అరణ్యకాండము - భాగము - 14

 

అరణ్యకాండము - భాగము - 14

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
56	సా తథోక్తా తు వైదేహీ నిర్భయా శోకకర్షితా | తృణమన్తరతః కృత్వా రావణం ప్రత్యభాషత || ౧|| రాజా దశరథో నామ ధర్మసేతురివాచలః | సత్యసన్ధః పరిజ్ఞాతో యస్య పుత్రః స రాఘవః || ౨|| రామో నామ స ధర్మాత్మా త్రిషు లోకేషు విశ్రుతః | దీర్ఘబాహుర్విశాలాక్షో దైవతం స పతిర్మమ || ౩|| ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతః సింహస్కన్ధో మహాద్యుతిః | లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా యస్తే ప్రాణాం హరిష్యతి || ౪|| ప్రత్యక్షం యద్యహం తస్య త్వయా స్యాం ధర్షితా బలాత్ | శయితా త్వం హతః సఙ్ఖ్యే జనస్థానే యథా ఖరః || ౫|| య ఏతే రాక్షసాః ప్రోక్తా ఘోరరూపా మహాబలాః | రాఘవే నిర్విషాః సర్వే సుపర్ణే పన్నగా యథా || ౬|| తస్య జ్యావిప్రముక్తాస్తే శరాః కాఞ్చనభూషణాః | శరీరం విధమిష్యన్తి గఙ్గాకూలమివోర్మయః || ౭|| అసురైర్వా సురైర్వా త్వం యద్యవధోఽసి రావణ | ఉత్పాద్య సుమహద్వైరం జీవంస్తస్య న మోక్ష్యసే || ౮|| స తే జీవితశేషస్య రాఘవోఽన్తకరో బలీ | పశోర్యూపగతస్యేవ జీవితం తవ దుర్లభమ్ || ౯|| యది పశ్యేత్స రామస్త్వాం రోషదీప్తేన చక్షుషా | రక్షస్త్వమద్య నిర్దగ్ధో గచ్ఛేః సద్యః పరాభవమ్ || ౧౦|| యశ్చన్ద్రం నభసో భూమౌ పాతయేన్నాశయేత వా | సాగరం శోషయేద్వాపి స సీతాం మోచయేదిహ || ౧౧|| గతాయుస్త్వం గతశ్రీకో గతసత్త్వో గతేన్ద్రియః | లఙ్కా వైధవ్యసంయుక్తా త్వత్కృతేన భవిష్యతి || ౧౨|| న తే పాపమిదం కర్మ సుఖోదర్కం భవిష్యతి | యాహం నీతా వినా భావం పతిపార్శ్వాత్త్వయా వనాత్ || ౧౩|| స హి దైవతసంయుక్తో మమ భర్తా మహాద్యుతిః | నిర్భయో వీర్యమాశ్రిత్య శూన్యే వసతి దణ్డకే || ౧౪|| స తే దర్పం బలం వీర్యముత్సేకం చ తథావిధమ్ | అపనేష్యతి గాత్రేభ్యః శరవర్షేణ సంయుగే || ౧౫|| యదా వినాశో భూతానాం దృశ్యతే కాలచోదితః | తదా కార్యే ప్రమాద్యన్తి నరాః కాలవశం గతాః || ౧౬|| మాం ప్రధృష్య స తే కాలః ప్రాప్తోఽయం రక్షసాధమ | ఆత్మనో రాక్షసానాం చ వధాయాన్తఃపురస్య చ || ౧౭|| న శక్యా యజ్ఞమధ్యస్థా వేదిః స్రుగ్భాణ్డ మణ్డితా | ద్విజాతిమన్త్రసమ్పూతా చణ్డాలేనావమర్దితుమ్ || ౧౮|| ఇదం శరీరం నిఃసంజ్ఞం బన్ధ వా ఘాతయస్వ వా | నేదం శరీరం రక్ష్యం మే జీవితం వాపి రాక్షస | న హి శక్ష్యామ్యుపక్రోశం పృథివ్యాం దాతుమాత్మనః || ౧౯|| ఏవముక్త్వా తు వైదేహీ క్రోద్ధాత్సుపరుషం వచః | రావణం మైథిలీ తత్ర పునర్నోవాచ కిం చన || ౨౦|| సీతాయా వచనం శ్రుత్వా పరుషం రోమహర్షణమ్ | ప్రత్యువాచ తతః సీతాం భయసన్దర్శనం వచః || ౨౧|| శృణు మైథిలి మద్వాక్యం మాసాన్ద్వాదశ భామిని | కాలేనానేన నాభ్యేషి యది మాం చారుహాసిని | తతస్త్వాం ప్రాతరాశార్థం సూదాశ్ఛేత్స్యన్తి లేశశః || ౨౨|| ఇత్యుక్త్వా పరుషం వాక్యం రావణః శత్రురావణః | రాక్షసీశ్చ తతః క్రుద్ధ ఇదం వచనమబ్రవీత్ || ౨౩|| శీఘ్రమేవం హి రాక్షస్యో వికృతా ఘోరదర్శనాః | దర్పమస్యా వినేష్యన్తు మాంసశోణితభోజనాః || ౨౪|| వచనాదేవ తాస్తస్య వికృతా ఘోరదర్శనాః | కృతప్రాఞ్జలయో భూత్వా మైథిలీం పర్యవారయన్ || ౨౫|| స తాః ప్రోవాచ రాజా తు రావణో ఘోరదర్శనః | ప్రచాల్య చరణోత్కర్షైర్దారయన్నివ మేదినీమ్ || ౨౬|| అశోకవనికామధ్యే మైథిలీ నీయతామ్ ఇతి | తత్రేయం రక్ష్యతాం గూఢముష్మాభిః పరివారితా || ౨౭|| తత్రైనాం తర్జనైర్ఘోరైః పునః సాన్త్వైశ్చ మైథిలీమ్ | ఆనయధ్వం వశం సర్వా వన్యాం గజవధూమ్ ఇవ || ౨౮|| ఇతి ప్రతిసమాదిష్టా రాక్షస్యో రావణేన తాః | అశోకవనికాం జగ్ముర్మైథిలీం పరిగృహ్య తామ్ || ౨౯|| సర్వకామఫలైర్వృక్షైర్నానాపుష్పఫలైర్వృతామ్ | సర్వకాలమదైశ్చాపి ద్విజైః సముపసేవితామ్ || ౩౦|| సా తు శోకపరీతాఙ్గీ మైథిలీ జనకాత్మజా | రాక్షసీ వశమాపన్నా వ్యాఘ్రీణాం హరిణీ యథా || ౩౧|| న విన్దతే తత్ర తు శర్మ మైథిలీ విరూపనేత్రాభిరతీవ తర్జితా | పతిం స్మరన్తీ దయితం చ దేవరం విచేతనాభూద్భయశోకపీడితా || ౩౨||	32	832
సీత రావణుడి సంపద, సైన్యబలం గురించిన వ్యర్థమైన అహంకారపు ప్రగల్భాలను తృణీకరిస్తూ, తన భర్తపై తనకున్న అనన్య భక్తితో అతనికి గట్టి సమాధానమిచ్చింది. సీత అంత సులభంగా లోబడదని, అంగీకరించదని తెలుసుకున్న రావణుడు, రాక్షస స్త్రీల సంరక్షణలో ఆమెను అశోకవనంలో ఉంచాలని ఆదేశించాడు.
57                                               59	తం దీనమానసం దీనమాసేదుర్మృగపక్షిణః | సవ్యం కృత్వా మహాత్మానం ఘోరాంశ్చ ససృజుః స్వరాన్ || ౧|| తాని దృష్ట్వా నిమిత్తాని మహాఘోరాణి రాఘవః | తతో లక్షణమాయాన్తం దదర్శ విగతప్రభమ్ || ౨|| తతోఽవిదూరే రామేణ సమీయాయ స లక్ష్మణః | విషణ్ణః స విషణ్ణేన దుఃఖితో దుఃఖభాగినా || ౩|| సఞ్జగర్హేఽథ తం భ్రాతా జేష్ఠో లక్ష్మణమాగతమ్ | విహాయ సీతాం విజనే వనే రాక్షససేవితే || ౪|| గృహీత్వా చ కరం సవ్యం లక్ష్మణం రఘునన్దనః | ఉవాచ మధురోదర్కమిదం పరుషమార్తవత్ || ౫|| అహో లక్ష్మణ గర్హ్యం తే కృతం యత్త్వం విహాయ తామ్ | సీతామిహాగతః సౌమ్య కచ్చిత్స్వస్తి భవేదితి || ౬|| న మేఽస్తి సంశయో వీర సర్వథా జనకాత్మజా | వినష్టా భక్షితా వాప రాక్షసైర్వనచారిభిః || ౭|| అశుభాన్యేవ భూయిష్ఠం యథా ప్రాదుర్భవన్తి మే | అపి లక్ష్మణ సీతాయాః సామగ్ర్యం ప్రాప్నుయావహే || ౮|| మనశ్చ మే దీనమిహాప్రహృష్టం చక్షుశ్చ సవ్యం కురుతే వికారమ్ | అసంశయం లక్ష్మణ నాస్తి సీతా హృతా మృతా వా పథి వర్తతే వా || ౯|| ఏవముక్తస్తు సౌమిత్రిర్లక్ష్మణః శుభలక్షణః | భూయో దుఃఖసమావిష్టో దుఃఖితం రామమబ్రవీత్ || ౧౦|| ఆర్యేణేవ పరిక్రుష్టం హా సీతే లక్ష్మణేతి చ | పరిత్రాహీతి యద్వాక్యం మైథిల్యాస్తచ్ఛ్రుతిం గతమ్ || ౧౧|| సా తమార్తస్వరం శ్రుత్వా తవ స్నేహేన మైథిలీ | గచ్ఛ గచ్ఛేతి మామాహ రుదన్తీ భయవిహ్వలా || ౧౨|| ఏవముక్తో హి వైదేహ్యా సంరబ్ధో రక్తలోచనః | క్రోధాత్ప్రస్ఫురమాణౌష్ఠ ఆశ్రమాదభినిర్గతః || ౧౩|| ఏవం బ్రువాణం సౌమిత్రిం రామః సన్తాపమోహితః | అబ్రవీద్దుష్కృతం సౌమ్య తాం వినా యత్త్వమాగతః || ౧౪|| జానన్నపి సమర్థం మాం రక్షసాం వినివారణే | అనేన క్రోధవాక్యేన మైథిల్యా నిఃసృతో భవాన్ || ౧౫|| న హి తే పరితుష్యామి త్యక్త్వా యద్యాసి మైథిలీమ్ | క్రుద్ధాయాః పరుషం శ్రుత్వా స్త్రియా యత్త్వమిహాగతః || ౧౬||	16	848
శ్రీరాముడు ఆశ్రమానికి తిరిగి వస్తుండగా లక్ష్మణుడిని కలుసుకున్నాడు. అదే సమయంలో ఆయనకు కొన్ని అపశకునాలు ఎదురయ్యాయి, దాంతో లక్ష్మణుడు సీతను ఒంటరిగా విడిచిపెట్టి తన వద్దకు ఎందుకు వచ్చాడా అని ఆయన తీవ్రంగా ఆందోళన చెందాడు.
60	భృశమావ్రజమానస్య తస్యాధోవామలోచనమ్ | ప్రాస్ఫురచ్చాస్ఖలద్రామో వేపథుశ్చాస్య జాయతే || ౧|| ఉపాలక్ష్య నిమిత్తాని సోఽశుభాని ముహుర్ముహుః | అపి క్షేమం తు సీతాయా ఇతి వై వ్యాజహార హ || ౨|| త్వరమాణో జగామాథ సీతాదర్శనలాలసః | శూన్యమావసథం దృష్ట్వా బభూవోద్విగ్నమానసః || ౩|| ఉద్భ్రమన్నివ వేగేన విక్షిపన్రఘునన్దనః | తత్ర తత్రోటజస్థానమభివీక్ష్య సమన్తతః || ౪|| దదర్శ పర్ణశాలాం చ రహితాం సీతయా తదా | శ్రియా విరహితాం ధ్వస్తాం హేమన్తే పద్మినీమ్ ఇవ || ౫|| రుదన్తమివ వృక్షైశ్చ మ్లానపుష్పమృగద్విజమ్ | శ్రియా విహీనం విధ్వస్తం సన్త్యక్తవనదైవతమ్ || ౬|| విప్రకీర్ణాజినకుశం విప్రవిద్ధబృసీకటమ్ | దృష్ట్వా శూన్యోటజస్థానం విలలాప పునః పునః || ౭|| హృతా మృతా వా నష్టా వా భక్షితా వా భవిష్యతి | నిలీనాప్యథ వా భీరురథ వా వనమాశ్రితా || ౮|| గతా విచేతుం పుష్పాణి ఫలాన్యపి చ వా పునః | అథ వా పద్మినీం యాతా జలార్థం వా నదీం గతా || ౯|| యత్నాన్మృగయమాణస్తు నాససాద వనే ప్రియామ్ | శోకరక్తేక్షణః శోకాదున్మత్త ఇవ లక్ష్యతే || ౧౦|| వృక్షాద్వృక్షం ప్రధావన్స గిరీంశ్చాపి నదీన్నదీమ్ | బభూవ విలపన్రామః శోకపఙ్కార్ణవప్లుతః || ౧౧|| చూత నీప మహా సాలాన్ పనసాన్ కురవాన్ ధవాన్ | దాడిమాన్ అపి తాన్ గత్వా దృష్ట్వా రామో మహాయశాః || ౧౨ బకులాన్ అథ పున్నాగాన్ చ చందనాన్కేతకాన్ తథా | పృచ్ఛన్ రామో వనే భ్రాన్త ఉన్మత్త ఇవ లక్ష్యతే || ౧౩ అథ వా మృగశావాక్షీం మృగ జానాసి మైథిలీమ్ | మృగవిప్రేక్షణీ కాన్తా మృగీభిః సహితా భవేత్ ||౧౪ || గజ సా గజనాసోరుర్యది దృష్టా త్వయా భవేత్ | తాం మన్యే విదితాం తుభ్యమాఖ్యాహి వరవారణ || ౧౫|| శార్దూల యది సా దృష్టా ప్రియా చన్ద్రనిభాననా | మైథిలీ మమ విస్రబ్ధః కథయస్వ న తే భయమ్ || ౧౬|| కిం ధావసి ప్రియే నూనం దృష్టాసి కమలేక్షణే | వృక్షేణాచ్ఛాద్య చాత్మానం కిం మాం న ప్రతిభాషసే || ౧౭|| తిష్ఠ తిష్ఠ వరారోహే న తేఽస్తి కరుణా మయి | నాత్యర్థం హాస్యశీలాసి కిమర్థం మాముపేక్షసే || ౧౮|| హా లక్ష్మణ మహాబాహో పశ్యసి త్వం ప్రియాం క్వ చిత్ || ౧౯|| హా ప్రియే క్వ గతా భద్రే హా సీతేతి పునః పునః | ఇత్యేవం విలపన్రామః పరిధావన్వనాద్వనమ్ || ౨౦|| క్వ చిదుద్భ్రమతే వేగాత్క్వ చిద్విభ్రమతే బలాత్ | క్వ చిన్మత్త ఇవాభాతి కాన్తాన్వేషణతత్పరః || ౨౧|| స వనాని నదీః శైలాన్గిరిప్రస్రవణాని చ | కాననాని చ వేగేన భ్రమత్యపరిసంస్థితః || ౨౨|| తథా స గత్వా విపులం మహద్వనం పరీత్య సర్వం త్వథ మైథిలీం ప్రతి | అనిష్ఠితాశః స చకార మార్గణే పునః ప్రియాయాః పరమం పరిశ్రమమ్ || ౨౩||	23	871
శ్రీరాముడు సీతా వియోగాన్ని తట్టుకోలేక తీవ్రంగా విలపించాడు. ఆపై, ఆయన మరియు లక్ష్మణుడు ఆమెను వెతకడం ప్రారంభించారు.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే అరణ్యకాండే చతుర్దశ: భాగ: