కిష్కింధాకాండము - భాగము – 4

 

కిష్కింధాకాండము - భాగము – 4

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
11	రామస్య వచనం శ్రుత్వా హర్షపౌరుషవర్ధనమ్ | సుగ్రీవః పూజయాం చక్రే రాఘవం ప్రశశంస చ || ౧|| అసంశయం ప్రజ్వలితైస్తీక్ష్ణైర్మర్మాతిగైః శరైః | త్వం దహేః కుపితో లోకాన్యుగాన్త ఇవ భాస్కరః || ౨|| వాలినః పౌరుషం యత్తద్యచ్చ వీర్యం ధృతిశ్చ యా | తన్మమైకమనాః శ్రుత్వా విధత్స్వ యదనన్తరమ్ || ౩|| సముద్రాత్పశ్చిమాత్పూర్వం దక్షిణాదపి చోత్తరమ్ | క్రామత్యనుదితే సూర్యే వాలీ వ్యపగతక్లమః || ౪|| అగ్రాణ్యారుహ్య శైలానాం శిఖరాణి మహాన్త్యపి | ఊర్ధ్వముత్క్షిప్య తరసా ప్రతిగృహ్ణాతి వీర్యవాన్ || ౫|| బహవః సారవన్తశ్చ వనేషు వివిధా ద్రుమాః | వాలినా తరసా భగ్నా బలం ప్రథయతాత్మనః || ౬|| మహిషో దున్దుభిర్నామ కైలాసశిఖరప్రభః | బలం నాగసహస్రస్య ధారయామాస వీర్యవాన్ || ౭|| ధారయన్మాహిషం రూపం తీక్ష్ణశృఙ్గో భయావహః | ప్రావృషీవ మహామేఘస్తోయపూర్ణో నభస్తలే || ౮|| తతస్తు ద్వారమాగమ్య కిష్కిన్ధాయా మహాబలః | ననర్ద కమ్పయన్భూమిం దున్దుభిర్దున్దుభిర్యథా ||౯ || సమీపజాన్ద్రుమాన్భఞ్జన్వసుధాం దారయన్ఖురైః | విషాణేనోల్లేఖన్దర్పాత్తద్ద్వారం ద్విరదో యథా ||౧౦ || అన్తఃపురగతో వాలీ శ్రుత్వా శబ్దమమర్షణః | నిష్పపాత సహ స్త్రీభిస్తారాభిరివ చన్ద్రమాః || ౧౧|| మితం వ్యక్తాక్షరపదం తమువాచ స దున్దుభిమ్ | హరీణామీశ్వరో వాలీ సర్వేషాం వనచారిణామ్ ||౧౨ || కిమర్థం నగరద్వారమిదం రుద్ధ్వా వినర్దసి | దున్దుభే విదితో మేఽసి రక్ష ప్రాణాన్మహాబల ||౧౩ || తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా వానరేన్ద్రస్య ధీమతః | ఉవాచ దున్దుభిర్వాక్యం క్రోధాత్సంరక్తలోచనః || ౧౪|| న త్వం స్త్రీసంనిధౌ వీర వచనం వక్తుమర్హసి | మమ యుద్ధం ప్రయచ్ఛ త్వం తతో జ్ఞాస్యామి తే బలమ్ ||౧౫ || అథ వా ధారయిష్యామి క్రోధమద్య నిశామిమామ్ | గృహ్యతాముదయః స్వైరం కామభోగేషు వానర || ౧౬|| యో హి మత్తం ప్రమత్తం వా సుప్తం వా రహితం భృశమ్ | హన్యాత్స భ్రూణహా లోకే త్వద్విధం మదమోహితమ్ ||౧౭ || స ప్రహస్యాబ్రవీన్మన్దం క్రోధాత్తమసురోత్తమమ్ | విసృజ్య తాః స్త్రియః సర్వాస్తారా ప్రభిड़్తికాస్తదా ||౧౮ || మత్తోఽయమితి మా మంస్థా యద్యభీతోఽసి సంయుగే | మదోఽయం సమ్ప్రహారేఽస్మిన్వీరపానం సమర్థ్యతామ్ || ౧౯|| తమేవముక్త్వా సఙ్క్రుద్ధో మాలాముత్క్షిప్య కాఞ్చనీమ్ | పిత్రా దత్తాం మహేన్ద్రేణ యుద్ధాయ వ్యవతిష్ఠత || ౨౦|| విషాణయోర్గృహీత్వా తం దున్దుభిం గిరిసంనిభమ్ | వాలీ వ్యాపాతయాం చక్రే ననర్ద చ మహాస్వనమ్ || ౨౧|| యుద్ధే ప్రాణహరే తస్మిన్నిష్పిష్టో దున్దుభిస్తదా | శ్రోత్రాభ్యామథ రక్తం తు తస్య సుస్రావ పాత్యతః | పపాత చ మహాకాయః క్షితౌ పఞ్చత్వమాగతః || ౨౨|| తం తోలయిత్వా బాహుభ్యాం గతసత్త్వమచేతనమ్ | చిక్షేప వేగవాన్వాలీ వేగేనైకేన యోజనమ్ || ౨౩|| తస్య వేగప్రవిద్ధస్య వక్త్రాత్క్షతజబిన్దవః | ప్రపేతుర్మారుతోత్క్షిప్తా మతఙ్గస్యాశ్రమం ప్రతి || ౨౪|| తాన్దృష్ట్వా పతితాంస్తత్ర మునిః శోణితవిప్రుషః | ఉత్ససర్జ మహాశాపం క్షేప్తారం వాలినం ప్రతి | ఇహ తేనాప్రవేష్టవ్యం ప్రవిష్టస్య బధో భవేత్ || ౨౫|| స మహర్షిం సమాసాద్య యాచతే స్మ కృతాఞ్జలిః || ౨౬|| తతః శాపభయాద్భీత ఋశ్యమూకం మహాగిరిమ్ | ప్రవేష్టుం నేచ్ఛతి హరిర్ద్రష్టుం వాపి నరేశ్వర || ౨౭|| తస్యాప్రవేశం జ్ఞాత్వాహమిదం రామ మహావనమ్ | విచరామి సహామాత్యో విషాదేన వివర్జితః || ౨౮|| ఏషోఽస్థినిచయస్తస్య దున్దుభేః సమ్ప్రకాశతే | వీర్యోత్సేకాన్నిరస్తస్య గిరికూటనిభో మహాన్ || ౨౯|| ఇమే చ విపులాః సాలాః సప్త శాఖావలమ్బినః | యత్రైకం ఘటతే వాలీ నిష్పత్రయితుమోజసా || ౩౦|| ఏతదస్యాసమం వీర్యం మయా రామ ప్రకాశితమ్ | కథం తం వాలినం హన్తుం సమరే శక్ష్యసే నృప || ౩౧|| యది భిన్ద్యాద్భవాన్సాలానిమాంస్త్వేకేషుణా తతః | జానీయాం త్వాం మహాబాహో సమర్థం వాలినో వధే || ౩౨|| తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవస్య మహాత్మనః | రాఘవో దున్దుభేః కాయం పాదాఙ్గుష్ఠేన లీలయా | తోలయిత్వా మహాబాహుశ్చిక్షేప దశయోజనమ్ || ౩౩|| క్షిప్తం దృష్ట్వా తతః కాయం సుగ్రీవః పునరబ్రవీత్ | లక్ష్మణస్యాగ్రతో రామమిదం వచనమర్థవత్ || ౩౪|| ఆర్ద్రః సమాంసప్రత్యగ్రః క్షిప్తః కాయః పురా సఖే | లఘుః సమ్ప్రతి నిర్మాంసస్తృణభూతశ్చ రాఘవ | నాత్ర శక్యం బలం జ్ఞాతుం తవ వా తస్య వాధికమ్ || ౩౫||	35	302
ఆనందాన్ని, పౌరుష పరాక్రమాలను పెంపొందించే రాముని మాటలను విన్న సుగ్రీవుడు, ఆ రఘువంశ తిలకుడిని గౌరవిస్తూ ఇలా ప్రశంసించాడు.  "నువ్వు అగ్రహించినప్పుడు, యుగాంతంలో సూర్యునిలా నీ ప్రజ్వరిల్లే, పదునైన, మర్మస్థానాలను చీల్చే బాణాలతో సమస్త లోకాలను బూడిద చేయగలవు అనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు. అయినప్పటికీ, వాలి యొక్క పురుష పరాక్రమం, అతని అసాధారణమైన బలం మరియు అతని ధైర్యసాహసాల వృత్తాంతాన్ని ఏకాగ్రతతో ఆలకించి, ఆపై తదుపరి ఏమి చేయాలో నువ్వే నిర్ణయించు." "సూర్యుడు ఉదయించక ముందే, వాలి పశ్చిమ సముద్రం నుండి తూర్పు సముద్రానికి, దక్షిణ సముద్రం నుండి ఉత్తర సముద్రానికి ఏమాత్రం అలసట లేకుండా దాటగలడు. పర్వత శిఖరాలను అధిరోహించి, ఆ బలశాలియైన యోధుడు వాటి భారీ శిఖరాలను బలవంతంగా పెకలించి, గాల్లోకి విసిరి, వాటిని మళ్లీ పట్టుకోగలడు. అడవులలోని రకరకాల బలమైన వృక్షాలను, కేవలం తన అపారమైన బలాన్ని ప్రదర్శించడం కోసమే వాలి ముక్కలు ముక్కలుగా విరిచివేశాడు."  "పూర్వం కైలాస పర్వతమంత పరిమాణంలో ప్రకాశించే దుందుభి అనే ఒక బలమైన మహిషాసురుడు (ఎద్దు రాక్షసుడు) ఉండేవాడు. అతనికి వెయ్యి ఏనుగుల బలం ఉండేది. పదునైన కొమ్ములతో భయంకరమైన ఎద్దు రూపాన్ని ధరించి, అతడు వర్షాకాలంలో ఆకాశంలో నీటితో నిండిన భారీ మేఘంలా కనిపించేవాడు. కిష్కింధ ద్వారానికి చేరుకుని, ఆ అమిత పరాక్రమవంతుడైన దుందుభి యుద్ధ దుందుభి (నగారా) శబ్దంలా భూమి కంపించేలా భయంకరంగా గర్జించాడు."  అహంకారంతో పక్కనే ఉన్న చెట్లను విరుస్తూ, తన గిట్టలతో భూమిని చీల్చుతూ, తన కొమ్ములతో కోట ద్వారాన్ని పొడుస్తూ, అతడు ఒక అడవి ఏనుగులా ప్రవర్తించాడు. తన అంతఃపురంలో ఆ శబ్దాన్ని విన్న అసహనశీలియైన వాలి, నక్షత్రాల మధ్య ఉన్న చంద్రునిలా తన భార్యలతో కలిసి వేగంగా బయటకు వచ్చాడు. వానరులకు, అడవి నివాసులకు అధిపతియైన వాలి, ఆ దుందుభితో సంక్షిప్తంగా, స్పష్టంగా ఈ మాటలు పలికాడు:  "‘నువ్వు ఎందుకు ఈ నగర ద్వారాన్ని అడ్డుకుని ఇంత పిచ్చిగా గర్జిస్తున్నావు? ఓ దుందుభీ! నువ్వు ఎవరో నాకు తెలుసు. ఓ బలవంతుడా! నీ ప్రాణాలను దక్కించుకో!’"  వివేకవంతుడైన ఆ వానరరాజు మాటలు విన్న దుందుభి, కోపంతో కళ్లు ఎర్రబడి, ఈ మాటలతో బదులిచ్చాడు: "‘మహిళల సమక్షంలో నువ్వు ఇలాంటి వీరాలాపాలు పలకకూడదు. నాతో యుద్ధం చేయి, అప్పుడే నీ నిజమైన బలం ఏమిటో నాకు తెలుస్తుంది.’ ‘లేదా, నీకు ఇష్టమైతే, ఈ రాత్రికి నేను నా కోపాన్ని అణచుకుంటాను. ఓ వానరుడా! నీ ఇష్టానుసారం భోగాలను అనుభవించడానికి సమయం తీసుకో!’ ‘ఎందుకంటే మత్తులో ఉన్నవాడిని, అజాగ్రత్తగా ఉన్నవాడిని, నిద్రిస్తున్నవాడిని లేదా పూర్తిగా దిక్కులేనివాడిని సంహరించేవాడు ఈ లోకంలో భ్రూణహత్యా మహాపాతకాన్ని (పుట్టని బిడ్డను చంపిన పాపం) మూటగట్టుకుంటాడు—ముఖ్యంగా అహంకారంతో మునిగిపోయిన నీలాంటి వాడి విషయంలో ఇది నిజం.’"  వాలి మెల్లగా నవ్వుతూ, తార మరియు ఇతరులతో సహా తన స్త్రీలందరినీ పంపించివేసి, ఆ రాక్షస శ్రేష్ఠుడితో తీవ్ర ఆగ్రహంతో ఇలా అన్నాడు:  "‘నేను మత్తులో ఉన్నానని అనుకోకు! ఒకవేళ నీకు నిజంగా యుద్ధం పట్ల భయం లేకపోతే, నా ఈ మత్తును ఒక యోధుడి యుద్ధానికి ముందస్తు పానీయంగా భావించు!’" తీవ్ర కోపంతో ఈ విధంగా పలికిన వాలి, తన తండ్రి ఇంద్రుడు తనకు ఇచ్చిన బంగారు హారాన్ని పక్కన పెట్టి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు. పర్వతం లాంటి ఆ దుందుభీని అతని రెండు కొమ్ములతో పట్టుకుని, వాలి అతడిని కిందకు విసిరికొట్టి, పిడుగు లాంటి గర్జన చేశాడు. ఆ ప్రాణాంతక యుద్ధంలో దుందుభి పూర్తిగా నలిగిపోయాడు. అతడిని కింద పడేయడంతో, అతని రెండు చెవుల నుండి రక్తం ధారలుగా కారింది, మరియు ఆ భారీ శరీరం గల రాక్షసుడు భూమిపై పడి మరణించాడు. ప్రాణం లేని, స్పృహ తప్పిన ఆ శవాన్ని తన చేతులతో పైకెత్తి, వేగవంతుడైన వాలి ఒకే దెబ్బతో ఒక యోజనం (సుమారు 8 మైళ్లు) దూరం విసిరివేశాడు. ఆ శవాన్ని అమితమైన వేగంతో విసిరేసినప్పుడు, అతని నోటి నుండి రాలిన రక్తపు చుక్కలు గాలికి కొట్టుకుపోయి మతంగ మహర్షి ఆశ్రమంలో పడ్డాయి. అక్కడ రాలిన ఆ రక్తపు చుక్కలను చూసి, ఆ శవాన్ని విసిరిన వాలిపై ఆ మహర్షి ఘోరమైన శాపాన్ని ఇచ్చాడు: ‘అతడు ఎన్నటికీ ఈ ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించకూడదు; ఒకవేళ ప్రవేశిస్తే, అతనికి మరణం సంభవిస్తుంది.’"  వాలి ఆ మహామునిని సమీపించి, చేతులు జోడించి క్షమాపణ వేడుకున్నాడు, కానీ ఆ మహర్షి శాంతించలేదు.  "ఓ నరనాథా! ఆ శాప భయంతో వణికిపోతూ, వానరుడైన వాలి ఈ శ్రేష్ఠమైన ఋష్యమూక పర్వతంలోకి ప్రవేశించడానికి గానీ, కనీసం దీని వైపు చూడటానికి గానీ ఇష్టపడడు. అతడు ఇక్కడికి రాలేడని తెలిసి, ఓ రామా, నేను నా మంత్రులతో కలిసి ఎటువంటి ఆందోళన లేకుండా ఈ మహారణ్యంలో తిరుగుతున్నాను. చూడు, తన పరాక్రమ అహంకారంతో వాలి విసిరివేసిన దుందుభి యొక్క ఎముకల కుప్ప ఇదే. ఇది పర్వత శిఖరాన్ని పోలి ఎంత భారీగా ఉందో చూడు."  "మరియు ఒకదానితో ఒకటి అల్లుకుపోయిన కొమ్మలతో ఉన్న ఈ ఏడు భారీ సాల వృక్షాలను (మద్ది చెట్లు) చూడు, "గతంలో వాలి అనేక సందర్భాలలో ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా ఈ చెట్లన్నింటినీ తీవ్రంగా కదిలించేవాడు.". ఓ రామా! అతని సాటిలేని బలాన్ని నేను నీకు వివరించాను. ఓ రాజా! నువ్వు యుద్ధంలో ఆ వాలిని ఎలా సంహరించగలవు? ఓ మహాబాహో! నువ్వు ఒకే ఒక్క బాణంతో ఈ సాల వృక్షాలలో కనీసం ఒక్కదానినైనా చీల్చగలిగితే, అప్పుడు నువ్వు వాలిని చంపగల సమర్థుడివని నేను నమ్ముతాను."  మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని ఆ మాటలు విన్న మహాబాహుడైన శ్రీరాముడు, ఎటువంటి శ్రమ లేకుండా తన కాలి బొటనవేలితో ఆ దుందుభి ఎముకల గూడును పైకెత్తి, పది యోజనాల దూరం విసిరివేశాడు. ఆ అస్థిపంజరం అంత దూరం పడటం చూసి, సుగ్రీవుడు లక్ష్మణుని సమక్షంలో రామునితో ఈ అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు:  "‘ఓ మిత్రమా! గతంలో వాలి ఆ శరీరాన్ని విసిరినప్పుడు, అది తడిగా, బరువుగా, మాంసంతో నిండి ఉంది. కానీ ఇప్పుడు, ఓ రఘునందనా, ఇది ఎండిపోయి, మాంసం లేక, గడ్డిపోచలా తేలికగా మారిపోయింది. కాబట్టి, దీని ఆధారంగా నీ బలం ఎక్కువో లేక అతని బలం ఎక్కువో అంచనా వేయడం సాధ్యం కాదు.’"
12	ఏతచ్చ వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవేణ సుభాషితమ్ | ప్రత్యయార్థం మహాతేజా రామో జగ్రాహ కార్ముకమ్ || ౧|| స గృహీత్వా ధనుర్ఘోరం శరమేకం చ మానదః | సాలానుద్దిశ్య చిక్షేప జ్యాస్వనైః పూరయన్దిశః || ౨|| స విసృష్టో బలవతా బాణః స్వర్ణపరిష్కృతః | భిత్త్వా సాలాన్గిరిప్రస్థే సప్త భూమిం వివేశ హ || ౩|| ప్రవిష్టస్తు ముహూర్తేన రసాం భిత్త్వా మహాజవః | నిష్పత్య చ పునస్తూర్ణం స్వతూణీం ప్రవివేశ హ || ౪|| తాన్దృష్ట్వా సప్త నిర్భిన్నాన్సాలాన్వానరపుఙ్గవః | రామస్య శరవేగేన విస్మయం పరమం గతః || ౫|| స మూర్ధ్నా న్యపతద్భూమౌ ప్రలమ్బీకృతభూషణః | సుగ్రీవః పరమప్రీతో రాఘవాయ కృతాఞ్జలిః || ౬|| ఇదం చోవాచ ధర్మజ్ఞం కర్మణా తేన హర్షితః | రామం సర్వాస్త్రవిదుషాం శ్రేష్ఠం శూరమవస్థితమ్ || ౭|| సేన్ద్రానపి సురాన్సర్వాంస్త్వం బాణైః పురుషర్షభ | సమర్థః సమరే హన్తుం కిం పునర్వాలినం ప్రభో || ౮|| యేన సప్త మహాసాలా గిరిర్భూమిశ్చ దారితాః | బాణేనైకేన కాకుత్స్థ స్థాతా తే కో రణాగ్రతః || ౯|| అద్య మే విగతః శోకః ప్రీతిరద్య పరా మమ | సుహృదం త్వాం సమాసాద్య మహేన్ద్రవరుణోపమమ్ || ౧౦|| తమద్యైవ ప్రియార్థం మే వైరిణం భ్రాతృరూపిణమ్ | వాలినం జహి కాకుత్స్థ మయా బద్ధోఽయమఞ్జలిః || ౧౧|| తతో రామః పరిష్వజ్య సుగ్రీవం ప్రియదర్శనమ్ | ప్రత్యువాచ మహాప్రాజ్ఞో లక్ష్మణానుమతం వచః || ౧౨|| అస్మాద్గచ్ఛామ కిష్కిన్ధాం క్షిప్రం గచ్ఛ త్వమగ్రతః | గత్వా చాహ్వయ సుగ్రీవ వాలినం భ్రాతృగన్ధినమ్ || ౧౩|| సర్వే తే త్వరితం గత్వా కిష్కిన్ధాం వాలినః పురీమ్ | వృక్షైరాత్మానమావృత్య వ్యతిష్ఠన్గహనే వనే || ౧౪|| సుగ్రీవో వ్యనదద్ఘోరం వాలినో హ్వానకారణాత్ | గాఢం పరిహితో వేగాన్నాదైర్భిన్దన్నివామ్బరమ్ || ౧౫|| తం శ్రుత్వా నినదం భ్రాతుః క్రుద్ధో వాలీ మహాబలః | నిష్పపాత సుసంరబ్ధో భాస్కరోఽస్తతటాదివ || ౧౬|| తతః సుతుములం యుద్ధం వాలిసుగ్రీవయోరభూత్ | గగనే గ్రహయోర్ఘోరం బుధాఙ్గారకయోరివ || ౧౭|| తలైరశనికల్పైశ్చ వజ్రకల్పైశ్చ ముష్టిభిః | జఘ్నతుః సమరేఽన్యోన్యం భ్రాతరౌ క్రోధమూర్ఛితౌ || ౧౮|| తతో రామో ధనుష్పాణిస్తావుభౌ సముదీక్ష్య తు | అన్యోన్యసదృశౌ వీరావుభౌ దేవావివాశ్వినౌ || ౧౯|| యన్నావగచ్ఛత్సుగ్రీవం వాలినం వాపి రాఘవః | తతో న కృతవాన్బుద్ధిం మోక్తుమన్తకరం శరమ్ || ౨౦|| ఏతస్మిన్నన్తరే భగ్నః సుగ్రీవస్తేన వాలినా | అపశ్యన్రాఘవం నాథమృశ్యమూకం ప్రదుద్రువే || ౨౧|| క్లాన్తో రుధిరసిక్తాఙ్గః ప్రహారైర్జర్జరీకృతః | వాలినాభిద్రుతః క్రోధాత్ప్రవివేశ మహావనమ్ || ౨౨|| తం ప్రవిష్టం వనం దృష్ట్వా వాలీ శాపభయాత్తతః | ముక్తో హ్యసి త్వమిత్యుక్త్వా స నివృత్తో మహాబలః || ౨౩|| రాఘవోఽపి సహ భ్రాత్రా సహ చైవ హనూమతా | తదేవ వనమాగచ్ఛత్సుగ్రీవో యత్ర వానరః || ౨౪|| తం సమీక్ష్యాగతం రామం సుగ్రీవః సహలక్ష్మణమ్ | హ్రీమాన్దీనమువాచేదం వసుధామ్ అవలోకయన్ || ౨౫|| ఆహ్వయస్వేతి మాముక్త్వా దర్శయిత్వా చ విక్రమమ్ | వైరిణా ఘాతయిత్వా చ కిమిదానీం త్వయా కృతమ్ || ౨౬|| తామేవ వేలాం వక్తవ్యం త్వయా రాఘవ తత్త్వతః | వాలినం న నిహన్మీతి తతో నాహమితో వ్రజే || ౨౭|| తస్య చైవం బ్రువాణస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః | కరుణం దీనయా వాచా రాఘవః పునరబ్రవీత్ || ౨౮|| సుగ్రీవ శ్రూయతాం తాతః క్రోధశ్చ వ్యపనీయతామ్ | కారణం యేన బాణోఽయం న మయా స విసర్జితః || ౨౯|| అలఙ్కారేణ వేషేణ ప్రమాణేన గతేన చ | త్వం చ సుగ్రీవ వాలీ చ సదృశౌ స్థః పరస్పరమ్ || ౩౦|| స్వరేణ వర్చసా చైవ ప్రేక్షితేన చ వానర | విక్రమేణ చ వాక్యైశ్చ వ్యక్తిం వాం నోపలక్షయే || ౩౧|| తతోఽహం రూపసాదృశ్యాన్మోహితో వానరోత్తమ | నోత్సృజామి మహావేగం శరం శత్రునిబర్హణమ్ || ౩౨|| ఏతన్ముహూర్తే తు మయా పశ్య వాలినమాహవే | నిరస్తమిషుణైకేన వేష్టమానం మహీతలే || ౩౩|| అభిజ్ఞానం కురుష్వ త్వమాత్మనో వానరేశ్వర | యేన త్వామభిజానీయాం ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతమ్ || ౩౪|| గజపుష్పీమిమాం ఫుల్లాముత్పాట్య శుభలక్షణామ్ | కురు లక్ష్మణ కణ్ఠేఽస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః || ౩౫|| తతో గిరితటే జాతాముత్పాట్య కుసుమాయుతామ్ | లక్ష్మణో గజపుష్పీం తాం తస్య కణ్ఠే వ్యసర్జయత్ || ౩౬|| స తథా శుశుభే శ్రీమాఁల్లతయా కణ్ఠసక్తయా | మాలయేవ బలాకానాం ససన్ధ్య ఇవ తోయదః || ౩౭|| విభ్రాజమానో వపుషా రామవాక్యసమాహితః | జగామ సహ రామేణ కిష్కిన్ధాం వాలిపాలితామ్ || ౩౮||	38	340
సుగ్రీవుడు పలికిన ఆ మధురమైన మాటలను విన్న అమిత తేజోవంతుడైన శ్రీరాముడు, అతనిలో పరిపూర్ణమైన నమ్మకాన్ని నింపడం కోసం తన ధనస్సును చేతిలోకి తీసుకున్నాడు. భయంకరమైన ఆ ధనస్సును, ఒకే ఒక్క బాణాన్ని సంధించి, ఆ సాల వృక్షాల వైపు గురిపెట్టి వదిలాడు. ఆ సమయంలో ఆ నారి శబ్దం దిక్కులన్నింటినీ నింపేసింది. ఆ పరాక్రమవంతుడైన యోధుడు వదిలిన ఆ బంగారు బాణం, పర్వత శ్రేణిపై ఉన్న ఆ ఏడు భారీ సాల వృక్షాలను (మద్ది చెట్లను) ఒక్కదెబ్బతో చీల్చుకుంటూ భూమిలోకి దూసుకుపోయింది. అత్యంత వేగవంతమైన ఆ బాణం పాతాళలోకాన్ని కూడా చీల్చుకుని, మరుక్షణంలోనే భూమి పైకి వచ్చి, తిరిగి రాముని అమ్ములపొదిలోకి ప్రవేశించింది.  రాముని బాణపు వేగానికి ఆ ఏడు భారీ సాల వృక్షాలు పూర్తిగా ముక్కలైపోవడం చూసి, వానరశ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు అంతులేని ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు. ఆ అద్భుత కృత్యానికి పరమానందం చెంది, కదులుతున్న తన ఆభరణాలతో రాముని పాదాలపై సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తూ, చేతులు జోడించి, సకల శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ వీర రాముడితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ పురుషోత్తమా! నువ్వు నీ బాణాలతో దేవేంద్రునితో సహా సమస్త దేవతలను కూడా యుద్ధంలో నాశనం చేయగల సమర్థుడివి; ఇక వాలి ఒక లెక్కా ప్రభూ? ఓ కాకుత్స్థ వంశ సంజాతుడా! ఒకే ఒక్క బాణంతో ఏడు భారీ సాల వృక్షాలను, పర్వత శ్రేణిని, చివరకు భూమిని సైతం చీల్చివేసిన నీ ముందు యుద్ధరంగంలో ఎవరు నిలబడగలరు? దేవేంద్రుడు, వరుణుడితో సమానుడైన నీలాంటి మిత్రుడు లభించడంతో నా దుఃఖమంతా ఈరోజే పటాపంచలైంది, నా హృదయం పరమానందంతో నిండిపోయింది."  "ఓ రఘునందనా! నా అన్న రూపంలో ఉన్న నా శత్రువైన ఆ వాలిని నా కోసం ఈరోజే సంహరించు; చేతులు జోడించి నిన్ను వేడుకుంటున్నాను."  అప్పుడు అత్యంత వివేకవంతుడైన రాముడు, ప్రసన్నమైన రూపం గల సుగ్రీవుడిని ఆప్యాయంగా కౌగిలించుకుని, లక్ష్మణుని ఆమోదంతో కూడిన ఈ మాటలు పలికాడు. "మనం ఇక్కడి నుండి కిష్కింధకు బయలుదేరుదాం. నువ్వు త్వరగా ముందుకు వెళ్ళు. ఓ సుగ్రీవా! అక్కడికి చేరుకుని, కేవలం అన్న అనే పేరు మాత్రమే ఉన్న ఆ వాలిని యుద్ధానికి ఆహ్వానించు." వారందరూ వేగంగా వాలి నగరమైన కిష్కింధకు చేరుకుని, దట్టమైన అడవిలోని చెట్ల వెనుక దాక్కుని ఎదురుచూస్తూ నిలబడ్డారు. సుగ్రీవుడు తన వస్త్రాలను గట్టిగా బిగగట్టి, వాలిని సవాలు చేస్తూ భయంకరమైన గర్జన చేశాడు. ఆ శబ్దపు తీవ్రతకు ఆకాశమే బద్దలైపోతుందా అన్నట్లుగా ఉంది. తన తమ్ముడి గర్జన విన్న అమిత పరాక్రమవంతుడైన వాలి క్రోధంతో రగిలిపోయాడు. అంతులేని కోపంతో, తూర్పు పర్వతంపై ఉదయిస్తున్న సూర్యునిలా అతడు నగరం నుండి బయటకు దూసుకువచ్చాడు. అప్పుడు వాలి, సుగ్రీవుల మధ్య ఆకాశంలో బుధ, అంగారక (కుజ) గ్రహాలు పరస్పరం ఢీకొన్నట్లుగా అత్యంత భయంకరమైన, ఘోరమైన యుద్ధం ప్రారంభమైంది. పిడుగుల లాంటి అరచేతులతో, వజ్రాయుధాల లాంటి గుద్దులతో ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు క్రోధంతో కళ్లు మూసుకుపోయి తీవ్రంగా పోరాడారు. అప్పుడు ధనస్సు చేతబూనిన రాముడు వారిద్దరినీ నిశితంగా గమనించాడు. కానీ ఆ ఇద్దరు వీరులు అచ్చం దేవ వైద్యులైన అశ్వినీ దేవతలలా (అశ్వినీ కుమారులు) ఒకేలా కనిపించారు.  వాలి ఎవరో, సుగ్రీవుడు ఎవరో రఘురాముడు గుర్తించలేకపోవడం వల్ల, ఆ ప్రాణాంతకమైన బాణాన్ని వదలడానికి ఆయన మనస్సు అంగీకరించలేదు. ఈలోగా, వాలి చేతిలో దెబ్బతిని, ఓడిపోయిన సుగ్రీవుడు, తన రక్షకుడైన రాముడు ఎక్కడా కనిపించకపోవడంతో భయపడి ఋష్యమూక పర్వతం వైపు పరుగెత్తాడు. అలసిపోయి, శరీరం అంతా రక్తసిక్తమై, వాలి దెబ్బలకు తాళలేక అతడు దట్టమైన అడవిలోకి ప్రవేశించాడు. వాలి కూడా అతడిని తీవ్ర కోపంతో తరుముకుంటూ వెళ్లాడు.  అతడు ఆ అడవిలోకి ప్రవేశించడం చూసి, అమిత పరాక్రమవంతుడైన వాలి ఆ ముని (మతంగ) శాప భయంతో అక్కడే ఆగిపోయి, వెనుతిరుగుతూ, "ఈ రోజుకి నిన్ను వదిలేస్తున్నాను!" అని అన్నాడు. రఘువంశ తిలకుడైన రాముడు, తన తమ్ముడైన లక్ష్మణుడు మరియు హనుమంతునితో కలిసి, సుగ్రీవుడు ఆశ్రయం పొందిన ఆ అడవికే చేరుకున్నాడు. రాముడు, లక్ష్మణుడు రావడం చూసి, అవమానంతో, దీనంగా ఉన్న సుగ్రీవుడు శూన్యంలోకి చూస్తూ ఈ మాటలు పలికాడు:  "నన్ను అతనితో యుద్ధానికి రమ్మని చెప్పి, నీ పరాక్రమాన్ని నాకు చూపి, తీరా సమయానికి నా శత్రువు చేతిలో నన్ను దెబ్బలు తినేలా చేశావు! నువ్వు ఇప్పుడు చేసిన పని ఇదేనా? ఓ రఘునందనా! 'నేను వాలిని చంపను' అని ఆ క్షణంలోనే నాకు నిజం చెప్పి ఉండాల్సింది. అలా చెప్పి ఉంటే, నేను అస్సలు అక్కడికి వెళ్లేవాడినే కాదు!" దీన స్వరంతో, దుఃఖంతో మాట్లాడుతున్న మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి, రఘువంశ తిలకుడైన శ్రీరాముడు మరలా ఇలా బదులిచ్చాడు:  "ఓ సుగ్రీవా! నా ప్రియ మిత్రమా, నా మాట విను, నీ కోపాన్ని విడిచిపెట్టు. నేను ఆ బాణాన్ని ఎందుకు వదల్లేదో అసలు కారణం విను. ఆభరణాలలో, వస్త్రధారణలో, శరీర పరిమాణంలో, నడకలో—నువ్వు, వాలి ఇద్దరూ అచ్చం ఒకేలా ఉన్నారు. ఓ వానరుడా! మీ గొంతు, తేజస్సు, చూపులు, పరాక్రమం మరియు మాటలలో కూడా మీ ఇద్దరి మధ్య నాకు ఎలాంటి తేడా కనిపించలేదు." "ఓ వానరశ్రేష్ఠుడా! మీ ఇద్దరి రూపాలు ఒకేలా ఉండటం వల్ల గందరగోళానికి గురై, శత్రు సంహారకమైన నా ఆ వేగవంతమైన బాణాన్ని నేను వదల్లేదు. చూడు! మరికొద్ది సేపట్లోనే నువ్వు ఆ వాలి నా బాణపు దెబ్బకు కూలిపోయి, భూమిపై విలవిలలాడటం చూస్తావు. ఓ వానరరాజా! మీరు ఇద్దరు ద్వంద్వ యుద్ధంలో తలపడినప్పుడు నిన్ను నేను స్పష్టంగా గుర్తించడానికి వీలుగా ఏదైనా ఒక గుర్తును ధరించు." "ఓ లక్ష్మణా! అందంగా పూలు పూసి, శుభప్రదంగా ఉన్న ఈ గజపుష్పి లతను (తీగను) పెకలించి, మహాత్ముడైన ఈ సుగ్రీవుడి మెడలో దండలా వేయి."  అప్పుడు లక్ష్మణుడు కొండ వాలుపై పెరుగుతున్న, పూలతో నిండిన ఆ గజపుష్పి తీగను పెకలించి, సుగ్రీవుడి మెడలో వేశాడు. ఆ తీగను మెడలో ధరించిన ఆ మహిమాన్విత సుగ్రీవుడు, తెల్లటి కొంగల గుంపుతో ఆవరించబడిన సంధ్యా కాలపు మేఘంలా ఎంతో అందంగా ప్రకాశించాడు. తన శారీరక తేజస్సుతో వెలిగిపోతూ, రాముని మాటలతో పూర్తి నమ్మకాన్ని పొందినవాడై, అతడు రామునితో కలిసి వాలి పరిపాలిస్తున్న కిష్కింధ నగరం వైపు మరలా అడుగులు వేశాడు.

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే కిష్కింధాకాండే చతుర్థ: భాగ: