అయోధ్యాకాండము - భాగము - 5

 

అయోధ్యాకాండము - భాగము - 5

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
16	స తదన్తఃపురద్వారం సమతీత్య జనాకులమ్ | ప్రవివిక్తాం తతః కక్ష్యామాససాద పురాణవిత్ || ౧|| ప్రాసకార్ముకబిభ్రద్భిర్యువభిర్మృష్టకుణ్డలైః | అప్రమాదిభిరేకాగ్రైః స్వనురక్తైరధిష్ఠితామ్ || ౨|| తత్ర కాషాయిణో వృద్ధాన్వేత్రపాణీన్స్వలఙ్కృతాన్ | దదర్శ విష్ఠితాన్ద్వారి స్త్ర్యధ్యక్షాన్సుసమాహితాన్ || ౩|| తే సమీక్ష్య సమాయాన్తం రామప్రియచికీర్షవః | సహభార్యాయ రామాయ క్షిప్రమేవాచచక్షిరే || ౪|| ప్రతివేదితమాజ్ఞాయ సూతమభ్యన్తరం పితుః | తత్రైవానాయయామాస రాఘవః ప్రియకామ్యయా || ౫|| తం వైశ్రవణసఙ్కాశముపవిష్టం స్వలఙ్కృతమ్ | దాదర్శ సూతః పర్యఙ్కే సౌవణో సోత్తరచ్ఛదే || ౬|| వరాహరుధిరాభేణ శుచినా చ సుగన్ధినా | అనులిప్తం పరార్ధ్యేన చన్దనేన పరన్తపమ్ || ౭|| స్థితయా పార్శ్వతశ్చాపి వాలవ్యజనహస్తయా | ఉపేతం సీతయా భూయశ్చిత్రయా శశినం యథా || ౮|| తం తపన్తమివాదిత్యముపపన్నం స్వతేజసా | వవన్దే వరదం బన్దీ నియమజ్ఞో వినీతవత్ || ౯|| ప్రాఞ్జలిస్తు సుఖం పృష్ట్వా విహారశయనాసనే | రాజపుత్రమువాచేదం సుమన్త్రో రాజసత్కృతః || ౧౦|| కౌసల్యా సుప్రభా దేవ పితా త్వం ద్రష్టుమిచ్ఛతి | మహిష్యా సహ కైకేయ్యా గమ్యతాం తత్ర మాచిరమ్ || ౧౧|| ఏవముక్తస్తు సంహృష్టో నరసింహో మహాద్యుతిః | తతః సంమానయామాస సీతామిదమువాచ హ || ౧౨|| దేవి దేవశ్చ దేవీ చ సమాగమ్య మదన్తరే | మన్త్రేయేతే ధ్రువం కిం చిదభిషేచనసంహితమ్ || ౧౩|| లక్షయిత్వా హ్యభిప్రాయం ప్రియకామా సుదక్షిణా | సఞ్చోదయతి రాజానం మదర్థం మదిరేక్షణా || ౧౪|| యాదృశీ పరిషత్తత్ర తాదృశో దూత ఆగతః | ధ్రువమద్యైవ మాం రాజా యౌవరాజ్యేఽభిషేక్ష్యతి || ౧౫|| హన్త శీఘ్రమితో గత్వా ద్రక్ష్యామి చ మహీపతిః | సహ త్వం పరివారేణ సుఖమాస్స్వ రమస్య చ || ౧౬|| స సర్వానర్థినో దృష్ట్వా సమేత్య ప్రతినన్ద్య చ | తతః పావకసఙ్కాశమారురోహ రథోత్తమమ్ || ౧౮|| ముష్ణన్తమివ చక్షూంషి ప్రభయా హేమవర్చసం | కరేణుశిశుకల్పైశ్చ యుక్తం పరమవాజిభిః || ౧౯|| హరియుక్తం సహస్రాక్షో రథమిన్ద్ర ఇవాశుగమ్ | ప్రయయౌ తూర్ణమాస్థాయ రాఘవో జ్వలితః శ్రియా || ౨౦|| స పర్జన్య ఇవాకాశే స్వనవానభినాదయన్ | నికేతాన్నిర్యయౌ శ్రీమాన్మహాభ్రాదివ చన్ద్రమాః || ౨౧|| ఛత్రచామరపాణిస్తు లక్ష్మణో రాఘవానుజః | జుగోప భ్రాతరం భ్రాతా రథమాస్థాయ పృష్ఠతః || ౨౨|| తతో హలహలాశబ్దస్తుములః సమజాయత | తస్య నిష్క్రమమాణస్య జనౌఘస్య సమన్తతః || ౨౩|| స ఘోషవద్భిశ్చ హయైః సనాగైః పురఃసరైః స్వస్తికసూతమాగధైః | మహీయమానః ప్రవరైశ్చ వాదకైర్ అభిష్టుతో వైశ్రవణో యథా యయౌ || ౨౪||	24	216
జనసమ్మర్దంతో కిక్కిరిసిపోయిన ఆ రాజభవన ద్వారం గుండా ప్రవేశించి, పురాణేతిహాసాలలో పండితుడైన ఆ సారథి (సుమంత్రుడు), మరింత లోపలికి ఉన్న ఏకాంత ప్రాంగణాన్ని చేరుకున్నాడు. ఆ ప్రాంగణానికి మెరిసే కుండలాలు ధరించి, ఈటెలు, విల్లంబులు చేతబూని, అత్యంత జాగరూకతతో, తమ విధిపైనే ఏకైక శ్రద్ధ నిలిపిన నమ్మకస్థులైన యువకులు కావలి ఉన్నారు. అక్కడ, అంతఃపుర ద్వారం వద్ద, కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, చేతిలో దండాలు పట్టుకుని, ప్రశాంత గంభీర వదనాలతో నిలబడి ఉన్న సుప్రసిద్ధులైన వృద్ధ కంచుకులను (అంతఃపుర రక్షకులను) అతను చూశాడు.  రామునికి ప్రియమైనది చేయాలని ఆశించే ఆ రక్షకులు, సారథి రాకను చూసిన వెంటనే వెళ్ళి, అక్కడ తన భార్యతో కలిసి ఉన్న రామునికి ఆ సమాచారాన్ని అందించారు. తన తండ్రి సారథి వచ్చాడని తెలుసుకున్న రాముడు, అతనిని గౌరవించాలనే ఉద్దేశంతో సుమంత్రుడిని నేరుగా తన సమక్షంలోకి తీసుకురావాల్సిందిగా కోరాడు. ఉత్తమమైన శయ్య పరచబడిన సువర్ణ మంచం (సింహాసనం) పై అందంగా అలంకరించుకుని కూర్చున్న శత్రుభయంకరుడు, సాక్షాత్తు కుబేరుని (వైశ్రవణుని) పోలి ఉన్న రాముడిని ఆ సారథి దర్శించాడు.  అడవి పంది రక్తం లాంటి ఎర్రటి రంగును కలిగి, సువాసనలు వెదజల్లే శ్రేష్ఠమైన, పవిత్రమైన చందన లేపనంతో ఆయన అభిషిక్తుడై ఉన్నాడు. పక్కనే నిలబడిన సీతాదేవి చేతిలో చామరం పట్టుకుని ఉండగా, రాముడు ప్రకాశవంతమైన చిత్రా నక్షత్రంతో కూడిన చంద్రుని వలె శోభిల్లాడు. వినయవిధేయతలు తెలిసిన సుమంత్రుడు, సూర్యుని వలె తన సహజ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, వరాలను ప్రసాదించే ఆ రామునికి ఒక స్తోత్రపాఠకుడిలా వినయంగా నమస్కరించాడు. చేతులు జోడించి, రాజవంశం చేత ఎంతో గౌరవించబడే సుమంత్రుడు—ఆ యువరాజు యొక్క వినోదాలు, విశ్రాంతి మరియు ఆసన సౌకర్యాల క్షేమసమాచారాలను మర్యాదపూర్వకంగా అడిగి తెలుసుకుని, ఈ విధంగా పలికాడు: "ఓ నాథా, కౌసల్యానంద వర్ధనా! మీ తండ్రిగారు, కైకేయీ దేవితో కలిసి మిమ్మల్ని చూడాలని ఆశిస్తున్నారు. దయచేసి ఎటువంటి ఆలస్యం చేయకుండా అక్కడికి బయలుదేరండి." ఆ విధంగా చెప్పబడిన మరుక్షణమే, అమితమైన తేజస్సు గల ఆ పురుషసింహుడు ఎంతో సంతోషించాడు. ఆయన సీతాదేవిని ఆదరంగా చూస్తూ ఇలా అన్నాడు:  "ఓ రాణీ! నా విషయమై తండ్రిగారు, అమ్మ కైకేయి ఏకాంతంగా సమావేశమయ్యారు. నిశ్చయంగా వారు నా పట్టాభిషేకానికి సంబంధించిన ముఖ్యాంశాల గురించే చర్చిస్తూ ఉండి ఉంటారు. సమయస్ఫూర్తి గల, నా శ్రేయస్సును కోరే ఆ విశాలనేత్రి (కైకేయి), మహారాజు మనసులోని అంతరంగాన్ని గ్రహించి, నా కోసమే ఆయనను త్వరపెడుతూ ఉండి ఉంటుంది. ఇక్కడికి వచ్చిన ఈ దూత, అక్కడ సమావేశమైన సభ అంతటి గౌరవప్రదమైనవాడు. ఖచ్చితంగా, మహారాజు ఈ రోజే నన్ను యువరాజుగా అభిషేకించబోతున్నారు. ఆహా! నేను వెంటనే ఇక్కడి నుండి వెళ్లి ఆ భూపాలుడిని దర్శించుకుంటాను. నువ్వు నీ పరిచారికలతో కలిసి ఇక్కడే సుఖంగా ఉంటూ ఆనందించు." బయట వేచి ఉన్న యాచకులను, భక్తులందరినీ చూసిన రాముడు, వారిని ఆదరించి ఆనందింపజేశాడు. ఆపై, యజ్ఞాగ్ని వలె దేదీప్యమానంగా వెలిగిపోతున్న తన శ్రేష్ఠమైన రథాన్ని అధిరోహించాడు. తన ప్రకాశంతో కళ్లను మిరమిట్లు గొలిపే ఆ సువర్ణ రథానికి, యువ ఆడ ఏనుగులంతటి శక్తి గల శ్రేష్ఠమైన గుర్రాలు పూంచబడి ఉన్నాయి. అంతటి వేగవంతమైన రథాన్ని అధిరోహించిన రాముడు—తన రాజసంతో వెలిగిపోతూ—గుర్రములు పూంచిన రథంపై వెళ్లే సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుని వలె వేగంగా బయలుదేరాడు. ఆకాశంలో వర్ష మేఘం ఉరిమినట్లుగా తన రథధ్వనితో రాజభవన ప్రాంగణమంతా మారుమోగుతుండగా, కీర్తిశాలియైన రాముడు దట్టమైన మేఘాల నుండి వెలువడే చంద్రుని వలె తన భవనం నుండి బయటకు వచ్చాడు.  రాముని తమ్ముడైన లక్ష్మణుడు, తన అన్నను రక్షించడానికి సర్వసన్నద్ధుడై, రథంపై ఆయన వెనుక నిలబడి రాజఛత్రమును, చామరమును చేతబూనాడు. రాముడు బయలుదేరుతుండగా, చుట్టూ గుమిగూడిన అసంఖ్యాక జనసమూహం నుండి ఒకేసారి కోలాహలమైన జయజయధ్వానాలు మిన్నంటాయి. గుర్రాలు, ఏనుగులు, ముందంజ వేసే రక్షకభటులు, మంగళకరమైన స్తోత్రాలు పాడే భట్టురాజులు, వంశావళిని కీర్తించేవారు మరియు తనను ప్రశంసించే శ్రేష్ఠమైన సంగీత విద్వాంసుల నాదాల నడుమ, రాముడు తన దివ్య వైభవంతో కదిలే కుబేరుని వలె అపారమైన కీర్తితో ముందుకు సాగాడు.
17	స రామో రథమాస్థాయ సమ్ప్రహృష్టసుహృజ్జనః | అపశ్యన్నగరం శ్రీమాన్నానాజనసమాకులమ్ || ౧|| సర్వేషాం స హి ధర్మాత్మా వర్ణానాం కురుతే దయామ్ | చతుర్ణాం హి వయఃస్థానాం తేన తే తమనువ్రతాః || ౨|| స రాజకులమాసాద్య మహేన్ద్రభవనోపమమ్ | రాజపుత్రః పితుర్వేశ్మ ప్రవివేశ శ్రియా జ్వలన్ || ౩|| స సర్వాః సమతిక్రమ్య కక్ష్యా దశరథాత్మజః | సంనివర్త్య జనం సర్వం శుద్ధాన్తఃపురమభ్యగాత్ || ౪|| తతః ప్రవిష్టే పితురన్తికం తదా జనః స సర్వో ముదితో నృపాత్మజే | ప్రతీక్షతే తస్య పునః స్మ నిర్గమం యథోదయం చన్ద్రమసః సరిత్పతిః || ౫||	5	221
తన రథంపై ఆసీనుడై, అక్కడ గుమిగూడిన తన స్నేహితులకు, హితైషులకు అమితమైన ఆనందాన్ని కలిగిస్తూ, కీర్తిశాలియైన రాముడు అన్ని రకాల ప్రజలతో దట్టంగా కిక్కిరిసిపోయిన ఆ వైభవోపేతమైన నగరాన్ని వీక్షించాడు. ఆ పుణ్యాత్ముడు నాలుగు వర్ణాల ప్రజల పట్ల మరియు అన్ని వయసుల వారి పట్ల అపారమైన కరుణను కనబరిచినందున, వారందరూ కూడా ఆయనను అనుసరించడంలో అమితమైన భక్తిశ్రద్ధలను కనబరిచారు.  మహా పరాక్రమవంతుడైన ఇంద్రుని దివ్య భవనాన్ని పోలి ఉన్న రాజభవన ప్రాంగణాన్ని చేరుకుని, ఆ యువరాజు సాటిలేని రాజసంతో వెలిగిపోతున్న తన తండ్రి నివాసంలోకి ప్రవేశించాడు. వెలుపలి మరియు లోపలి ప్రాంగణాలన్నింటినీ దాటుకుంటూ వెళ్లిన ఆ దశరథ నందనుడు, తనతో పాటు వస్తున్న అసంఖ్యాక జనసమూహాన్ని అక్కడే ఆగిపోవలసిందిగా కోరి, తాను మాత్రం ఒంటరిగా అంతఃపుర ఏకాంత మందిరాల్లోకి వెళ్లాడు. ఆ యువరాజు ఆ విధంగా తన తండ్రి సమక్షంలోకి ప్రవేశించగానే, ఆనందోత్సాహాలతో ఉన్న పౌరుల సమూహమంతా ఆయన తిరుగురాక కోసం వెలుపలే వేచి ఉంది; ఆ దృశ్యం నదుల అధిపతియైన సముద్రుడు పౌర్ణమి చంద్రుని ఉదయం కోసం ఆత్రుతగా ఎదురుచూస్తున్నట్లుగా ఉంది.
18	స దదర్శాసనే రామో నిషణ్ణం పితరం శుభే | కైకేయీసహితం దీనం ముఖేన పరిశుష్యతా || ౧|| స పితుశ్చరణౌ పూర్వమభివాద్య వినీతవత్ | తతో వవన్దే చరణౌ కైకేయ్యాః సుసమాహితః || ౨|| రామేత్యుక్త్వా చ వచనం వాష్పపర్యాకులేక్షణః | శశాక నృపతిర్దీనో నేక్షితుం నాభిభాషితుమ్ || ౩|| తదపూర్వం నరపతేర్దృష్ట్వా రూపం భయావహమ్ | రామోఽపి భయమాపన్నః పదా స్పృష్ట్వేవ పన్నగమ్ || ౪|| ఇన్ద్రియైరప్రహృష్టైస్తం శోకసన్తాపకర్శితమ్ | నిఃశ్వసన్తం మహారాజం వ్యథితాకులచేతసం || ౫|| ఊర్మి మాలినమక్షోభ్యం క్షుభ్యన్తమివ సాగరమ్ | ఉపప్లుతమివాదిత్యముక్తానృతమృషిం యథా || ౬|| అచిన్త్యకల్పం హి పితుస్తం శోకముపధారయన్ | బభూవ సంరబ్ధతరః సముద్ర ఇవ పర్వణి || ౭|| చిన్తయామాస చ తదా రామః పితృహితే రతః | కింస్విదద్యైవ నృపతిర్న మాం ప్రత్యభినన్దతి || ౮|| అన్యదా మాం పితా దృష్ట్వా కుపితోఽపి ప్రసీదతి | తస్య మామద్య సమ్ప్రేక్ష్య కిమాయాసః ప్రవర్తతే || ౯|| స దీన ఇవ శోకార్తో విషణ్ణవదనద్యుతిః | కైకేయీమభివాద్యైవ రామో వచనమబ్రవీత్ || ౧౦|| కచ్చిన్మయా నాపరాధమజ్ఞానాద్యేన మే పితా | కుపితస్తన్మమాచక్ష్వ త్వం చైవైనం ప్రసాదయ || ౧౧|| వివర్ణవదనో దీనో న హి మామభిభాషతే | శారీరో మానసో వాపి కచ్చిదేనం న బాధతే | సన్తాపో వాభితాపో వా దుర్లభం హి సదా సుఖమ్ || ౧౨|| కచ్చిన్న కిం చిద్భరతే కుమారే ప్రియదర్శనే | శత్రుఘ్నే వా మహాసత్త్వే మాతౄణాం వా మమాశుభమ్ || ౧౩|| అతోషయన్మహారాజమకుర్వన్వా పితుర్వచః | ముహూర్తమపి నేచ్ఛేయం జీవితుం కుపితే నృపే || ౧౪|| యతోమూలం నరః పశ్యేత్ప్రాదుర్భావమిహాత్మనః | కథం తస్మిన్న వర్తేత ప్రత్యక్షే సతి దైవతే || ౧౫|| కచ్చిత్తే పరుషం కిం చిదభిమానాత్పితా మమ | ఉక్తో భవత్యా కోపేన యత్రాస్య లులితం మనః || ౧౬|| ఏతదాచక్ష్వ మే దేవి తత్త్వేన పరిపృచ్ఛతః | కింనిమిత్తమపూర్వోఽయం వికారో మనుజాధిపే || ౧౭|| అహం హి వచనాద్రాజ్ఞః పతేయమపి పావకే | భక్షయేయం విషం తీక్ష్ణం మజ్జేయమపి చార్ణవే | నియుక్తో గురుణా పిత్రా నృపేణ చ హితేన చ || ౧౮|| తద్బ్రూహి వచనం దేవి రాజ్ఞో యదభికాఙ్క్షితమ్ | కరిష్యే ప్రతిజానే చ రామో ద్విర్నాభిభాషతే || ౧౯|| తమార్జవసమాయుక్తమనార్యా సత్యవాదినమ్ | ఉవాచ రామం కైకేయీ వచనం భృశదారుణమ్ || ౨౦|| తత్ర మే యాచితో రాజా భరతస్యాభిషేచనమ్ | గమనం దణ్డకారణ్యే తవ చాద్యైవ రాఘవ || ౨౧|| యది సత్యప్రతిజ్ఞం త్వం పితరం కర్తుమిచ్ఛసి | ఆత్మానం చ నరరేష్ఠ మమ వాక్యమిదం శృణు || ౨౨|| స నిదేశే పితుస్తిష్ఠ యథా తేన ప్రతిశ్రుతమ్ | త్వయారణ్యం ప్రవేష్టవ్యం నవ వర్షాణి పఞ్చ చ || ౨౩|| సప్త సప్త చ వర్షాణి దణ్డకారణ్యమాశ్రితః | అభిషేకమిమం త్యక్త్వా జటాచీరధరో వస || ౨౪|| భరతః కోసలపురే ప్రశాస్తు వసుధామిమామ్ | నానారత్నసమాకీర్ణం సవాజిరథకుఞ్జరామ్ || ౨౫||	25	246
కైకేయితో కలిసి ఒక శ్రేష్ఠమైన సింహాసనంపై కూర్చుని ఉన్న, దుఃఖంతో ముఖం వెలవెలబోయి, ఎండిపోయిన తన దీన తండ్రిని రాముడు చూశాడు. మొదట, రాముడు ఎంతో వినయంతో తన తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించాడు. ఆ తర్వాత, పూర్తి నిశ్చలత్వంతో, జితేంద్రియుడైన అతడు కైకేయి పాదాలకు ప్రణామం చేశాడు. కేవలం "రామా" అనే ఒక్క ముక్క మాత్రమే పలకగలిగిన ఆ శోకార్తుడైన మహారాజు—తన కళ్ల నిండా నీళ్ళు తిరగడంతో—అతని వైపు చూడలేకపోయాడు, అంతకుమించి మాట్లాడటానికీ సమర్థుడు కాలేడు. మహారాజు యొక్క ఈ అపూర్వమైన, భయంకరమైన స్థితిని చూసి రాముడు కూడా అకస్మాత్తుగా భయపడ్డాడు; ఆ దృశ్యం పొరపాటున ఒక విషసర్పంపై కాలు వేసిన మనిషి పొందే భయంలా ఉంది.  సమస్త ఇంద్రియాలు నిస్తేజమై, తీవ్ర దుఃఖం, వేదనల వల్ల క్షీణించిపోయి, తీవ్రంగా అలజడి చెందిన మనస్సుతో నిట్టూరుస్తూ—మహా అలజడికి గురైన అచల సముద్రుని వలె, చీకటి (గ్రహణం) కమ్మిన సూర్యుని వలె, లేదా అసత్యం పలికి చిక్కుకున్న ఒక పరమ పూజ్యుడైన మహర్షి వలె కనిపిస్తున్న ఆ చక్రవర్తిని చూసి, తన తండ్రి యొక్క ఊహాతీతమైన శోకాన్ని గ్రహించిన రాముని హృదయం పౌర్ణమి (పర్వదినం) నాటి సముద్రంలా తీవ్ర ఆవేదనతో ఉప్పొంగింది.  తన తండ్రి శ్రేయస్సు కోసమే నిరంతరం తపించే రాముడు ఆందోళనతో ఇలా ఆలోచించసాగాడు: "మహారాజు ఈ రోజు నన్ను ఎందుకు సంతోషంతో ఆదరించడం లేదు? ఏ ఇతర రోజుల్లోనైనా, నా తండ్రి కోపంగా ఉన్నప్పటికీ నన్ను చూడగానే వెంటనే శాంతిస్తారు. మరి ఈ రోజు నన్ను చూడటమే ఆయనకు ఇంతటి స్పష్టమైన ఆవేదనను ఎందుకు కలిగిస్తోంది?" దీనవదనంతో, ఆందోళనతో, ముఖంలోని సహజమైన తేజస్సును దుఃఖం కమ్మేయగా, రాముడు నమస్కరించిన తర్వాత కైకేయి వైపు తిరిగి ఇలా అన్నాడు: "నా అజ్ఞానం వల్ల ఏదైనా అపరాధం జరిగిందా, అందువల్లే నా తండ్రి నాపై కోపంగా ఉన్నారా? దయచేసి కారణం చెప్పి, నా తరఫున ఆయనను శాంతింపజేయండి! వెలవెలబోయిన ముఖంతో, తీవ్ర శోకంతో ఆయన నాతో అస్సలు మాట్లాడటం లేదు. ఆయనకు ఏదైనా శారీరక రుగ్మత లేదా మానసిక వేదన కలగడం లేదు కదా? ఇది అంతర్గత దుఃఖమా లేక బాహ్యమైనదా? నిజానికి ఈ లోకంలో నిరంతర ఆనందం లభించడం అరుదు. చూడ ముచ్చటైన యువరాజు భరతునికి గానీ, పరాక్రమవంతుడైన శత్రుఘ్నునికి గానీ ఎలాంటి కీడు జరగలేదు కదా? నా తల్లులలో ఎవరికైనా ఎలాంటి విపత్తు రాలేదు కదా? చక్రవర్తికి అప్రియం కలిగించి లేదా నా తండ్రి ఆజ్ఞను జవదాటి—మహారాజు నాపై కోపంగా ఉంటే, నేను ఒక్క క్షణం కూడా బ్రతకాలని అనుకోను."  "ఈ లోకంలో మనిషి తన ఉనికికి కారణమైన మూలాన్ని—కళ్ల ముందే కనిపిస్తున్న ప్రత్యక్ష దైవమైన ఆ తల్లిదండ్రులను ఎలా గౌరవించకుండా, వారి ఆజ్ఞను పాటించకుండా ఉండగలడు? మీరేమైనా గర్వంతోనో, కోపంతోనో నా తండ్రితో కఠినమైన మాటలు పలికారా, అందువల్లే ఆయన మనస్సు ఇంతగా ముక్కలైపోయిందా? ఓ రాణీ! మిమ్మల్ని పరమ సత్యాన్ని చెప్పమని కోరుతున్నాను. మానవేంద్రునిలో వచ్చిన ఈ అపూర్వ మార్పుకు కారణం ఏమిటి?" "మహారాజు కేవలం ఒక్క మాట చెప్తే, నా తండ్రి, నా పెద్ద, నా పాలకుడు మరియు నా హితైషుడైన ఆయన ఆజ్ఞాపిస్తే... నేను మండుతున్న అగ్నిలో దూకడానికి, ప్రాణాంతక విషాన్ని సేవించడానికి లేదా సముద్రపు లోతుల్లో మునిగిపోవడానికి కూడా సిద్ధమే. కాబట్టి ఓ రాణీ, మహారాజు కోరుకుంటున్న ఆ మాట ఏమిటో మీరే చెప్పండి. నేను దానిని ఖచ్చితంగా నెరవేరుస్తానని మీకు పవిత్రమైన వాగ్దానం చేస్తున్నాను; ఎందుకంటే రాముడు ఎన్నడూ రెండు మాటలు మాట్లాడడు (ఇచ్చిన మాట తప్పడు)." పవిత్ర హృదయుడు, సత్యసంధుడైన ఆ రామునితో, అధమురాలు, దుష్ట బుద్ధి కలిగిన కైకేయి అత్యంత క్రూరమైన ఈ మాటలను పలికింది:  "భరతునికి పట్టాభిషేకం చేయవలసిందిగా, మరియు ఈ రోజే నిన్ను దండకారణ్యానికి పంపవలసిందిగా నేను మహారాజును కోరాను, ఓ రఘునందనా! పురుషశ్రేష్ఠుడా! నీ తండ్రి తన సత్యవ్రతానికి కట్టుబడి ఉండేలా చూడాలని నువ్వు నిజంగా కోరుకుంటే, మరియు నీ స్వంత ధర్మాన్ని కాపాడుకోవాలని అనుకుంటే, నా ఈ మాటలను ఆలకించు. నీ తండ్రి ఇచ్చిన వాగ్దానానికి అనుగుణంగా, ఆయన ఆజ్ఞను ఖచ్చితంగా పాటించు. “ “నువ్వు పద్నాలుగు సంవత్సరాలు దండకారణ్యాన్ని ఆశ్రయించి, ఈ పట్టాభిషేకాన్ని వదులుకుని, జడలు ధరించి, నారచీరలు కట్టుకుని అక్కడ తాపసిలా నివసించు. గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో పాటు నానావిధ అమూల్య రత్నాలతో అలరారుతున్న ఈ భూమండలాన్ని భరతుడు కోసల రాజధాని నుండి పరిపాలించనీ."

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే అయోధ్యాకాండే పఞ్చమ: భాగ: