అరణ్యకాండము - భాగము - 15

 

అరణ్యకాండము - భాగము - 15

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
61	దృష్టాశ్రమపదం శూన్యం రామో దశరథాత్మజః | రహితాం పర్ణశాలాం చ విధ్వస్తాన్యాసనాని చ || ౧|| అదృష్ట్వా తత్ర వైదేహీం సంనిరీక్ష్య చ సర్వశః | ఉవాచ రామః ప్రాక్రుశ్య ప్రగృహ్య రుచిరౌ భుజౌ || ౨|| క్వ ను లక్ష్మణ వైదేహీ కం వా దేశమితో గతా | కేనాహృతా వా సౌమిత్రే భక్షితా కేన వా ప్రియా || ౩|| వృష్కేణావార్య యది మాం సీతే హసితుమిచ్ఛసి | అలం తే హసితేనాద్య మాం భజస్వ సుదుఃఖితమ్ || ౪|| యైః సహ క్రీడసే సీతే విశ్వస్తైర్మృగపోతకైః | ఏతే హీనాస్త్వయా సౌమ్యే ధ్యాయన్త్యస్రావిలేక్షణాః || ౫|| మృతం శోకేన మహతా సీతాహరణజేన మామ్ | పరలోకే మహారాజో నూనం ద్రక్ష్యతి మే పితా || ౬|| కథం ప్రతిజ్ఞాం సంశ్రుత్య మయా త్వమభియోజితః | అపూరయిత్వా తం కాలం మత్సకాశమిహాగతః || ౭|| కామవృత్తమనార్యం మాం మృషావాదినమేవ చ | ధిక్త్వామితి పరే లోకే వ్యక్తం వక్ష్యతి మే పితా || ౮|| వివశం శోకసన్తప్తం దీనం భగ్నమనోరథమ్ | మామిహోత్సృజ్య కరుణం కీర్తిర్నరమివానృజుమ్ || ౯|| క్వ గచ్ఛసి వరారోహే మాముత్సృజ్య సుమధ్యమే | త్వయా విరహితశ్చాహం మోక్ష్యే జీవితమాత్మనః || ౧౦|| ఇతీవ విలపన్రామః సీతాదర్శనలాలసః | న దదర్శ సుదుఃఖార్తో రాఘవో జనకాత్మజామ్ || ౧౧|| అనాసాదయమానం తం సీతాం దశరథాత్మజమ్ | పఙ్కమాసాద్య విపులం సీదన్తమివ కుఞ్జరమ్ | లక్ష్మణో రామమత్యర్థమువాచ హితకామ్యయా || ౧౨|| మా విషాదం మహాబాహో కురు యత్నం మయా సహ | ఇదం చ హి వనం శూర బహుకన్దరశోభితమ్ || ౧౩|| ప్రియకాననసఞ్చారా వనోన్మత్తా చ మైథిలీ | సా వనం వా ప్రవిష్టా స్యాన్నలినీం వా సుపుష్పితామ్ || ౧౪|| సరితం వాపి సమ్ప్రాప్తా మీనవఞ్జురసేవితామ్ | విత్రాసయితుకామా వా లీనా స్యాత్కాననే క్వ చిత్ | జిజ్ఞాసమానా వైదేహీ త్వాం మాం చ పురుషర్షభ || ౧౫|| తస్యా హ్యన్వేషణే శ్రీమన్క్షిప్రమేవ యతావహే | వనం సర్వం విచినువో యత్ర సా జనకాత్మజా | మన్యసే యది కాకుత్స్థ మా స్మ శోకే మనః కృథాః || ౧౬|| ఏవముక్తస్తు సౌహార్దాల్లక్ష్మణేన సమాహితః | సహ సౌమిత్రిణా రామో విచేతుముపచక్రమే | తౌ వనాని గిరీంశ్చైవ సరితశ్చ సరాంసి చ || ౧౭|| నిఖిలేన విచిన్వన్తౌ సీతాం దశరథాత్మజౌ | తస్య శైలస్య సానూని గుహాశ్చ శిఖరాణి చ || ౧౮|| నిఖిలేన విచిన్వన్తౌ నైవ తామభిజగ్మతుః | విచిత్య సర్వతః శైలం రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్ || ౧౯|| నేహ పశ్యామి సౌమిత్రే వైదేహీం పర్వతే శుభే | తతో దుఃఖాభిసన్తప్తో లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్ || ౨౦|| విచరన్దణ్డకారణ్యం భ్రాతరం దీప్తతేజసం | ప్రాప్స్యసి త్వం మహాప్రాజ్ఞ మైథిలీం జనకాత్మజామ్ || ౨౧|| యథా విష్ణుర్మహాబాహుర్బలిం బద్ధ్వా మహీమిమామ్ | ఏవముక్తస్తు వీరేణ లక్ష్మణేన స రాఘవః || ౨౨|| ఉవాచ దీనయా వాచా దుఃఖాభిహతచేతనః | వనం సర్వం సువిచితం పద్మిన్యః ఫుల్లపఙ్కజాః || ౨౩|| గిరిశ్చాయం మహాప్రాజ్ఞ బహుకన్దరనిర్ఝరః | న హి పశ్యామి వైదేహీం ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీమ్ || ౨౪|| ఏవం స విలపన్రామః సీతాహరణకర్శితః | దీనః శోకసమావిష్టో ముహూర్తం విహ్వలోఽభవత్ || ౨౫|| స విహ్వలితసర్వాఙ్గో గతబుద్ధిర్విచేతనః | విషసాదాతురో దీనో నిఃశ్వస్యాశీతమాయతమ్ || ౨౬|| బహుశః స తు నిఃశ్వస్య రామో రాజీవలోచనః | హా ప్రియేతి విచుక్రోశ బహుశో బాష్పగద్గదః || ౨౭|| తం సాన్త్వయామాస తతో లక్ష్మణః ప్రియబాన్ధవః | బహుప్రకారం ధర్మజ్ఞః ప్రశ్రితః ప్రశ్రితాఞ్జలిః || ౨౮|| అనాదృత్య తు తద్వాక్యం లక్ష్మణౌష్ఠపుటచ్యుతమ్ | అపశ్యంస్తాం ప్రియాం సీతాం ప్రాక్రోశత్స పునః పునః || ౨౯||	29	900
శ్రీరాముడు సీతను తలచుకుంటూ విలపించి తీవ్ర నిరాశకు లోనయ్యాడు, కానీ లక్ష్మణుడి సలహా మేరకు, ఆమె బహుశా సమీపంలోనే ఎక్కడో ఉండే అవకాశం ఉందనే నమ్మకంతో వారిద్దరూ కలిసి సీత కోసం అన్వేషణ ప్రారంభించారు.
64	స దీనో దీనయా వాచా లక్ష్మణం వాక్యమబ్రవీత్ | శీఘ్రం లక్ష్మణ జానీహి గత్వా గోదావరీం నదీమ్ | అపి గోదావరీం సీతా పద్మాన్యానయితుం గతా || ౧|| ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్ష్మణః పునరేవ హి | నదీం గోదావరీం రమ్యాం జగామ లఘువిక్రమః || ౨|| తాం లక్ష్మణస్తీర్థవతీం విచిత్వా రామమబ్రవీత్ | నైనాం పశ్యామి తీర్థేషు క్రోశతో న శృణోతి మే || ౩|| కం ను సా దేశమాపన్నా వైదేహీ క్లేశనాశినీ | న హి తం వేద్మి వై రామ యత్ర సా తనుమధ్యమా || ౪|| లక్ష్మణస్య వచః శ్రుత్వా దీనః సన్తాప మోహితః | రామః సమభిచక్రామ స్వయం గోదావరీం నదీమ్ || ౫|| స తాముపస్థితో రామః క్వ సీతేత్యేవమబ్రవీత్ || ౬|| భూతాని రాక్షసేన్ద్రేణ వధార్హేణ హృతామ్ అపి | న తాం శశంసూ రామాయ తథా గోదావరీ నదీ || ౭|| తతః ప్రచోదితా భూతైః శంసాస్మై తాం ప్రియామ్ ఇతి | న చ సాభ్యవదత్సీతాం పృష్టా రామేణ శోచితా || ౮|| రావణస్య చ తద్రూపం కర్మాణి చ దురాత్మనః | ధ్యాత్వా భయాత్తు వైదేహీం సా నదీ న శశంస తామ్ || ౯|| నిరాశస్తు తయా నద్యా సీతాయా దర్శనే కృతః | ఉవాచ రామః సౌమిత్రిం సీతాదర్శనకర్శితః || ౧౦|| కిం ను లక్ష్మణ వక్ష్యామి సమేత్య జనకం వచః | మాతరం చైవ వైదేహ్యా వినా తామ్ అహమప్రియమ్ || ౧౧|| యా మే రాజ్యవిహీనస్య వనే వన్యేన జీవతః | సర్వం వ్యపనయచ్ఛోకం వైదేహీ క్వ ను సా గతా || ౧౨|| జ్ఞాతిపక్షవిహీనస్య రాజపుత్రీమపశ్యతః | మన్యే దీర్ఘా భవిష్యన్తి రాత్రయో మమ జాగ్రతః || ౧౩|| గోదావరీం జనస్థానమిమం ప్రస్రవణం గిరిమ్ | సర్వాణ్యనుచరిష్యామి యది సీతా హి దృశ్యతే || ౧౪|| ఏవం సమ్భాషమాణౌ తావన్యోన్యం భ్రాతరావుభౌ | వసున్ధరాయాం పతితం పుష్పమార్గమపశ్యతామ్ || ౧౫|| తాం పుష్పవృష్టిం పతితాం దృష్ట్వా రామో మహీతలే | ఉవాచ లక్ష్మణం వీరో దుఃఖితో దుఃఖితం వచః || ౧౬|| అభిజానామి పుష్పాణి తానీమామీహ లక్ష్మణ | అపినద్ధాని వైదేహ్యా మయా దత్తాని కాననే || ౧౭|| ఏవముక్త్వా మహాబాహుర్లక్ష్మణం పురుషర్షభమ్ | క్రుద్ధోఽబ్రవీద్గిరిం తత్ర సింహః క్షుద్రమృగం యథా || ౧౮|| తాం హేమవర్ణాం హేమాభాం సీతాం దర్శయ పర్వత | యావత్సానూని సర్వాణి న తే విధ్వంసయామ్యహమ్ || ౧౯|| మమ బాణాగ్నినిర్దగ్ధో భస్మీభూతో భవిష్యసి | అసేవ్యః సతతం చైవ నిస్తృణద్రుమపల్లవః || ౨౦|| ఇమాం వా సరితం చాద్య శోషయిష్యామి లక్ష్మణ | యది నాఖ్యాతి మే సీతామద్య చన్ద్రనిభాననామ్ || ౨౧|| ఏవం స రుషితో రామో దిధక్షన్నివ చక్షుషా | దదర్శ భూమౌ నిష్క్రాన్తం రాక్షసస్య పదం మహత్ || ౨౨|| స సమీక్ష్య పరిక్రాన్తం సీతాయా రాక్షసస్య చ | సమ్భ్రాన్తహృదయో రామః శశంస భ్రాతరం ప్రియమ్ || ౨౩|| పశ్య లక్ష్మణ వైదేహ్యాః శీర్ణాః కనకబిన్దవః | భూషణానాం హి సౌమిత్రే మాల్యాని వివిధాని చ || ౨౪|| తప్తబిన్దునికాశైశ్చ చిత్రైః క్షతజబిన్దుభిః | ఆవృతం పశ్య సౌమిత్రే సర్వతో ధరణీతలమ్ || ౨౫|| మన్యే లక్ష్మణ వైదేహీ రాక్షసైః కామరూపిభిః | భిత్త్వా భిత్త్వా విభక్తా వా భక్షితా వా భవిష్యతి || ౨౬|| తస్య నిమిత్తం వైదేహ్యా ద్వయోర్వివదమానయోః | బభూవ యుద్ధం సౌమిత్రే ఘోరం రాక్షసయోరిహ || ౨౭|| ముక్తామణిచితం చేదం తపనీయవిభూషితమ్ | ధరణ్యాం పతితం సౌమ్య కస్య భగ్నం మహద్ధనుః || ౨౮|| తరుణాదిత్యసఙ్కాశం వైదూర్యగులికాచితమ్ | విశీర్ణం పతితం భూమౌ కవచం కస్య కాఞ్చనమ్ || ౨౯|| ఛత్రం శతశలాకం చ దివ్యమాల్యోపశోభితమ్ | భగ్నదణ్డమిదం కస్య భూమౌ సౌమ్య నిపాతితమ్ || ౩౦|| కాఞ్చనోరశ్ఛదాశ్చేమే పిశాచవదనాః ఖరాః | భీమరూపా మహాకాయాః కస్య వా నిహతా రణే || ౩౧|| దీప్తపావకసఙ్కాశో ద్యుతిమాన్సమరధ్వజః | అపవిద్ధశ్చ భగ్నశ్చ కస్య సాఙ్గ్రామికో రథః || ౩౨|| రథాక్షమాత్రా విశిఖాస్తపనీయవిభూషణాః | కస్యేమేఽభిహతా బాణాః ప్రకీర్ణా ఘోరకర్మణః || ౩౩|| వైరం శతగుణం పశ్య మమేదం జీవితాన్తకమ్ | సుఘోరహృదయైః సౌమ్య రాక్షసైః కామరూపిభిః || ౩౪|| హృతా మృతా వా సీతా హి భక్షితా వా తపస్వినీ | న ధర్మస్త్రాయతే సీతాం హ్రియమాణాం మహావనే || ౩౫|| భక్షితాయాం హి వైదేహ్యాం హృతాయామపి లక్ష్మణ | కే హి లోకే ప్రియం కర్తుం శక్తాః సౌమ్య మమేశ్వరాః || ౩౬|| దేవదానవయక్షాణాం లోకా యే రక్షసామ్ అపి | బహుధా నిపతిష్యన్తి బాణౌఘైః శకులీకృతాః | నిర్మర్యాదానిమాఁల్లోకాన్కరిష్యామ్యద్య సాయకైః || ౩౭|| యథా జరా యథా మృత్యుర్యథాకాలో యథావిధిః | నిత్యం న ప్రతిహన్యన్తే సర్వభూతేషు లక్ష్మణ | తథాహం క్రోధసంయుక్తో న నివార్యోఽస్మ్యసంశయమ్ || ౩౮|| పురేవ మే చారుదతీమనిన్దితాం దిశన్తి సీతాం యది నాద్య మైథిలీమ్ | సదేవగన్ధర్వమనుష్య పన్నగం జగత్సశైలం పరివర్తయామ్యహమ్ || ౩౯||	39	939
శ్రీరాముడు సీత ఆచూకీ కోసం అక్కడ ఉన్న సమస్త జంతువులను, వృక్షాలను దీనంగా అడిగినప్పుడు, ఆ జంతువులన్నీ ఒక్కసారిగా లేచి నిలబడి, దక్షిణ దిక్కు వైపు ముఖం చేసి, తమ నోళ్లతో (మూతులతో) ఆకాశం వైపు చూపించాయి. మైథిలిని ఏ దిశగానైతే తీసుకెళ్లారో ఆ దిశగా పరిగెడుతూ, అవి ఆ ప్రజాపతియైన రాముడి వైపు తిరిగి చూడటానికి ఆగుతున్నాయి. ఈ విధంగా అవి పదే పదే పరిగెడుతూ, ఆగుతూ, రాముడి వైపు రెప్పవాల్చకుండా చూస్తున్నాయి.  ఆ జంతువుల సంకేత భాషను, వాటి హావభావాలను గమనించిన సృజనాత్మక బుద్ధి గల లక్ష్మణుడు, సమాచారం కోసం శ్రమిస్తున్న ఒక అన్వేషకుడిలా తన అన్నతో ఈ విధంగా అన్నాడు.  "ఓ దైవసమానుడైన అన్నయ్యా! 'సీత ఎక్కడ?' అని నువ్వు ఈ జంతువులను అడిగినప్పుడు, అవి త్వరితగతిన లేచి నిలబడ్డాయి. అవి నేలపైని మార్గాన్ని, అలాగే దక్షిణ దిశను ఏ విధంగా చూపిస్తున్నాయో గమనిస్తే... ఖచ్చితంగా మనం నైరుతి దిశగా వెళ్ళవచ్చు. అక్కడ ఆమెకు సంబంధించిన ఏదైనా సమాచారం లభించవచ్చు, లేదా ఆ సాధ్వీమణియే స్వయంగా అక్కడ ఉండవచ్చు..." లక్ష్మణుడి మాటలకు "సరే!" అని అంగీకరించిన ఆ కాకుత్స్థ వంశ సంజాతుడైన కీర్తిశాలి శ్రీరాముడు, తన నడక మార్గంలోని భూమిని నిశితంగా పరిశీలిస్తూ దక్షిణ దిశ వైపు సాగిపోయాడు, ఆయనను లక్ష్మణుడు అనుసరించాడు. రాముడికి సీత ధరించిన పూలు, ఆమె పాదముద్రలు కనిపించాయి, వాటి వెంటే ఒక పెద్ద రాక్షసుడి భారీ పాదముద్రలు కూడా కనిపించాయి. మరింత లోతుగా పరిశీలించగా, ఇద్దరు యోధుల మధ్య జరిగిన యుద్ధానికి సంబంధించిన ధ్వంసమైన ఆనవాళ్లు వారికి లభించాయి.  సీతను ఖచ్చితంగా ఒక భారీ రాక్షసుడే అపహరించాడని నిర్ధారించుకున్న శ్రీరాముడు, దేవతలతో సైతం యుద్ధం చేసి, ఈ విశ్వాన్ని సర్వనాశనం చేయాలనుకున్నాడు, కానీ లక్ష్మణుడు ఆయనను వారించాడు.
65	తప్యమానం తథా రామం సీతాహరణకర్శితమ్ | లోకానామభవే యుక్తం సామ్వర్తకమివానలమ్ || ౧|| వీక్షమాణం ధనుః సజ్యం నిఃశ్వసన్తం ముహుర్ముహుః | హన్తుకామం పశుం రుద్రం క్రుద్ధం దక్షక్రతౌ యథా || ౨|| అదృష్టపూర్వం సఙ్క్రుద్ధం దృష్ట్వా రామం స లక్ష్మణః | అబ్రవీత్ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం ముఖేన పరిశుష్యతా || ౩|| పురా భూత్వా మృదుర్దాన్తః సర్వభూతహితే రతః | న క్రోధవశమాపన్నః ప్రకృతిం హాతుమర్హసి || ౪|| చన్ద్రే లక్ష్ణీః ప్రభా సూర్యే గతిర్వాయౌ భువి క్షమా | ఏతచ్చ నియతం సర్వం త్వయి చానుత్తమం యశః || ౫|| న తు జానామి కస్యాయం భగ్నః సాఙ్గ్రామికో రథః | కేన వా కస్య వా హేతోః సాయుధః సపరిచ్ఛదః || ౬|| ఖురనేమిక్షతశ్చాయం సిక్తో రుధిరబిన్దుభిః | దేశో నివృత్తసఙ్గ్రామః సుఘోరః పార్థివాత్మజ || ౭|| ఏకస్య తు విమర్దోఽయం న ద్వయోర్వదతాం వర | న హి వృత్తం హి పశ్యామి బలస్య మహతః పదమ్ || ౮|| నైకస్య తు కృతే లోకాన్వినాశయితుమర్హసి | యుక్తదణ్డా హి మృదవః ప్రశాన్తా వసుధాధిపాః || ౯|| సదా త్వం సర్వభూతానాం శరణ్యః పరమా గతిః | కో ను దారప్రణాశం తే సాధు మన్యేత రాఘవ || ౧౦|| సరితః సాగరాః శైలా దేవగన్ధర్వదానవాః | నాలం తే విప్రియం కర్తుం దీక్షితస్యేవ సాధవః || ౧౧|| యేన రాజన్హృతా సీతా తమన్వేషితుమర్హసి | మద్ద్వితీయో ధనుష్పాణిః సహాయైః పరమర్షిభిః || ౧౨|| సముద్రం చ విచేష్యామః పర్వతాంశ్చ వనాని చ | గుహాశ్చ వివిధా ఘోరా నలినీః పార్వతీశ్ చ హ || ౧౩|| దేవగన్ధర్వలోకాంశ్చ విచేష్యామః సమాహితాః | యావన్నాధిగమిష్యామస్తవ భార్యాపహారిణమ్ || ౧౪|| న చేత్సామ్నా ప్రదాస్యన్తి పత్నీం తే త్రిదశేశ్వరాః | కోసలేన్ద్ర తతః పశ్చాత్ప్రాప్తకాలం కరిష్యసి || ౧౫|| శీలేన సామ్నా వినయేన సీతాం నయేన న ప్రాప్స్యసి చేన్నరేన్ద్ర | తతః సముత్సాదయ హేమపుఙ్ఖైర్ మహేన్ద్రవజ్రప్రతిమైః శరౌఘైః || ౧౬||	16	955
లక్ష్మణుడు శ్రీరాముడిని ఒక హేతుబద్ధమైన వాదనతో శాంతింపజేశాడు. ఒకే ఒక్క రాక్షసుడు చేసిన తప్పుకు, ఈ సమస్త ప్రపంచాన్ని సర్వనాశనం చేయడం తగదని అన్నాడు. మొదటగా సీతను అసలు ఎవరు అపహరించారో తెలుసుకోవడానికి మానవ ప్రయత్నంగా అన్వేషణ సాగించాలని చెప్పాడు. ఒకవేళ క్షుణ్ణంగా వెతికిన తర్వాత కూడా ఆమె ఆచూకీ లభించకపోతే, అప్పటి పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తగిన నిర్ణయాన్ని అమలు చేయవచ్చని హితవు పలికాడు.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే అరణ్యకాండే పఞ్చదశ: భాగ: