యుద్ధకాండము - భాగము – 5

 

యుద్ధకాండము - భాగము – 5

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
19	రాఘవేణాభయే దత్తే సంనతో రావణానుజః | ఖాత్పపాతావనిం హృష్టో భక్తైరనుచరైః సహ || ౧|| స తు రామస్య ధర్మాత్మా నిపపాత విభీషణః | పాదయోః శరణాన్వేషీ చతుర్భిః సహ రాక్షసైః || ౨|| అబ్రవీచ్చ తదా రామం వాక్యం తత్ర విభీషణః | ధర్మయుక్తం చ యుక్తం చ సామ్ప్రతం సమ్ప్రహర్షణమ్ || ౩|| అనుజో రావణస్యాహం తేన చాస్మ్యవమానితః | భవన్తం సర్వభూతానాం శరణ్యం శరణం గతః || ౪|| పరిత్యక్తా మయా లఙ్కా మిత్రాణి చ ధనాని చ | భవద్గతం మే రాజ్యం చ జీవితం చ సుఖాని చ || ౫|| రాక్షసానాం వధే సాహ్యం లఙ్కాయాశ్చ ప్రధర్షణే | కరిష్యామి యథాప్రాణం ప్రవేక్ష్యామి చ వాహినీమ్ || ౬|| ఇతి బ్రువాణం రామస్తు పరిష్వజ్య విభీషణమ్ | అబ్రవీల్లక్ష్మణం ప్రీతః సముద్రాజ్జలమానయ || ౭|| తేన చేమం మహాప్రాజ్ఞమభిషిఞ్చ విభీషణమ్ | రాజానం రక్షసాం క్షిప్రం ప్రసన్నే మయి మానద || ౮|| ఏవముక్తస్తు సౌమిత్రిరభ్యషిఞ్చద్విభీషణమ్ | మధ్యే వానరముఖ్యానాం రాజానం రామశాసనాత్ || ౯|| తం ప్రసాదం తు రామస్య దృష్ట్వా సద్యః ప్లవఙ్గమాః | ప్రచుక్రుశుర్మహానాదాన్సాధు సాధ్వితి చాబ్రువన్ || ౧౦|| అబ్రవీచ్చ హనూమాంశ్చ సుగ్రీవశ్చ విభీషణమ్ | కథం సాగరమక్షోభ్యం తరామ వరుణాలయమ్ || ౧౧|| ఉపాయైరభిగచ్ఛామో యథా నదనదీపతిమ్ | తరామ తరసా సర్వే ససైన్యా వరుణాలయమ్ || ౧౨|| ఏవముక్తస్తు ధర్మజ్ఞః ప్రత్యువాచ విభీషణః | సముద్రం రాఘవో రాజా శరణం గన్తుమర్హతి || ౧౩|| ఖానితః సగరేణాయమప్రమేయో మహోదధిః | కర్తుమర్హతి రామస్య జ్ఞాతేః కార్యం మహోదధిః || ౧౪|| ఏవం విభీషణేనోక్తే రాక్షసేన విపశ్చితా | ప్రకృత్యా ధర్మశీలస్య రాఘవస్యాప్యరోచత || ౧౫|| స లక్ష్మణం మహాతేజాః సుగ్రీవం చ హరీశ్వరమ్ | సత్క్రియార్థం క్రియాదక్షః స్మితపూర్వమువాచ హ || ౧౬|| విభీషణస్య మన్త్రోఽయం మమ లక్ష్మణ రోచతే | బ్రూహి త్వం సహసుగ్రీవస్తవాపి యది రోచతే || ౧౭|| సుగ్రీవః పణ్డితో నిత్యం భవాన్మన్త్రవిచక్షణః | ఉభాభ్యాం సమ్ప్రధార్యార్యం రోచతే యత్తదుచ్యతామ్ || ౧౮|| ఏవముక్తౌ తు తౌ వీరావుభౌ సుగ్రీవలక్ష్మణౌ | సముదాచార సంయుక్తమిదం వచనమూచతుః || ౧౯|| కిమర్థం నో నరవ్యాఘ్ర న రోచిష్యతి రాఘవ | విభీషణేన యత్తూక్తమస్మిన్కాలే సుఖావహమ్ || ౨౦|| అబద్ధ్వా సాగరే సేతుం ఘోరేఽస్మిన్వరుణాలయే | లఙ్కా నాసాదితుం శక్యా సేన్ద్రైరపి సురాసురైః || ౨౧|| విభీషణస్య శూరస్య యథార్థం క్రియతాం వచః | అలం కాలాత్యయం కృత్వా సముద్రోఽయం నియుజ్యతామ్ || ౨౨|| ఏవముక్తః కుశాస్తీర్ణే తీరే నదనదీపతేః | సంవివేశ తదా రామో వేద్యామివ హుతాశనః || ౨౩||	23	302
రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) ఈ విధంగా అభయప్రదానం చేయగా, రావణుడి తమ్ముడైన విభీషణుడు సంతోషంతో నమస్కరించి, తన భక్తులైన అనుచరులతో కలిసి ఆకాశం నుండి భూమికి దిగాడు.  శరణు కోరి వచ్చిన ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు, తనతో పాటు వచ్చిన నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి రాముడి పాదాలపై పడ్డాడు. ఆ తర్వాత విభీషణుడు రామునితో ధర్మబద్ధమైనవి, సందర్భోచితమైనవి, సమయానుకూలమైనవి మరియు అత్యంత ప్రీతికరమైనవి అయిన మాటలను ఇలా పలికాడు: "నేను రావణుడి తమ్ముడిని, అతనిచే అవమానించబడ్డాను. సర్వజీవులకు రక్షకుడవైన నీ వద్దకు నేను శరణు కోరి వచ్చాను. నేను లంకను, నా స్నేహితులను, నా సమస్త సంపదను వదిలిపెట్టి వచ్చాను. నా రాజ్యం, నా జీవితం, నా సంతోషం ఇప్పుడు పూర్తిగా నీపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. నా శక్త్యానుసారం రాక్షసుల వినాశనంలో మరియు లంకపై దాడిలో నేను సహాయం చేస్తాను, అలాగే నన్ను నేను పూర్తిగా నీ సైన్యంలో విలీనం చేసుకుంటాను."  అతడు ఈ విధంగా మాట్లాడటం విని, రాముడు సంతోషంతో విభీషణుడిని గాఢంగా కౌగిలించుకుని లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు:  "సముద్రం నుండి జలాన్ని తీసుకురా. ఓ మానధనుడా, నా సంపూర్ణ అనుగ్రహం విభీషణుడిపై ఉన్నప్పుడే, ఆ జలంతో పరమ జ్ఞానియైన విభీషణుడిని రాక్షస రాజుగా వెంటనే అభిషేకించు."  రాముడి ఆదేశం మేరకు, సుమిత్రా నందనుడైన లక్ష్మణుడు వానర నాయకుల సమక్షంలో విభీషణుడిని రాజుగా అభిషేకించాడు. రాముడి తక్షణ అనుగ్రహాన్ని చూసి, వానరులందరూ గంభీరమైన స్వరంతో " బాగుంది! బాగుంది!" అని గట్టిగా అరిచారు.  ఆ తర్వాత హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు విభీషణుడిని ఇలా అడిగారు: "వరుణునికి నివాసమైన, అచంచలమైన ఈ సముద్రాన్ని మనం ఎలా దాటాలి? ఈ నదీనదాల నాథుడిని మనం ఏ విధంగా ప్రసన్నం చేసుకోవాలి? తద్వారా మనమందరం, మన సైన్యంతో కలిసి వరుణుడి నివాసమైన ఈ సముద్రాన్ని త్వరగా దాటగలం?"  అలా అడుగగా, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: "రాఘవ మహారాజు ఆ సముద్ర దేవుడినే శరణు వేడాలి. ఈ విశాలమైన, అపరిమితమైన సముద్రం రాముడి పూర్వీకుడైన సాగర చక్రవర్తి చేత తవ్వించబడింది. కాబట్టి, తన వంశస్థుడి కార్యానికి సహాయం చేయడం ఈ మహాసముద్రం యొక్క కర్తవ్యం." జ్ఞానియైన ఆ రాక్షసుడు (విభీషణుడు) ఇచ్చిన ఈ సలహా, స్వభావసిద్ధంగానే ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడికి నచ్చింది. కార్యదక్షుడైన, అసాధారణ తేజస్వియైన రాముడు చిరునవ్వుతో లక్ష్మణుడికి, వానరరాజు సుగ్రీవుడికి తగిన గౌరవం ఇస్తూ ఇలా అన్నాడు:  "ఓ లక్ష్మణా, విభీషణుడి ఈ ఆలోచన నాకు నచ్చింది. ఇది నీకు, సుగ్రీవుడికి కూడా నచ్చిందో లేదో నాకు చెప్పు. సుగ్రీవుడు ఎప్పుడూ వివేకవంతుడు, నువ్వు కూడా సలహాలు ఇవ్వడంలో అత్యంత నిపుణుడివి. మీరిద్దరూ ఈ గొప్ప ఆలోచనను చర్చించి, మీకు ఏది శ్రేయస్కరంగా అనిపిస్తుందో నాకు చెప్పండి."  రాముడు అలా అడుగగా, వీరులైన సుగ్రీవ లక్ష్మణులిద్దరూ వినయం, గౌరవంతో కూడిన మాటలతో ఇలా బదులిచ్చారు: "నరశార్దూలుడా, ఓ రాఘవా! ఇది మాకు ఎందుకు నచ్చదు? విభీషణుడు చెప్పిన మాటలు ప్రస్తుత సమయానికి అత్యంత ప్రయోజనకరమైనవి. భయంకరమైన, వరుణుడి నివాసమైన ఈ సముద్రంపై వారధి నిర్మించకుండా, దేవేంద్రుడితో కూడిన దేవతలు, రాక్షసులు అందరూ కలిసి వచ్చినా లంకను చేరుకోవడం సాధ్యం కాదు. కాబట్టి వీరుడైన విభీషణుడి మాటలను ఆలస్యం చేయకుండా ఆచరణలో పెడదాం. సమయాన్ని వృథా చేయకుండా, సముద్రుడిని ప్రసన్నం చేసుకునే పనిలో పడదాం."  ఈ విధంగా సలహా పొందిన రాముడు, యజ్ఞవేదికపై పవిత్రమైన యజ్ఞాగ్ని విశ్రమిస్తున్నట్లుగా, నదీనాథుడైన ఆ సముద్ర తీరంలో కుశల (దర్భల) శయ్యపై శయనించాడు.
21	తస్య రామస్య సుప్తస్య కుశాస్తీర్ణే మహీతలే | నియమాదప్రమత్తస్య నిశాస్తిస్రోఽతిచక్రముః || ౧|| న చ దర్శయతే మన్దస్తదా రామస్య సాగరః | ప్రయతేనాపి రామేణ యథార్హమభిపూజితః || ౨|| సముద్రస్య తతః క్రుద్ధో రామో రక్తాన్తలోచనః | సమీపస్థమువాచేదం లక్ష్మణం శుభలక్ష్మణమ్ || ౩|| పశ్య తావదనార్యస్య పూజ్యమానస్య లక్ష్మణ | అవలేపం సముద్రస్య న దర్శయతి యత్స్వయమ్ || ౪|| ప్రశమశ్చ క్షమా చైవ ఆర్జవం ప్రియవాదితా | అసామర్థ్యం ఫలన్త్యేతే నిర్గుణేషు సతాం గుణాః || ౫|| ఆత్మప్రశంసినం దుష్టం ధృష్టం విపరిధావకమ్ | సర్వత్రోత్సృష్టదణ్డం చ లోకః సత్కురుతే నరమ్ || ౬|| న సామ్నా శక్యతే కీర్తిర్న సామ్నా శక్యతే యశః | ప్రాప్తుం లక్ష్మణ లోకేఽస్మిఞ్జయో వా రణమూధని || ౭|| అద్య మద్బాణనిర్భిన్నైర్మకరైర్మకరాలయమ్ | నిరుద్ధతోయం సౌమిత్రే ప్లవద్భిః పశ్య సర్వతః || ౮|| మహాభోగాని మత్స్యానాం కరిణాం చ కరానిహ | భోగాంశ్చ పశ్య నాగానాం మయా భిన్నాని లక్ష్మణ || ౯|| సశఙ్ఖశుక్తికా జాలం సమీనమకరం శరైః | అద్య యుద్ధేన మహతా సముద్రం పరిశోషయే || ౧౦|| క్షమయా హి సమాయుక్తం మామయం మకరాలయః | అసమర్థం విజానాతి ధిక్క్షమామీదృశే జనే || ౧౧|| చాపమానయ సౌమిత్రే శరాంశ్చాశీవిషోపమాన్ | అద్యాక్షోభ్యమపి క్రుద్ధః క్షోభయిష్యామి సాగరమ్ || ౧౨|| వేలాసు కృతమర్యాదం సహసోర్మిసమాకులమ్ | నిర్మర్యాదం కరిష్యామి సాయకైర్వరుణాలయమ్ || ౧౩|| ఏవముక్త్వా ధనుష్పాణిః క్రోధవిస్ఫారితేక్షణః | బభూవ రామో దుర్ధర్షో యుగాన్తాగ్నిరివ జ్వలన్ || ౧౪|| సమ్పీడ్య చ ధనుర్ఘోరం కమ్పయిత్వా శరైర్జగత్ | ముమోచ విశిఖానుగ్రాన్వజ్రాణీవ శతక్రతుః || ౧౫|| తే జ్వలన్తో మహావేగాస్తేజసా సాయకోత్తమాః | ప్రవిశన్తి సముద్రస్య సలిలం త్రస్తపన్నగమ్ || ౧౬|| తతో వేగః సముద్రస్య సనక్రమకరో మహాన్ | సమ్బభూవ మహాఘోరః సమారుతరవస్తదా || ౧౭|| మహోర్మిమాలావితతః శఙ్ఖశుక్తిసమాకులః | సధూమపరివృత్తోర్మిః సహసాభూన్మహోదధిః || ౧౮|| వ్యథితాః పన్నగాశ్చాసన్దీప్తాస్యా దీప్తలోచనాః | దానవాశ్చ మహావీర్యాః పాతాలతలవాసినః || ౧౯|| ఊర్మయః సిన్ధురాజస్య సనక్రమకరాస్తదా | విన్ధ్యమన్దరసఙ్కాశాః సముత్పేతుః సహస్రశః || ౨౦|| ఆఘూర్ణితతరఙ్గౌఘః సమ్భ్రాన్తోరగరాక్షసః | ఉద్వర్తిత మహాగ్రాహః సంవృత్తః సలిలాశయః || ౨౧||	21	323
రాముడు దర్భలతో కూడిన భూమిపై పడుకుని, నిశ్చలమైన ఏకాగ్రతతో తన వ్రతాన్ని కఠినంగా ఆచరిస్తుండగా మూడు రాత్రులు గడిచిపోయాయి. అయినప్పటికీ, మందబుద్ధి అయిన ఆ సముద్రుడు సరైన గౌరవంతో, తీవ్రమైన నిష్ఠతో పూజించబడినప్పటికీ రాముడి ఎదుట ప్రత్యక్షం కాలేదు.  దీనికి తీవ్రంగా కోపగించిన రాముడు, తన కనుల చివరలు ఎర్రబడగా, మంగళకరమైన చిహ్నాలతో పక్కనే నిలబడి ఉన్న లక్ష్మణుడితో ఈ మాటలు పలికాడు:  "లక్ష్మణా, ఈ నీచమైన సముద్రుడి అహంకారాన్ని చూడు! పూజించబడుతున్నప్పటికీ, ఇతడు తనను తాను చూపించుకోవడం లేదు. ఓ లక్ష్మణా, సద్గుణాలు లేనివారితో వ్యవహరించేటప్పుడు, ధర్మాత్ముల యొక్క ఉత్తమ గుణాలైన శాంతం, క్షమ, సరళత మరియు మృదుభాషణం వంటి వాటిని బలహీనతగా పొరబడతారు. ఈ లోకం తనను తాను గొప్పలు చెప్పుకునేవాడికి, దుర్మార్గుడికి, నిర్లజ్జపరుడికి, అల్లకల్లోలం సృష్టించేవాడికి మరియు అన్ని చోట్లా దండనను అమలు పరిచేవాడికి మాత్రమే గౌరవం ఇస్తుంది.”  “ఓ లక్ష్మణా, ఈ ప్రపంచంలో కేవలం శాంతి మార్గం (సామము) ద్వారా మాత్రమే ఎవరూ విస్తృతమైన కీర్తిని పొందలేరు, శాశ్వతమైన యశస్సును సంపాదించలేరు, లేదా యుద్ధరంగంలో విజయాన్ని సాధించలేరు. సుమిత్రా నందనా, ఈ రోజు నా బాణాలచే చీల్చబడి, అంతటా తేలుతున్న మొసళ్ల శరీరాలతో నిండిపోయిన ఈ జలచరాల నివాసాన్ని చూడు. లక్ష్మణా, నా చేత ముక్కలుగా నరకబడిన తిమింగిలాలు వంటి పెద్ద జలచరాల భారీ శరీరాలను, సముద్రపు ఏనుగుల తొండాలను, పెద్ద సర్పాల చుట్టలను ఇక్కడ చూడు.”  “ఈ రోజు ఒక గొప్ప యుద్ధం ద్వారా, నా బాణాలతో ఈ సముద్రాన్ని దాని శంఖాలు, ముత్యపు చిప్పల సమూహాలతో, చేపలతో మరియు మొసళ్లతో సహా పూర్తిగా ఎండగట్టేస్తాను. నేను క్షమాగుణాన్ని కలిగి ఉన్నందున, ఈ జలచరాల నివాసమైన సముద్రుడు నన్ను శక్తిహీనుడిగా భావిస్తున్నాడు. ఇలాంటి వాడిపై క్షమ చూపించడానికి ధిక్కారం! సుమిత్రా నందనా, నా విల్లును మరియు విషసర్పాల వంటి బాణాలను తీసుకురా! అచంచలమైనదిగా భావించబడే ఈ సముద్రాన్ని ఈ రోజు నా క్రోధంతో కలవరపెడతాను. ఒడ్డుతో బంధించబడి, అకస్మాత్తుగా వచ్చే అలలతో నిండి ఉన్న ఈ వరుణుడి నివాస సరిహద్దులను బద్దలు కొట్టి, నా బాణాలతో దానిని పూర్తిగా అల్లకల్లోలం చేస్తాను."  ఈ విధంగా పలికిన రాముడు, కోపంతో కళ్లు పెద్దవి చేసి, యుగాంతంలో రగిలే ప్రళయాగ్నిలా అచంచలంగా, ప్రజ్వరిల్లుతూ చేతిలో విల్లు పట్టుకుని నిలబడ్డాడు. తన భయంకరమైన విల్లును వంచి, తన బాణాలతో లోకాన్ని వణికేలా చేస్తూ, దేవేంద్రుడు ప్రయోగించే వజ్రాయుధాల వంటి తీవ్రమైన బాణాలను వదిలాడు. గొప్ప వేగంతో మరియు ప్రకాశవంతమైన శక్తితో ప్రజ్వరిల్లే ఆ విశేష బాణాలు సముద్ర జలాల్లోకి ప్రవేశించి, లోపల నివసిస్తున్న సర్పాలను భయభ్రాంతులకు గురిచేశాయి.  అప్పుడు, మొసళ్లు మరియు జలచరాలతో మథించబడుతున్న ఆ సముద్రంలో, భయంకరమైన గాలుల గర్జనలతో కూడిన ఒక భారీ మరియు భీతి గొలిపే కోలాహలం చెలరేగింది. హఠాత్తుగా, ఆ మహాసముద్రం శంఖాలు, ముత్యపు చిప్పలతో కూడిన భారీ అలల జాలంతో కప్పబడిపోయింది, మరియు దాని సుడిగుండాల నుండి పొగలు పైకి లేవడం ప్రారంభించాయి. అక్కడ నివసించే సర్పాలు, అలాగే పాతాళ లోకపు లోతుల్లో నివసించే అత్యంత శక్తివంతమైన రాక్షసులు తమ నోళ్లు, కళ్లు భయంతో కాలిపోతుండగా తీవ్రమైన ఆవేదనకు గురయ్యారు.  నదీనాథుడైన ఆ సముద్రం నుండి మొసళ్లు, జలచరాలతో నిండిన వేలాది అలలు వింధ్య, మందర పర్వతాల భారీ శిఖరాల వలె పైకి ఎగసిపడ్డాయి. ఆ భారీ జలాశయం తలకిందులైంది, దాని పెద్ద ప్రవాహాలు ఉధృతంగా తిరిగాయి, దాని సర్పాలు మరియు రాక్షసులు సంపూర్ణ భయాందోళనలకు గురయ్యారు, మరియు దాని పెద్ద జలచరాలు పూర్తిగా తిరగబడ్డాయి.
22	తతో మధ్యాత్సముద్రస్య సాగరః స్వయముత్థితః | ఉదయన్హి మహాశైలాన్మేరోరివ దివాకరః | పన్నగైః సహ దీప్తాస్యైః సముద్రః ప్రత్యదృశ్యత || ౧|| స్నిగ్ధవైదూర్యసఙ్కాశో జామ్బూనదవిభూషితః | రక్తమాల్యామ్బరధరః పద్మపత్రనిభేక్షణః || ౨|| సాగరః సమతిక్రమ్య పూర్వమామన్త్ర్య వీర్యవాన్ | అబ్రవీత్ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం రాఘవం శరపాణినమ్ || ౩|| పృథివీ వాయురాకాశమాపో జ్యోతిశ్చ రాఘవః | స్వభావే సౌమ్య తిష్ఠన్తి శాశ్వతం మార్గమాశ్రితాః || ౪|| తత్స్వభావో మమాప్యేష యదగాధోఽహమప్లవః | వికారస్తు భవేద్రాధ ఏతత్తే ప్రవదామ్యహమ్ || ౫|| న కామాన్న చ లోభాద్వా న భయాత్పార్థివాత్మజ | గ్రాహనక్రాకులజలం స్తమ్భయేయం కథం చన || ౬|| విధాస్యే రామ యేనాపి విషహిష్యే హ్యహం తథా | గ్రాహా న ప్రహరిష్యన్తి యావత్సేనా తరిష్యతి || ౭|| అయం సౌమ్య నలో నామ తనుజో విశ్వకర్మణః | పిత్రా దత్తవరః శ్రీమాన్ప్రతిమో విశ్వకర్మణః || ౮|| ఏష సేతుం మహోత్సాహః కరోతు మయి వానరః | తమహం ధారయిష్యామి తథా హ్యేష యథా పితా || ౯|| ఏవముక్త్వోదధిర్నష్టః సముత్థాయ నలస్తతః | అబ్రవీద్వానరశ్రేష్ఠో వాక్యం రామం మహాబలః || ౧౦|| అహం సేతుం కరిష్యామి విస్తీర్ణే వరుణాలయే | పితుః సామర్థ్యమాస్థాయ తత్త్వమాహ మహోదధిః || ౧౧|| మమ మాతుర్వరో దత్తో మన్దరే విశ్వకర్మణా | ఔరసస్తస్య పుత్రోఽహం సదృశో విశ్వకర్మణా || ౧౨|| న చాప్యహమనుక్తో వై ప్రబ్రూయామాత్మనో గుణాన్ | కామమద్యైవ బధ్నన్తు సేతుం వానరపుఙ్గవాః || ౧౩|| తతో నిసృష్టరామేణ సర్వతో హరియూథపాః | అభిపేతుర్మహారణ్యం హృష్టాః శతసహస్రశః || ౧౪|| తే నగాన్నగసఙ్కాశాః శాఖామృగగణర్షభాః | బభఞ్జుర్వానరాస్తత్ర ప్రచకర్షుశ్చ సాగరమ్ || ౧౫|| తే సాలైశ్చాశ్వకర్ణైశ్చ ధవైర్వంశైశ్చ వానరాః | కుటజైరర్జునైస్తాలైస్తికలైస్తిమిశైరపి || ౧౬|| బిల్వకైః సప్తపర్ణైశ్చ కర్ణికారైశ్చ పుష్పితైః | చూతైశ్చాశోకవృక్షైశ్చ సాగరం సమపూరయన్ || ౧౭|| సమూలాంశ్చ విమూలాంశ్చ పాదపాన్హరిసత్తమాః | ఇన్ద్రకేతూనివోద్యమ్య ప్రజహ్రుర్హరయస్తరూన్ || ౧౮|| ప్రక్షిప్యమాణైరచలైః సహసా జలముద్ధతమ్ | సముత్పతితమాకాశమపాసర్పత్తతస్తతః || ౧౯|| దశయోజనవిస్తీర్ణం శతయోజనమాయతమ్ | నలశ్చక్రే మహాసేతుం మధ్యే నదనదీపతేః || ౨౦|| శిలానాం క్షిప్యమాణానాం శైలానాం తత్ర పాత్యతామ్ | బభూవ తుములః శబ్దస్తదా తస్మిన్మహోదధౌ || ౨౧|| స నలేన కృతః సేతుః సాగరే మకరాలయే | శుశుభే సుభగః శ్రీమాన్స్వాతీపథ ఇవామ్బరే || ౨౨|| తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః || ౨౩|| ఆప్లవన్తః ప్లవన్తశ్చ గర్జన్తశ్చ ప్లవఙ్గమాః | తమచిన్త్యమసహ్యం చ అద్భుతం లోమహర్షణమ్ | దదృశుః సర్వభూతాని సాగరే సేతుబన్ధనమ్ || ౨౪|| తాని కోటిసహస్రాణి వానరాణాం మహౌజసామ్ | బధ్నన్తః సాగరే సేతుం జగ్ముః పారం మహోదధేః || ౨౫|| విశాలః సుకృతః శ్రీమాన్సుభూమిః సుసమాహితః | అశోభత మహాసేతుః సీమన్త ఇవ సాగరే || ౨౬|| తతః పరే సముద్రస్య గదాపాణిర్విభీషణః | పరేషామభిఘతార్థమతిష్ఠత్సచివైః సహ || ౨౭|| అగ్రతస్తస్య సైన్యస్య శ్రీమాన్రామః సలక్ష్మణః | జగామ ధన్వీ ధర్మాత్మా సుగ్రీవేణ సమన్వితః || ౨౮|| అన్యే మధ్యేన గచ్ఛన్తి పార్శ్వతోఽన్యే ప్లవఙ్గమాః | సలిలే ప్రపతన్త్యన్యే మార్గమన్యే న లేభిరే | కే చిద్వైహాయస గతాః సుపర్ణా ఇవ పుప్లువుః || ౨౯|| ఘోషేణ మహతా ఘోషం సాగరస్య సముచ్ఛ్రితమ్ | భీమమన్తర్దధే భీమా తరన్తీ హరివాహినీ || ౩౦|| వానరాణాం హి సా తీర్ణా వాహినీ నల సేతునా | తీరే నివివిశే రాజ్ఞా బహుమూలఫలోదకే || ౩౧|| తదద్భుతం రాఘవ కర్మ దుష్కరం సమీక్ష్య దేవాః సహ సిద్ధచారణైః | ఉపేత్య రామం సహితా మహర్షిభిః సమభ్యషిఞ్చన్సుశుభైర్జలైః పృథక్ || ౩౨|| జయస్వ శత్రూన్నరదేవ మేదినీం ససాగరాం పాలయ శాశ్వతీః సమాః | ఇతీవ రామం నరదేవసత్కృతం శుభైర్వచోభిర్వివిధైరపూజయన్ || ౩౩||	33	356
అప్పుడు, ఆ సముద్రం మధ్య నుండి సముద్ర దేవుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు, అతడు మహా మేరు పర్వతంపై ఉదయిస్తున్న సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తున్నాడు. మండుతున్న నోళ్లు గల సర్పాల మధ్య సముద్రుడు తనను తాను వ్యక్తపరిచాడు. అతడు దేదీప్యమానమైన వైడూర్యం వంటి కాంతిని కలిగి, మేలిమి బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించుకుని ఉన్నాడు. అతడు ఎర్రని పూదండలను, వస్త్రాలను ధరించి ఉన్నాడు, మరియు అతని కన్నులు పద్మదళాల వలె ఉన్నాయి. చేతిలో విల్లు పట్టుకుని నిలబడిన రాఘవుడిని (రాముడిని) గౌరవపూర్వకంగా సమీపించి, తగిన మర్యాదలతో ముందుగా ప్రసన్నం చేసుకుంటూ, ఆ శక్తిమంతుడైన సముద్ర దేవుడు చేతులు జోడించి ఇలా పలికాడు:  "ఓ రాఘవా! భూమి, వాయువు, ఆకాశం, జలం మరియు కాంతి ఎల్లప్పుడూ వాటి సహజ సిద్ధమైన స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటూ, తమ సనాతన మార్గంలో పయనిస్తాయి. లోతుగా ఉండటం, దాటడానికి వీలు లేకుండా ఉండటం నా సహజ స్వభావం. అయినప్పటికీ, ఓ రాఘవా, మార్గాన్ని ఎలా సుగమం చేయాలో నేను నీకు చెప్తాను. ఓ రాజకుమారా! కోరికతో గానీ, లోభంతో గానీ, భయంతో గానీ నేను నా జలాలను గడ్డకట్టించలేను, ఎందుకంటే ఇవి భారీ జలచరాలతో, మొసళ్లతో నిండి ఉన్నాయి.”  “అయినప్పటికీ, ఓ రామా! నీ సైన్యాన్ని భరించగలిగేలా నేను ఒక మార్గాన్ని ఏర్పాటు చేస్తాను. నీ సైన్యాలు దాటుతున్నంత సేపు మొసళ్లు వారిపై దాడి చేయవు. ఓ సౌమ్యుడా, వానరులలో నలుడు అనే కీర్తిమంతుడు ఉన్నాడు, అతడు విశ్వకర్మ కుమారుడు. అతడు తన తండ్రి నుండి వరాన్ని పొందాడు మరియు నైపుణ్యంలో విశ్వకర్మతో సమానుడు. అత్యంత ఉత్సాహవంతుడైన ఈ వానరుడు నాపై వారధిని నిర్మించనివ్వు. నేను దానిని బలంగా మోస్తాను. అతని తండ్రి అద్భుతాలను సృష్టించినట్లే ఇతడు కూడా దీనిని నిర్మిస్తాడు."  ఈ విధంగా పలికి, సముద్ర దేవుడు అంతర్ధానమయ్యాడు. అప్పుడు వానరులలో అత్యంత శక్తిమంతుడైన నాయకుడైన నలుడు లేచి నిలబడి రాముడితో ఇలా అన్నాడు:  "నేను నా తండ్రి సామర్థ్యంపై ఆధారపడి, వరుణుడి నివాసమైన ఈ విశాల సముద్రంపై వారధిని నిర్మిస్తాను. ఆ మహాసముద్రుడు పలికినది ముమ్మాటికీ సత్యం. మందర పర్వతంపై విశ్వకర్మ నా తల్లికి ఒక వరాన్ని ప్రసాదించాడు. నేను అతని ఔరస పుత్రుడిని, నైపుణ్యంలో విశ్వకర్మతో సమానుడిని. నన్ను అడగకుండా, నా అంతట నేను నా సద్గుణాల గురించి మాట్లాడి ఉండకపోయేవాడిని. వానరశ్రేష్ఠులు ఈ రోజే వారధి నిర్మాణాన్ని ప్రారంభింతురు గాక!"  ఆ తర్వాత రాముడి ఆదేశం మేరకు, వందలాది, వేలాది మంది సంతోషోత్సాహాలతో ఉన్న వానర నాయకులు అన్ని దిక్కుల నుండి ఆ మహా అరణ్యంలోకి దూసుకెళ్లారు. పర్వతాల వలె ఉన్న ఆ వానరులు భారీ వృక్షాలను వేళ్లతో సహా పెకలించి సముద్రం వైపు లాక్కొచ్చారు. వారు ఆ సముద్రాన్ని సాల, అశ్వకర్ణ, ధవ, వెదురు, కుటజ, అర్జున, తాటి, తిలక, తిమిశ, బిల్వ, సప్తపర్ణ, మరియు వికసించిన కర్ణికార వృక్షాలతో, అలాగే మామిడి, అశోక వృక్షాలతో నింపేశారు.  ఆ ఉత్తమ వానరులు వేళ్లతో సహా పెకలించినవి, మరియు వేళ్లు లేని వృక్షాలను ఎత్తి, ఇంద్రుడి ధ్వజాల వలె మోసుకొచ్చారు. ఆ భారీ రాళ్లను సముద్రంలో పడేస్తుండగా, స్థానభ్రంశం చెందిన నీరు ఒక్కసారిగా ఆకాశం వైపు ఎగసిపడి, అన్ని దిక్కులా చిమ్మింది. నలుడు ఆ నదీనాథుడైన సముద్రం మధ్యలో పది యోజనాల వెడల్పు, వంద యోజనాల పొడవు గల మహా వారధిని నిర్మించాడు.  ఆ సముద్రపు లోతుల్లోకి భారీ బండరాళ్లను, పర్వత శిఖరాలను విసిరివేస్తున్నప్పుడు ఆ మహాసముద్రం నుండి పెద్ద కోలాహలం చెలరేగింది. మొసళ్ల నివాసమైన ఆ సముద్రంపై నలుడు నిర్మించిన ఆ అందమైన, మహిమాన్వితమైన వారధి, ఆకాశంలోని ఆకాశగంగ వలె దేదీప్యమానంగా ప్రకాశించింది. అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు మరియు పరమ ఋషులు ఆ దృశ్యాన్ని చూడటానికి గుమిగూడారు. వానరులు ఉత్సాహంతో దూకుతూ, గంతులు వేస్తూ, గర్జిస్తుండగా, సమస్త జీవులు సముద్రంపై జరిగిన ఆ ఊహించని, అచంచలమైన, అద్భుతమైన మరియు రోమాంచితమైన వారధి నిర్మాణాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయాయి. వారధిని నిర్మిస్తున్న ఆ వేలాది కోట్ల అత్యంత శక్తివంతమైన వానరులు ఆ మహాసముద్రం యొక్క అవతలి ఒడ్డుకు చేరుకున్నారు. విశాలంగా, దృఢంగా, అందంగా, మంచి పునాదిపై సరిగ్గా అమర్చబడిన ఆ మహా వారధి సముద్రుడి తలలో చక్కగా తీసిన పాపిడి వలె కనిపించింది. అదే సమయంలో, సముద్రం యొక్క అవతలి వైపున, విభీషణుడు శత్రువుల నుండి వచ్చే ఎలాంటి దాడినైనా తిప్పికొట్టడానికి తన చేతిలో గదను పట్టుకుని, తన మంత్రులతో కలిసి కాపలాగా నిలబడ్డాడు.  ఆ సైన్యానికి ముందు భాగంలో ధనుర్ధారులైన మహిమాన్విత, ధర్మాత్ముడైన రాముడు, లక్ష్మణుడు సుగ్రీవుడితో కలిసి నడిచారు. ఇతర వానరులు మధ్యలో నడవగా, మరికొందరు పక్క భాగాల గుండా సాగిపోయారు. కొందరు నీటిలో మునిగి తేలారు, మరికొందరికి దారిలో చోటు దొరకలేదు, ఇంకొందరు గరుడుడి వలె ఆకాశంలో ఎగిరారు. భయంకరమైన వానర సైన్యం పెద్దగా గర్జిస్తూ, సముద్రం యొక్క భీకర ప్రతిధ్వనిని కూడా పూర్తిగా అణచివేస్తూ అవతలికి దాటింది.  నలుడి వారధి ద్వారా సముద్రాన్ని విజయవంతంగా దాటిన ఆ భారీ సైన్యం వేళ్లు, పండ్లు మరియు నీరు సమృద్ధిగా ఉన్న తీరంలో విడిది చేసింది. రాఘవుడి (రాముడి) ఆ అసాధారణ మరియు కష్టతరమైన ఘనకార్యాన్ని చూసి, దేవతలు, సిద్ధులు, చారణులు మరియు మహర్షులతో కలిసి రాముడిని సమీపించి, అత్యంత మంగళకరమైన జలాలతో అతనికి విడివిడిగా అభిషేకం చేశారు. వారు మానవనాథుడైన రాముడిని వివిధ రకాల అందమైన ప్రార్థనలతో స్తుతిస్తూ ఇలా అన్నారు: "ఓ నరనాథా! నీ శత్రువులను జయించు! రాబోయే అనంత కాలం పాటు ఈ భూమిని, దీని సముద్రాలను రక్షించు!"
25	సబలే సాగరం తీర్ణే రామే దశరథాత్మజే | అమాత్యౌ రావణః శ్రీమానబ్రవీచ్ఛుకసారణౌ || ౧|| సమగ్రం సాగరం తీర్ణం దుస్తరం వానరం బలమ్ | అభూతపూర్వం రామేణ సాగరే సేతుబన్ధనమ్ || ౨|| సాగరే సేతుబన్ధం తు న శ్రద్దధ్యాం కథం చన | అవశ్యం చాపి సఙ్ఖ్యేయం తన్మయా వానరం బలమ్ || ౩|| భవన్తౌ వానరం సైన్యం ప్రవిశ్యానుపలక్షితౌ | పరిమాణం చ వీర్యం చ యే చ ముఖ్యాః ప్లవఙ్గమాః || ౪|| మన్త్రిణో యే చ రామస్య సుగ్రీవస్య చ సంమతాః | యే పూర్వమభివర్తన్తే యే చ శూరాః ప్లవఙ్గమాః || ౫|| స చ సేతుర్యథా బద్ధః సాగరే సలిలార్ణవే | నివేశశ్చ యథా తేషాం వానరాణాం మహాత్మనామ్ || ౬|| రామస్య వ్యవసాయం చ వీర్యం ప్రహరణాని చ | లక్ష్మణస్య చ వీరస్య తత్త్వతో జ్ఞాతుమర్హథ || ౭|| కశ్చ సేనాపతిస్తేషాం వానరాణాం మహౌజసామ్ | ఏతజ్జ్ఞాత్వా యథాతత్త్వం శీఘ్రమగన్తుమర్హథః || ౮|| ఇతి ప్రతిసమాదిష్టౌ రాక్షసౌ శుకసారణౌ | హరిరూపధరౌ వీరౌ ప్రవిష్టౌ వానరం బలమ్ || ౯|| తతస్తద్వానరం సైన్యమచిన్త్యం లోమహర్షణమ్ | సఙ్ఖ్యాతుం నాధ్యగచ్ఛేతాం తదా తౌ శుకసారణౌ || ౧౦|| తత్స్థితం పర్వతాగ్రేషు నిర్దరేషు గుహాసు చ | సముద్రస్య చ తీరేషు వనేషూపవనేషు చ || ౧౧|| తరమాణం చ తీర్ణం చ తర్తుకామం చ సర్వశః | నివిష్టం నివిశచ్చైవ భీమనాదం మహాబలమ్ || ౧౨|| తౌ దదర్శ మహాతేజాః ప్రచ్ఛన్నౌ చ విభీషణః | ఆచచక్షేఽథ రామాయ గృహీత్వా శుకసారణౌ | లఙ్కాయాః సమనుప్రాప్తౌ చారౌ పరపురఞ్జయౌ || ౧౩|| తౌ దృష్ట్వా వ్యథితౌ రామం నిరాశౌ జీవితే తదా | కృతాఞ్జలిపుటౌ భీతౌ వచనం చేదమూచతుః || ౧౪|| ఆవామిహాగతౌ సౌమ్య రావణప్రహితావుభౌ | పరిజ్ఞాతుం బలం కృత్స్నం తవేదం రఘునన్దన || ౧౫|| తయోస్తద్వచనం శ్రుత్వా రామో దశరథాత్మజః | అబ్రవీత్ప్రహసన్వాక్యం సర్వభూతహితే రతః || ౧౬|| యది దృష్టం బలం కృత్స్నం వయం వా సుసమీక్షితాః | యథోక్తం వా కృతం కార్యం ఛన్దతః ప్రతిగమ్యతామ్ || ౧౭|| ప్రవిశ్య నగరీం లఙ్కాం భవద్భ్యాం ధనదానుజః | వక్తవ్యో రక్షసాం రాజా యథోక్తం వచనం మమ || ౧౮|| యద్బలం చ సమాశ్రిత్య సీతాం మే హృతవానసి | తద్దర్శయ యథాకామం ససైన్యః సహబాన్ధవః || ౧౯|| శ్వఃకాలే నగరీం లఙ్కాం సప్రాకారాం సతోరణామ్ | రాక్షసం చ బలం పశ్య శరైర్విధ్వంసితం మయా || ౨౦|| ఘోరం రోషమహం మోక్ష్యే బలం ధారయ రావణ | శ్వఃకాలే వజ్రవాన్వజ్రం దానవేష్వివ వాసవః || ౨౧|| ఇతి ప్రతిసమాదిష్టౌ రాక్షసౌ శుకసారణౌ | ఆగమ్య నగరీం లఙ్కామబ్రూతాం రాక్షసాధిపమ్ || ౨౨|| విభీషణగృహీతౌ తు వధార్హౌ రాక్షసేశ్వర | దృష్ట్వా ధర్మాత్మనా ముక్తౌ రామేణామితతేజసా || ౨౩|| ఏకస్థానగతా యత్ర చత్వారః పురుషర్షభాః | లోకపాలోపమాః శూరాః కృతాస్త్రా దృఢవిక్రమాః || ౨౪|| రామో దాశరథిః శ్రీమాఁల్లక్ష్మణశ్చ విభీషణః | సుగ్రీవశ్చ మహాతేజా మహేన్ద్రసమవిక్రమః || ౨౫|| ఏతే శక్తాః పురీం లఙ్కాం సప్రాకారాం సతోరణామ్ | ఉత్పాట్య సఙ్క్రామయితుం సర్వే తిష్ఠన్తు వానరాః || ౨౬|| యాదృశం తస్య రామస్య రూపం ప్రహరణాని చ | వధిష్యతి పురీం లఙ్కామేకస్తిష్ఠన్తు తే త్రయః || ౨౭|| రామలక్ష్మణగుప్తా సా సుగ్రీవేణ చ వాహినీ | బభూవ దుర్ధర్షతరా సర్వైరపి సురాసురైః || ౨౮|| ప్రహృష్టరూపా ధ్వజినీ వనౌకసాం మహాత్మనాం సమ్ప్రతి యోద్ధుమిచ్ఛతామ్ | అలం విరోధేన శమో విధీయతాం ప్రదీయతాం దాశరథాయ మైథిలీ || ౨౯||	29	385
దశరథ నందనుడైన శ్రీరాముడు తన సమస్త సైన్యంతో కలిసి సముద్రాన్ని సురక్షితంగా దాటిన తర్వాత, మహిమాన్వితడైన రావణుడు తన ఇద్దరు మంత్రులైన శుక, సారణులతో ఇలా అన్నాడు:  "దాటడం అసాధ్యమైన ఆ సముద్రాన్ని వానర సమూహమంతా దాటేసింది! రాముడు సముద్రంపై ఈ విధంగా వారధి నిర్మించడం పూర్తిగా అపూర్వమైనది. సముద్రంపై వారధి నిర్మించబడింది అంటే ఏ పరిస్థితిలోనూ నా మనస్సు నమ్మడం లేదు. అయినప్పటికీ, నేను ఈ వానర సైన్యం యొక్క అసలు బలాన్ని ఖచ్చితంగా లెక్కించాలి. మీరిద్దరూ ఎవరికీ దొరకకుండా, గుప్తంగా ఆ వానర సైన్యంలోకి ప్రవేశించి, వారి మొత్తం సంఖ్యను, వారి పరాక్రమాన్ని మరియు వారిలోని ముఖ్య నాయకులను కనుగొనండి.” “రాముడు మరియు సుగ్రీవుడు ఏ మంత్రులను ఎక్కువగా నమ్ముతున్నారు, వానరులలో ముందుండి సైన్యాన్ని నడిపించేవారు ఎవరు, మరియు అత్యంత ధైర్యవంతులైన వీరులు ఎవరో తెలుసుకోండి. సముద్రపు అగాధ జలాలపై ఆ వారధి ఎలా నిర్మించబడింది, మరియు ఆ మహాత్ములైన వానరులు తమ శిబిరాలను ఎలా ఏర్పాటు చేసుకున్నారో మీరు ఖచ్చితంగా తెలుసుకోవాలి. రాముని యొక్క నిశ్చయం, అతని శౌర్యం, అతని ఆయుధాలు, అలాగే వీరుడైన లక్ష్మణుడి పరాక్రమం గురించి కూడా మీరు ఖచ్చితంగా తెలుసుకోవాలి. అత్యంత శక్తివంతమైన ఆ వానరులకు సేనాధిపతి ఎవరో తెలుసుకోండి. వీటన్నింటినీ నిజాయితీగా గ్రహించిన తర్వాత, మీరు త్వరగా తిరిగి రండి."  ఆ విధంగా ఆదేశించబడిన శుక, సారణులనే ఆ ఇద్దరు వీర రాక్షసులు వానరుల రూపాలు ధరించి, వానర సైన్యంలోకి ప్రవేశించారు. అయితే, ఆ వానర సైన్యం ఊహకందని విధంగా మరియు ఒళ్లు గగుర్పొడిచేలా ఉండటం వల్ల, శుక సారణులు వారిని ఏమాత్రం లెక్కించలేకపోయారు. ఆ సైన్యం పర్వత శిఖరాలపై, లోయలలో, గుహలలో, సముద్ర తీరాలలో, మరియు అరణ్యాలు, తోటల అంతటా విస్తరించి ఉంది. కొందరు ఇంకా సముద్రం దాటుతున్నారు, కొందరు దాటేశారు, మరికొందరు అన్ని దిక్కుల నుండి దాటాలని చూస్తున్నారు. అది అత్యంత శక్తివంతమైన సైన్యం, వారు శిబిరాలను ఏర్పాటు చేసుకుంటున్నప్పుడు లేదా తమ స్థానాల్లోకి వెళ్తున్నప్పుడు భయంకరమైన కోలాహలం చెలరేగుతోంది.  అత్యంత తేజస్వియైన విభీషణుడు వానర రూపాల్లో ఉన్న ఆ ఇద్దరు వేగులను (గూఢచారులను) గుర్తించాడు. అతడు శుక సారణులను బంధించి, రాముడి ముందుకు తీసుకువచ్చి ఇలా ప్రకటించాడు:  "ఓ శత్రు సంహారకుడా! వీరిద్దరూ లంక నుండి వచ్చిన వేగులు."  రాముడిని చూడగానే ఆ ఇద్దరు వేగులు తీవ్ర ఆందోళనకు గురయ్యారు. తమ ప్రాణాలపై ఆశ వదులుకుని, భయంతో చేతులు జోడించి ఇలా పలికారు:  "ఓ సౌమ్యుడా, రఘువంశ తిలకా! మీ సైన్యపు పూర్తి బలాన్ని ఖచ్చితంగా అంచనా వేయడానికి మా ఇద్దరిని రావణుడు ఇక్కడికి పంపాడు."  వారి మాటలు విని, ఎల్లప్పుడూ సర్వజీవుల హితాన్ని కోరే దశరథ నందనుడైన రాముడు నవ్వి, ఈ మాటలు పలికాడు:  "మీరు మా పూర్తి సైన్యాన్ని చూసి, మమ్మల్ని నిశితంగా గమనించి, మీకు అప్పగించిన పనిని పూర్తి చేసినట్లయితే, మీరు మీ ఇష్టప్రకారం మీ ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళవచ్చు. లంకా నగరంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, కుబేరుడి తమ్ముడైన ఆ రాక్షస రాజుకు నా ఈ మాటలను ఖచ్చితంగా వినిపించండి:  'నా సీతను అపహరించినప్పుడు నీకు ఏ బలమైతే ఉందో, ఆ బలాన్ని ఇప్పుడు నీ సైన్యంతో, నీ బంధువులతో కలిసి నీ మనసు తృప్తి తీరేలా ప్రదర్శించు! రేపు ఉదయం, లంకా నగరం దాని ప్రాకారాలు, గోపురాలతో సహా, అలాగే నీ రాక్షస సైన్యం నా బాణాల దెబ్బకు పూర్తిగా ముక్కలైపోవడాన్ని నువ్వు కళ్లారా చూస్తావు. ఓ రావణా! వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన దేవేంద్రుడు రాక్షసులపై తన ఆయుధాన్ని ఎలా ప్రయోగిస్తాడో, అలాగే రేపు ఉదయం నేను నా భయంకరమైన క్రోధాన్ని నీపై కురిపిస్తాను. నీ శక్తి అంతా కూడగట్టుకో!'"  ఆ విధంగా ఆదేశించబడిన ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు (శుక, సారణులు) తిరిగి లంకా నగరానికి చేరుకుని, రాక్షస రాజుతో ఇలా అన్నారు:  "ఓ రాక్షసేశ్వరా! మేము విభీషణుడి చేత బంధించబడి, మరణశిక్షకు అర్హులమయ్యాము. అయితే, మమ్మల్ని చూసి, అమిత పరాక్రమవంతుడు, ధర్మాత్ముడైన రాముడు మమ్మల్ని విడిచిపెట్టాడు. అక్కడ ఒకే చోట, నలుగురు నరశార్దూలాలు కలిసి ఉన్నారు. వారు లోకపాలకుల వలె, వీరులై, అస్త్రశస్త్ర కోవిదులై, అచంచలమైన శౌర్యంతో విరాజిల్లుతున్నారు. - వారే మహిమాన్విత రాముడు (దశరథుడి కుమారుడు), లక్ష్మణుడు, విభీషణుడు, మరియు దేవేంద్రుడితో సమానమైన పరాక్రమం గల అత్యంత తేజస్వియైన సుగ్రీవుడు.”  “మిగతా వానరులందరూ కేవలం పక్కన నిలబడి చూసినప్పటికీ, ఈ నలుగురు మాత్రమే లంకా నగరాన్ని దాని ప్రాకారాలు, గోపురాలతో సహా పెకలించి, వేరే చోట ప్రతిష్టించగలరు! రాముడి రూపం, అతని ఆయుధ సంపత్తి ఎలాంటిదంటే, అతడొక్కడే లంకా నగరాన్ని సర్వనాశనం చేయగలడు; ఇక అతనితో పాటు ఉన్న మిగిలిన ముగ్గురి గురించి చెప్పనవసరమే లేదు! రాముడు, లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవులచే రక్షించబడుతున్న ఆ సైన్యం, దేవతలు, రాక్షసులు అందరూ కలిసి వచ్చినా జయించలేనంత దృఢంగా మారింది. ధ్వజాలను ధరించిన ఆ వానర సైన్యం అత్యంత ఉత్సాహంతో ఉంది మరియు ఇప్పుడే యుద్ధం చేయడానికి ఉవ్విళ్లూరుతోంది. ఇక ఈ శత్రుత్వం చాలు! సంధి చేసుకోండి, మరియు ఆ జనక నందినిని (సీతను) దశరథ నందనుడైన రామునికి అప్పగించండి."

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే యుద్ధకాండే పఞ్చమ: భాగ: