతిదుష్టకర్మణా హతా భవేదార్యపథే పరే స్థితా || ౩|| విరూపరూపా వికృతా వివర్చసో మహాననా దీర్ఘవిరూపదర్శనాః | సమీక్ష్య సా రాక్షసరాజయోషితో భయాద్వినష్టా జనకేశ్వరాత్మజా || ౪|| సీతామదృష్ట్వా హ్యనవాప్య పౌరుషం విహృత్య కాలం సహ వానరైశ్ చిరమ్ | న మేఽస్తి సుగ్రీవసమీపగా గతిః సుతీక్ష్ణదణ్డో బలవాంశ్చ వానరః || ౫|| దృష్టమన్తఃపురం సర్వం దృష్ట్వా రావణయోషితః | న సీతా దృశ్యతే సాధ్వీ వృథా జాతో మమ శ్రమః || ౬|| కిం ను మాం వానరాః సర్వే గతం వక్ష్యన్తి సఙ్గతాః | గత్వా తత్ర త్వయా వీర కిం కృతం తద్వదస్వ నః || ౭|| అదృష్ట్వా కిం ప్రవక్ష్యామి తామహం జనకాత్మజామ్ | ధ్రువం ప్రాయముపేష్యన్తి కాలస్య వ్యతివర్తనే || ౮|| కిం వా వక్ష్యతి వృద్ధశ్చ జామ్బవానఙ్గదశ్చ సః | గతం పారం సముద్రస్య వానరాశ్చ సమాగతాః || ౯|| అనిర్వేదః శ్రియో మూలమనిర్వేదః పరం సుఖమ్ | భూయస్తావద్విచేష్యామి న యత్ర విచయః కృతః || ౧౦|| అనిర్వేదో హి సతతం సర్వార్థేషు ప్రవర్తకః | కరోతి సఫలం జన్తోః కర్మ యచ్చ కరోతి సః || ౧౧|| తస్మాదనిర్వేద కృతం యత్నం చేష్టేఽహముత్తమమ్ | అదృష్టాంశ్చ విచేష్యామి దేశాన్రావణపాలితాన్ || ౧౨|| ఆపానశాలావిచితాస్తథా పుష్పగృహాణి చ | చిత్రశాలాశ్చ విచితా భూయః క్రీడాగృహాణి చ || ౧౩|| నిష్కుటాన్తరరథ్యాశ్చ విమానాని చ సర్వశః | ఇతి సఞ్చిన్త్య భూయోఽపి విచేతుముపచక్రమే || ౧౪|| భూమీగృహాంశ్చైత్యగృహాన్గృహాతిగృహకానపి | ఉత్పతన్నిపతంశ్చాపి తిష్ఠన్గచ్ఛన్పునః క్వ చిత్ || ౧౫|| అపావృణ్వంశ్చ ద్వారాణి కపాటాన్యవఘట్టయన్ | ప్రవిశన్నిష్పతంశ్చాపి ప్రపతన్నుత్పతన్నపి | సర్వమప్యవకాశం స విచచార మహాకపిః || ౧౬|| చతురఙ్గులమాత్రోఽపి నావకాశః స విద్యతే | రావణాన్తఃపురే తస్మిన్యం కపిర్న జగామ సః || ౧౭|| సోఽపశ్యంస్తాం మహాబాహుః పశ్యంశ్చాన్యా వరస్త్రియః | విషసాద మహాబాహుర్హనూమాన్మారుతాత్మజః || ౧౮||	18	183
సీతాదేవిని దర్శించాలనే తీవ్రమైన తపనతో, వానరుడైన హనుమంతుడు ఆ రాజప్రాసాదం నడిబొడ్డున ఉన్న లతా గృహాలను, చిత్రశాలలను, రాత్రి వేళ విశ్రమించే శయన మందిరాలను వెతికాడు. అయినప్పటికీ, సుందర రూపవతియైన ఆ దేవి ఆయనకు ఎక్కడా కనిపించలేదు. రఘువంశానంద వర్ధనుడైన శ్రీరాముని ప్రియ పత్ని కనిపించకపోవడంతో, ఆ మహా వానరుడు ఇలా ఆలోచించాడు: "నేను ఇంతలా వెతికినప్పటికీ మైథిలి (సీత) నా కంటికి కనిపించలేదంటే, ఆమె నిశ్చయముగా మరణించి ఉంటుంది."  "తన పాతివ్రత్యాన్ని కాపాడుకోవాలనే దీక్షతో, పరమ ధర్మ మార్గంలో స్థిరంగా నిలిచిన ఆ యవ్వనవతిని, పరమ దుర్మార్గుడైన ఈ రాక్షస రాజు నిశ్చయముగా చంపి ఉంటాడు. లేదా వికృతంగా, భయంకరంగా, తెల్లగా, పెద్ద నోళ్లతో చూసేటందుకే భీతి గొలిపేలా ఉన్న రాక్షస రాజు భార్యలను చూసి, జనక మహారాజు కుమార్తె భయంతోనే ప్రాణాలు విడిచి ఉండవచ్చు. ఇతర వానరులతో కలిసి ఇంత సమయం అన్వేషించిన తర్వాత, నేను సీతను చూడకుండా, ఈ పురుష ప్రయత్నాన్ని సాధించకుండా సుగ్రీవుని వద్దకు తిరిగి వెళితే, నాకు తప్పించుకునే మార్గమే లేదు. వానర రాజు అత్యంత శక్తిమంతుడు మరియు కఠినమైన దండనలు విధిస్తాడు."  "అంతఃపురం మొత్తాన్ని వెతికాను, రావణుడి భార్యలందరినీ చూశాను. కానీ పతివ్రతయైన సీత ఎక్కడా కనిపించలేదు. నా శ్రమ అంతా వృథా అయిపోయింది. నేను తిరిగి వెళ్లినప్పుడు వానరులందరూ సమావేశమై నాతో ఏమంటారు? వారు 'ఓ వీరుడా, నువ్వు అక్కడికి వెళ్లిన తర్వాత సాధించినది ఏమిటో మాకు చెప్పు?' అని అడుగుతారు. జనక నందినిని చూడకుండా నేను వారికి ఏమని చెప్పగలను? మనకు ఇచ్చిన సమయం కూడా ముగిసిపోయింది కాబట్టి, వారంతా నిశ్చయముగా ప్రాయోపవేశం (ఉపవాసం ఉండి ప్రాణాలు విడవడం) చేస్తారు."  "నేను సముద్రాన్ని దాటి అవతలి తీరానికి వెళ్లి వచ్చిన తర్వాత కూడా ఖాళీ చేతులతో తిరిగొస్తే, వృద్ధుడైన జాంబవంతుడు ఏమంటాడు, అంగదుడు ఏమంటాడు, మిగిలిన వానరులంతా ఏమంటారు? పట్టుదలే (ఉత్సాహమే) సంపదకు మూలం, పట్టుదలే పరమ సుఖాన్ని ఇస్తుంది. అందువల్ల, ఇంకా అన్వేషించని ప్రదేశాలలో నేను మళ్లీ వెతుకుతాను. నిశ్చయముగా, నిరంతర పట్టుదలే మనిషిని అన్ని ప్రయత్నాలలో ముందుకు నడిపిస్తుంది. జీవి తలపెట్టే ఏ పనైనా విజయవంతం అయ్యేలా చేస్తుంది." "అందువల్ల, ఈ నిరాశనంతటినీ విడనాడి, నేను పరమ ప్రయత్నం చేస్తాను. రావణుడి పాలనలో ఉన్న మిగిలిన, ఇంకా అన్వేషించని ప్రదేశాలను వెతుకుతాను. విందు భవనాలు, పుష్ప గృహాలు, చిత్రశాలలు మరియు వినోద గృహాలు ఇప్పటికే వెతకబడ్డాయి. నేను వాటితో పాటు ప్రమోదవనాలు (తోటలు), వాటి మధ్య ఉన్న మార్గాలు మరియు అన్ని దివ్య విమానాలలో మళ్లీ వెతకాలి." ఈ విధంగా ఆలోచించి, ఆయన తన అన్వేషణను మరొక్కసారి ప్రారంభించాడు.  ఆయన భూగర్భ గృహాలను, దేవాలయ గోపురాలను, విడిగా ఉన్న చిన్న ఇళ్లను వెతికాడు. పైకి లంఘిస్తూ, కిందికి దిగుతూ, నిశ్చలంగా నిలబడుతూ, చుట్టూ నడుస్తూ, తలుపులు తెరుస్తూ, కవాటాలను పక్కకు నెడుతూ, లోపలికి ప్రవేశిస్తూ మరియు వెలుపలికి వస్తూ, కింద పడుతూ మరియు పైకి లేస్తూ ఆ మహా వానరుడు ప్రతి ఒక్క స్థలాన్ని చుట్టేసాడు. రావణుడి అంతఃపురంలో హనుమంతుడు అన్వేషించని నాలుగు అంగుళాల స్థలం కూడా లేదు. ఆమెను చూడలేకపోయినప్పటికీ, అక్కడ ఉన్న ఇతర ఉత్తమ స్త్రీలందరినీ చూసిన వాయుపుత్రుడు, మహాబాహువుడైన హనుమంతుడు తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
13	విమానాత్తు సుసఙ్క్రమ్య ప్రాకారం హరియూథపః | హనూమాన్వేగవానాసీద్యథా విద్యుద్ఘనాన్తరే || ౧|| సమ్పరిక్రమ్య హనుమాన్రావణస్య నివేశనాన్ | అదృష్ట్వా జానకీం సీతామబ్రవీద్వచనం కపిః || ౨|| భూయిష్ఠం లోడితా లఙ్కా రామస్య చరతా ప్రియమ్ | న హి పశ్యామి వైదేహీం సీతాం సర్వాఙ్గశోభనామ్ || ౩|| పల్వలాని తటాకాని సరాంసి సరితస్తథా | నద్యోఽనూపవనాన్తాశ్చ దుర్గాశ్చ ధరణీధరాః | లోడితా వసుధా సర్వా న చ పశ్యామి జానకీమ్ || ౪|| ఇహ సమ్పాతినా సీతా రావణస్య నివేశనే | ఆఖ్యాతా గృధ్రరాజేన న చ పశ్యామి తామ్ అహమ్ || ౫|| అశోకవనికా చాపి మహతీయం మహాద్రుమా | ఇమామభిగమిష్యామి న హీయం విచితా మయా || ౬|| వసూన్రుద్రాంస్తథాదిత్యానశ్వినౌ మరుతోఽపి చ | నమస్కృత్వా గమిష్యామి రక్షసాం శోకవర్ధనః || ౭|| జిత్వా తు రాక్షసాన్దేవీమిక్ష్వాకుకులనన్దినీమ్ | సమ్ప్రదాస్యామి రామాయా యథాసిద్ధిం తపస్వినే ||౮|| స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా చిన్తావిగ్రథితేన్ద్రియః | ఉదతిష్ఠన్మహాబాహుర్హనూమాన్మారుతాత్మజః || ౯|| నమోఽస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయ దేవ్యై చ తస్యై జనకాత్మజాయై | నమోఽస్తు రుద్రేన్ద్రయమానిలేభ్యో నమోఽస్తు చన్ద్రార్కమరుద్గణేభ్యః || ౧౦|| స తేభ్యస్తు నమస్కృత్వా సుగ్రీవాయ చ మారుతిః | దిశః సర్వాః సమాలోక్య అశోకవనికాం ప్రతి || ౧౧||	11	194
ఆ దివ్య విమానం నుండి లంకా నగర ప్రాకారం (గోడ) పైకి వేగంగా లంఘించిన వానర సేనాధిపతి హనుమంతుడు, నల్లని మేఘాలను చీల్చుకుంటూ వెళ్లే మెరుపు తీగలా వేగంగా కదిలాడు. రావణుడి నివాసాలన్నింటినీ కూలంకషంగా వెతికినప్పటికీ జానకి కనిపించకపోవడంతో, వానరుడైన హనుమంతుడు తనలో తాను ఇలా అనుకున్నాడు: "శ్రీరామునికి ప్రియమైన కార్యాన్ని సాధించాలనే పట్టుదలతో నేను దాదాపు లంక మొత్తాన్ని జల్లెడ పట్టాను. అయినప్పటికీ, సర్వాంగ సుందరియైన ఆ వైదేహి (సీత) ఇంకా నా కంటికి కనిపించలేదు."  "మడుగులు, చెరువులు, సరస్సులు, సెలయేళ్లు, పెద్ద నదులు, బురదతో కూడిన అరణ్య ప్రాంతాలు, దాటశక్యం కాని దుర్గమ ప్రాంతాలు మరియు పర్వతాలు—నిజానికి ఈ భూభాగం మొత్తాన్ని క్షుణ్ణంగా అన్వేషించాను, కానీ నాకు ఇంకా జానకి కనిపించలేదు. పక్షిరాజు సంపాతి సీతాదేవి ఖచ్చితంగా ఇక్కడే, రావణుడి అంతఃపురంలోనే ఉందని చెప్పాడు, కానీ నేను ఆమెను చూడలేకపోతున్నాను. అయితే, భారీ వృక్షాలతో నిండిన ఈ విశాలమైన అశోకవనం ఇక్కడే ఉంది. నేను దాని వైపునకు వెళ్తాను, ఎందుకంటే నేను ఇంకా అక్కడ వెతకలేదు." "వసువులకు, రుద్రులకు, ఆదిత్యులకు, అశ్విని దేవతలకు మరియు మరుత్తులకు నమస్కరించి, రాక్షసులకు తీవ్ర దుఃఖాన్ని మిగులుస్తూ నేను అందులోకి ప్రవేశిస్తాను. జితేంద్రియుడైన సన్యాసి తన ఆధ్యాత్మిక తపస్సుకు తగిన పరమ ఫలాన్ని పొందినట్లుగా, నేను రాక్షసులను జయించి, ఇక్ష్వాకు వంశ నందనుడైన శ్రీరామునికి ఆ దివ్య దేవిని (సీతను) అప్పగిస్తాను." తన ఇంద్రియాలన్నింటినీ నిగ్రహించి, లోతైన ధ్యానంలో ఒక్క క్షణం పాటు ఆలోచించిన వాయుపుత్రుడు, మహాబాహువుడైన హనుమంతుడు లేచి నిలబడ్డాడు. "లక్ష్మణసమేతుడైన శ్రీరామునికి నమస్కారము, మరియు జనక నందినియైన ఆ దివ్య దేవికి (సీతాదేవికి) నమస్కారము. రుద్రునికి, ఇంద్రునికి, యమునికి, అనిలునికి (వాయుదేవునికి) నమస్కారము, మరియు చంద్రునికి, సూర్యునికి, మరుద్గణములకు నమస్కారము." వారికి మరియు సుగ్రీవునికి తన నమస్కారాలు అర్పించిన తర్వాత, మారుతి (హనుమంతుడు) అన్ని దిక్కుల వైపు చూసి, తన దృష్టిని అశోకవనం వైపునకు మళ్లించాడు.

 

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే సుందరకాండే  చతుర్థ: భాగ: