బాలకాండము భాగము - 5

 బాలకాండము భాగము - 5

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
31	అథ తాం రజనీం తత్ర కృతార్థౌ రామలక్షణౌ | ఊషతుర్ముదితౌ వీరౌ ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా || ౧|| ప్రభాతాయాం తు శర్వర్యాం కృతపౌర్వాహ్ణికక్రియౌ | విశ్వామిత్రమృషీంశ్చాన్యాన్సహితావభిజగ్మతుః || ౨|| అభివాద్య మునిశ్రేష్ఠం జ్వలన్తమివ పావకమ్ | ఊచతుర్మధురోదారం వాక్యం మధురభాషిణౌ || ౩|| ఇమౌ స్వో మునిశార్దూల కిఙ్కరౌ సముపస్థితౌ | ఆజ్ఞాపయ యథేష్టం వై శాసనం కరవావ కిమ్ || ౪|| ఏవముక్తే తతస్తాభ్యాం సర్వ ఏవ మహర్షయః | విశ్వామిత్రం పురస్కృత్య రామం వచనమబ్రువన్ || ౫|| మైథిలస్య నరశ్రేష్ఠ జనకస్య భవిష్యతి | యజ్ఞః పరమధర్మిష్ఠస్తత్ర యాస్యామహే వయమ్ || ౬|| త్వం చైవ నరశార్దూల సహాస్మాభిర్గమిష్యసి | అద్భుతం చ ధనూరత్నం తత్ర త్వం ద్రష్టుమర్హసి || ౭|| ఏవముక్త్వా మునివరః ప్రస్థానమకరోత్తదా | సర్షిసఙ్ఘః సకాకుత్స్థ ఆమన్త్ర్య వనదేవతాః || ౮|| స్వస్తి వోఽస్తు గమిష్యామి సిద్ధః సిద్ధాశ్రమాదహమ్ | ఉత్తరే జాహ్నవీతీరే హిమవన్తం శిలోచ్చయమ్ || ౯|| ప్రదక్షిణం తతః కృత్వా సిద్ధాశ్రమమనుత్తమమ్ | ఉత్తరాం దిశముద్దిశ్య ప్రస్థాతుముపచక్రమే || ౧౦|| తం వ్రజన్తం మునివరమన్వగాదనుసారిణామ్ | శకటీ శతమాత్రం తు ప్రయాణే బ్రహ్మవాదినామ్ || ౧౧|| మృగపక్షిగణాశ్చైవ సిద్ధాశ్రమనివాసినః | అనుజగ్ముర్మహాత్మానం విశ్వామిత్రం మహామునిమ్ || ౧౨|| తే గత్వా దూరమధ్వానం లమ్బమానే దివాకరే | వాసం చక్రుర్మునిగణాః శోణాకూలే సమాహితాః || ౧౩||	13	186
ఆ రాత్రి, యాగాన్ని విజయవంతంగా పూర్తి చేసి కృతార్థులైన ఆ వీర రామలక్ష్మణులు ఇద్దరూ... ఎంతో సంతోషంతో, ప్రసన్నమైన మనసుతో ఆ సిద్ధాశ్రమంలోనే విశ్రమించారు. మరుసటి రోజు ఉదయం తెల్లవారగానే, తమ ఉదయకాల నిత్యకృత్యాలను ముగించుకుని, ఆ అన్నదమ్ములు ఇద్దరూ కలిసి విశ్వామిత్ర మహర్షి మరియు అక్కడ ఉన్న మిగతా ఋషుల వద్దకు వెళ్ళారు. మండుతున్న అగ్నిహోత్రుడిలా తేజస్సుతో వెలిగిపోతున్న ఆ మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుడికి నమస్కరించి, మధురంగా మాట్లాడే ఆ రామలక్ష్మణులు ఎంతో వినయపూర్వకంగా, మధురమైన మాటలతో ఇలా పలికారు. "మునిశ్రేష్ఠా! ఇదిగో మీ సేవకులమైన మేము మీ ముందు నిలిచి ఉన్నాము. మీ ఇష్టానుసారం మమ్మల్ని ఆజ్ఞాపించండి. మేము మీ కోసం ఇంకా ఏ కార్యం చేయాలో సెలవివ్వండి." రామలక్ష్మణులు ఆ విధంగా అడగగా, అక్కడున్న మహర్షులందరూ విశ్వామిత్ర మహర్షిని ముందుకు ఉంచి రాముడితో ఈ విధంగా పలికారు. "ఓ పురుషశ్రేష్ఠుడా! మిథిలా నగర రాజైన జనక మహారాజు ఒక గొప్ప ధార్మిక యజ్ఞాన్ని తలపెట్టారు. మేమందరం ఆ యజ్ఞాన్ని చూడటానికి అక్కడికి వెళ్తున్నాము." "పురుషసింహమా ఓ రామా! నువ్వు కూడా మా అందరితో కలిసి రావాలి. అక్కడ జనక మహారాజు వద్ద ఉన్న ఒక అద్భుతమైన శ్రేష్ఠమైన ధనస్సును నువ్వు తప్పక చూడాలి." ఈ విధంగా పలికి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుడు... ఋషి సమూహంతో మరియు రామలక్ష్మణులతో కలిసి, ఆ సిద్ధాశ్రమంలోని వనదేవతలందరికీ నమస్కరించి, వారి వద్ద సెలవు తీసుకుని ప్రయాణమయ్యాడు.
50                                                                     65	తతః ప్రాగుత్తరాం గత్వా రామః సౌమిత్రిణా సహ | విశ్వామిత్రం పురస్కృత్య యజ్ఞవాటముపాగమత్ || ౧|| రామస్తు మునిశార్దూలమువాచ సహలక్ష్మణః | సాధ్వీ యజ్ఞసమృద్ధిర్హి జనకస్య మహాత్మనః || ౨|| బహూనీహ సహస్రాణి నానాదేశనివాసినామ్ | బ్రాహ్మణానాం మహాభాగ వేదాధ్యయనశాలినామ్ || ౩|| ఋషివాటాశ్చ దృశ్యన్తే శకటీశతసఙ్కులాః | దేశో విధీయతాం బ్రహ్మన్యత్ర వత్స్యామహే వయమ్ || ౪|| రామస్య వచనం శ్రుత్వా విశ్వామిత్రో మహామునిః | నివేశమకరోద్దేశే వివిక్తే సలిలాయుతే || ౫|| విశ్వామిత్రం మునిశ్రేష్ఠం శ్రుత్వా స నృపతిస్తదా | శతానన్దం పురస్కృత్య పురోహితమనిన్దితమ్ || ౬|| ఋత్విజోఽపి మహాత్మానస్త్వర్ఘ్యమాదాయ సత్వరమ్ | విశ్వామిత్రాయ ధర్మేణ దదుర్మన్త్రపురస్కృతమ్ || ౭|| ప్రతిగృహ్య తు తాం పూజాం జనకస్య మహాత్మనః | పప్రచ్ఛ కుశలం రాజ్ఞో యజ్ఞస్య చ నిరామయమ్ || ౮|| స తాంశ్చాపి మునీన్పృష్ట్వా సోపాధ్యాయ పురోధసః | యథాన్యాయం తతః సర్వైః సమాగచ్ఛత్ప్రహృష్టవాన్ || ౯|| అథ రాజా మునిశ్రేష్ఠం కృతాఞ్జలిరభాషత | ఆసనే భగవానాస్తాం సహైభిర్మునిసత్తమైః || ౧౦|| జనకస్య వచః శ్రుత్వా నిషసాద మహామునిః | పురోధా ఋత్విజశ్చైవ రాజా చ సహ మన్త్రిభిః || ౧౧|| ఆసనేషు యథాన్యాయముపవిష్టాన్సమన్తతః | దృష్ట్వా స నృపతిస్తత్ర విశ్వామిత్రమథాబ్రవీత్ || ౧౨|| అద్య యజ్ఞసమృద్ధిర్మే సఫలా దైవతైః కృతా | అద్య యజ్ఞఫలం ప్రాప్తం భగవద్దర్శనాన్మయా || ౧౩|| ధన్యోఽస్మ్యనుగృహీతోఽస్మి యస్య మే మునిపుఙ్గవ | యజ్ఞోపసదనం బ్రహ్మన్ప్రాప్తోఽసి మునిభిః సహ || ౧౪|| శ్వః ప్రభాతే మహాతేజో ద్రష్టుమర్హసి మాం పునః | స్వాగతం తపసాం శ్రేష్ఠ మామనుజ్ఞాతుమర్హసి || ౧౫|| ఏవముక్త్వా మునిశ్రేష్ఠం వైదేహో మిథిలాధిపః | ప్రదక్షిణం చకారాశు సోపాధ్యాయః సబాన్ధవః || ౧౬|| విశ్వామిత్రోఽపి ధర్మాత్మా సహరామః సలక్ష్మణః | స్వం వాటమభిచక్రామ పూజ్యమానో మహర్షిభిః || ౧౭||	17	203
ఆ తర్వాత, శ్రీరాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి... విశ్వామిత్ర మహర్షిని ముందుకు నడిపిస్తూ, ఈశాన్య దిక్కుగా (ఉత్తర-తూర్పు దిశగా) ప్రయాణించి జనక మహారాజు యొక్క యజ్ఞశాలకు (యజ్ఞవాటానికి) చేరుకున్నాడు. అక్కడికి చేరుకోగానే రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుడితో ఇలా అన్నాడు— "గురుదేవా! మహాత్ముడైన జనక మహారాజు యొక్క యజ్ఞ ఏర్పాట్లు చాలా అద్భుతంగా, వైభవంగా ఉన్నాయి." "ఓ మహాభాగ్యవంతుడైన మహర్షీ! వివిధ దేశాల నుండి విచ్చేసిన, నిరంతరం వేదాధ్యయనం చేసే వేలాది మంది బ్రాహ్మణులు ఇక్కడ కనిపిస్తున్నారు." "వందలాది ఎడ్లబండ్ల సామగ్రితో నిండిన ఋషుల నివాస ప్రాంతాలు (కుటీరాలు) ఇక్కడ ఎన్నో కనిపిస్తున్నాయి. బ్రహ్మజ్ఞానీ! మనం ఈ రాత్రికి విడిది చేయడానికి (నివసించడానికి) తగిన ఒక ప్రదేశాన్ని నిశ్చయించండి." రాముడి మాటలు విని, మహామునియైన విశ్వామిత్రుడు జనసంచారం లేని ప్రశాంతమైన, మరియు నీటి సదుపాయం (జలాశయం) చక్కగా ఉన్న ఒక ఒంటరి ప్రదేశాన్ని తమ విడిది కోసం ఎంచుకున్నాడు. మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్ర మహర్షి తన నగరానికి విచ్చేసినట్లు తెలుసుకుని, జనక మహారాజు అత్యంత గౌరవనీయుడైన తన కులగురువు, పురోహితుడైన 'శతానందుడిని' (గౌతమ మహర్షి కుమారుడు) ముందుకు ఉంచుకుని బయలుదేరాడు. మహాత్ములైన ఆ యజ్ఞ ఋత్విజులు (మంత్రులు/పూజారులు) కూడా త్వరత్వరగా అర్ఘ్యపాద్యాలను (సత్కార సాగ్రిగలను) చేతబూని వచ్చి, శాస్త్రోక్తంగా మంత్రపూర్వకంగా విశ్వామిత్ర మహర్షికి సమర్పించారు. మహాత్ముడైన జనక మహారాజు చేసిన ఆ పూజా సత్కారాలను స్వీకరించి, విశ్వామిత్రుడు ఆ రాజు యొక్క క్షేమ సమాచారాన్ని, అలాగే యజ్ఞం ఎటువంటి విఘ్నాలు లేకుండా సాగుతోందా లేదా (నిరామయం) అని అడిగి తెలుసుకున్నాడు. ఆ తర్వాత జనక మహారాజు కూడా అక్కడ ఉన్న ఉపాధ్యాయులను, పురోహితులను, ఇతర మునులను క్షేమ సమాచారాలు అడిగి, శాస్త్ర నియమాల ప్రకారం వారందరినీ ఎంతో సంతోషంతో ఆదరించాడు. అప్పుడు ఆ రాజు విశ్వామిత్ర మునిశ్రేష్ఠుడికి చేతులు జోడించి వినయంగా ఇలా అన్నాడు— "భగవన్! మీరు ఈ శ్రేష్ఠులైన మునులందరితో కలిసి ఈ ఉన్నత ఆసనాలపై అలంకరించండి." జనక మహారాజు మాటలు విని విశ్వామిత్ర మహాముని ఆసనంపై కూర్చున్నాడు. ఆయనతో పాటే పురోహితుడైన శతానందుడు, యజ్ఞ ఋత్విజులు, రాజు మరియు ఆయన మంత్రులు కూడా కూర్చున్నారు. ఆ విధంగా అందరూ తమ తమ స్థానాలలో శాస్త్రోక్తంగా, క్రమపద్ధతిలో కూర్చోవడం చూసి, జనక మహారాజు అక్కడ ఉన్న విశ్వామిత్ర మహర్షిని ఉద్దేశించి ఇలా పలికాడు. "మహర్షీ! ఈ రోజు మీ వంటి మహానుభావుడి దర్శన భాగ్యం కలగడం వల్ల దేవతలే నా ఈ యజ్ఞాన్ని సఫలం చేసినట్లు భావిస్తున్నాను. మీ రాకతోనే నాకు నా యజ్ఞం యొక్క పూర్ణ ఫలితం లభించింది." "మునిశ్రేష్ఠా! బ్రహ్మజ్ఞానీ! మీరు ఇంతమంది మునులతో కలిసి నా యజ్ఞశాలకు విచ్చేసినందుకు నేను ధన్యుడినయ్యాను, మీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడినయ్యాను." "తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడైన ఓ మహా తేజస్వీ! మీకు స్వాగతం. రేపు ఉదయం యజ్ఞ ప్రక్రియలు ప్రారంభమయ్యే ముందు మీరు నన్ను మరొక్కసారి ఆశీర్వదించడానికి రావాలి. ప్రస్తుతానికి నన్ను వెళ్ళడానికి అనుమతించండి (సెలవిప్పించండి)." మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుడితో ఈ విధంగా పలికి, మిథిలా నగర అధిపతి అయిన ఆ జనక మహారాజు (వైదేహుడు)... తన పురోహితులతో, బంధుమిత్రులతో కలిసి ఆ మహర్షికి త్వరగా ప్రదక్షిణ చేశాడు. అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన విశ్వామిత్ర మహర్షి కూడా మిగతా మహర్షుల చేత పూజించబడుతూ, రామలక్ష్మణులను వెంటబెట్టుకుని తమ కోసం కేటాయించిన విడిది గృహానికి చేరుకున్నాడు.
66	తతః ప్రభాతే విమలే కృతకర్మా నరాధిపః | విశ్వామిత్రం మహాత్మానమాజుహావ సరాఘవమ్ || ౧|| తమర్చయిత్వా ధర్మాత్మా శాస్త్రదృష్ట్తేన కర్మణా | రాఘవౌ చ మహాత్మానౌ తదా వాక్యమువాచ హ || ౨|| భగవన్స్వాగతం తేఽస్తు కిం కరోమి తవానఘ | భవానాజ్ఞాపయతు మామాజ్ఞాప్యో భవతా హ్యహమ్ || ౩|| ఏవముక్తః స ధర్మాత్మా జనకేన మహాత్మనా | ప్రత్యువాచ మునిర్వీరం వాక్యం వాక్యవిశారదః || ౪|| పుత్రౌ దశరథస్యేమౌ క్షత్రియౌ లోకవిశ్రుతౌ | ద్రష్టుకామౌ ధనుః శ్రేష్ఠం యదేతత్త్వయి తిష్ఠతి || ౫|| ఏతద్దర్శయ భద్రం తే కృతకామౌ నృపాత్మజౌ | దర్శనాదస్య ధనుషో యథేష్టం ప్రతియాస్యతః || ౬|| ఏవముక్తస్తు జనకః ప్రత్యువాచ మహామునిమ్ | అథ మే కృషతః క్షేత్రం లాఙ్గలాదుత్థితా మమ | క్షేత్రం శోధయతా లబ్ధ్వా నామ్నా సీతేతి విశ్రుతా || ౭|| భూతలాదుత్థితా సా తు వ్యవర్ధత మమాత్మజా | వీర్యశుల్కేతి మే కన్యా స్థాపితేయమయోనిజా || ౮|| భూతలాదుత్థితాం తాం తు వర్ధమానాం మమాత్మజామ్ | వరయామాసురాగమ్య రాజానో మునిపుఙ్గవ || ౯|| తేషాం వరయతాం కన్యాం సర్వేషాం పృథివీక్షితామ్ | వీర్యశుల్కేతి భగవన్న దదామి సుతామ్ అహమ్ || ౧౦|| తతః సర్వే నృపతయః సమేత్య మునిపుఙ్గవ | మిథిలామభ్యుపాగమ్య వీర్యం జిజ్ఞాసవస్తదా || ౧౧|| తేషాం జిజ్ఞాసమానానాం వీర్యం ధనురుపాహృతమ్ | న శేకుర్గ్రహణే తస్య ధనుషస్తోలనేఽపి వా || ౧౨|| తదేతన్మునిశార్దూల ధనుః పరమభాస్వరమ్ | రామలక్ష్మణయోశ్చాపి దర్శయిష్యామి సువ్రత || ౧౩|| యద్యస్య ధనుషో రామః కుర్యాదారోపణం మునే | సుతామయోనిజాం సీతాం దద్యాం దాశరథేరహమ్ || ౧౪||	14	217
ఆ తర్వాత నిర్మలమైన మరుసటి రోజు ఉదయం, జనక మహారాజు తన ప్రాతఃకాల నిత్యకృత్యాలను ముగించుకుని, మహాత్ముడైన విశ్వామిత్ర మహర్షిని రామలక్ష్మణులతో (రాఘవులతో) సహా తన వద్దకు రప్పించుకున్నాడు. ధర్మాత్ముడైన ఆ జనక మహారాజు శాస్త్రోక్తంగా విశ్వామిత్ర మహర్షిని, అలాగే మహాత్ములైన ఆ రామలక్ష్మణులను పూజించి, సత్కరించిన తర్వాత వారితో ఈ విధంగా పలికాడు. "ఓ పుణ్యాత్ముడా! భగవన్! మీకు స్వాగతం. నేను మీ కోసం ఏమి చేయాలో ఆజ్ఞాపించండి. ఎందుకంటే నేను మీ చేత ఆజ్ఞాపించదగిన సేవకుడను." మహాత్ముడైన జనక మహారాజు ఆ విధంగా పలకగా, మాట్లాడటంలో నేర్పరి (వాక్యవిశారదుడు) అయిన ఆ ధర్మాత్ముడైన విశ్వామిత్ర మహర్షి, వీరుడైన ఆ రాజుతో తిరిగి ఇలా అన్నాడు. "రాజా! వీరిద్దరూ లోకప్రసిద్ధులైన దశరథ మహారాజు కుమారులు, క్షత్రియ వీరులు. నీ వద్ద భద్రంగా ఉన్న ఆ శ్రేష్ఠమైన ధనస్సును చూడాలనే కోరికతో వీరు ఇక్కడికి వచ్చారు.  నీకు భద్రమగుగాక! ఆ ధనస్సును వీరికి చూపించు. ఈ రాజకుమారులు దానిని చూసి తమ కోరికను నెరవేర్చుకున్నాక, ఇక్కడి నుండి తమ ఇష్టానుసారం తిరిగి వెళతారు." విశ్వామిత్రుడు అలా అనగా జనక మహారాజు ఆ మహామునితో ఇలా అన్నాడు— "మహర్షీ! పూర్వం నేను యజ్ఞం కొరకు పొలాన్ని దున్నుతుండగా, నా నాగలి చాలు (నాగలి మునప) నుండి ఒక కన్యక పైకి ఉద్భవించింది. యజ్ఞ భూమిని శుద్ధి చేస్తుండగా లభించినందున ఆమెకు 'సీత' అని పేరు పెట్టాను. భూగర్భం నుండి పుట్టిన ఆ అయోనిజ (స్త్రీ గర్భవాసాన పుట్టనిది - అయోనిజ) అయిన కన్యక నా కుమార్తెగా పెరిగింది. ఈమె వివాహానికి నేను 'వీర్యశుల్కం' (వరుడి పరాక్రమమే కట్నముగా) అనే నిబంధనను విధించాను." "మునిశ్రేష్ఠా! భూమి నుండి పుట్టి, నా ఇంట్లో పెరుగుతున్న నా కుమార్తె అయిన ఆ సీత అందచందాలు, గుణగణాల గురించి తెలిసి ఎంతోమంది రాజులు వచ్చి ఆమెను తమకిచ్చి వివాహం చేయమని కోరారు. కానీ భగవన్! నా కుమార్తెను కోరి వచ్చిన ఆ భూపాలురందరికీ నేను ఒకటే చెప్పాను— 'నా కుమార్తె వీర్యశుల్కా.' అందువల్ల కేవలం కోరినంత మాత్రాన నేను నా కుమార్తెను ఎవరికీ ఇవ్వలేదు." "మునిశ్రేష్ఠా! ఆ తర్వాత ఆ రాజులందరూ గుంపులుగా కూడి, తమ పరాక్రమాన్ని నిరూపించుకోవాలనే ఉత్సాహంతో మిథిలా నగరానికి విచ్చేశారు. ఉత్తమ వ్రతాలు గల ఓ మునిసింహమా! అత్యంత ప్రకాశవంతమైన ఆ ధనస్సును ఇప్పుడు నేను రామలక్ష్మణులకు కూడా చూపిస్తాను. మహర్షీ! ఒకవేళ ఈ ధనస్సుకు శ్రీరాముడు నారిని సంధించి (ఎక్కుపెట్టి) బాణాన్ని ప్రయోగిస్తే... అయోనిజ అయిన నా పుత్రిక సీతను దశరథ నందనుడైన రాముడికి ఇచ్చి అత్యంత వైభవంగా వివాహం జరిపిస్తాను."
67	జనకస్య వచః శ్రుత్వా విశ్వామిత్రో మహామునిః | ధనుర్దర్శయ రామాయ ఇతి హోవాచ పార్థివమ్ || ౧|| తతః స రాజా జనకః సచివాన్వ్యాదిదేశ హ | ధనురానీయతాం దివ్యం గన్ధమాల్యవిభూషితమ్ || ౨|| జనకేన సమాదిష్ఠాః సచివాః ప్రావిశన్పురీమ్ | తద్ధనుః పురతః కృత్వా నిర్జగ్ముః పార్థివాజ్ఞయా || ౩|| నృపాం శతాని పఞ్చాశద్వ్యాయతానాం మహాత్మనామ్ | మఞ్జూషామష్టచక్రాం తాం సమూహస్తే కథం చన || ౪|| తామాదాయ తు మఞ్జూషామాయతీం యత్ర తద్ధనుః | సురోపమం తే జనకమూచుర్నృపతి మన్త్రిణః || ౫|| ఇదం ధనుర్వరం రాజన్పూజితం సర్వరాజభిః | మిథిలాధిప రాజేన్ద్ర దర్శనీయం యదీచ్ఛసి || ౬|| తేషాం నృపో వచః శ్రుత్వా కృతాఞ్జలిరభాషత | విశ్వామిత్రం మహాత్మానం తౌ చోభౌ రామలక్ష్మణౌ || ౭|| ఇదం ధనుర్వరం బ్రహ్మఞ్జనకైరభిపూజితమ్ | రాజభిశ్చ మహావీర్యైరశక్యం పూరితుం తదా || ౮|| నైతత్సురగణాః సర్వే నాసురా న చ రాక్షసాః | గన్ధర్వయక్షప్రవరాః సకింనరమహోరగాః || ౯|| క్వ గతిర్మానుషాణాం చ ధనుషోఽస్య ప్రపూరణే | ఆరోపణే సమాయోగే వేపనే తోలనేఽపి వా || ౧౦|| తదేతద్ధనుషాం శ్రేష్ఠమానీతం మునిపుఙ్గవ | దర్శయైతన్మహాభాగ అనయో రాజపుత్రయోః || ౧౧|| విశ్వామిత్రస్తు ధర్మాత్మా శ్రుత్వా జనకభాషితమ్ | వత్స రామ ధనుః పశ్య ఇతి రాఘవమబ్రవీత్ || ౧౨|| మహర్షేర్వచనాద్రామో యత్ర తిష్ఠతి తద్ధనుః | మఞ్జూషాం తామపావృత్య దృష్ట్వా ధనురథాబ్రవీత్ || ౧౩|| ఇదం ధనుర్వరం బ్రహ్మన్సంస్పృశామీహ పాణినా | యత్నవాంశ్చ భవిష్యామి తోలనే పూరణేఽపి వా || ౧౪|| బాఢమిత్యేవ తం రాజా మునిశ్చ సమభాషత | లీలయా స ధనుర్మధ్యే జగ్రాహ వచనాన్మునేః || ౧౫|| పశ్యతాం నృషహస్రాణాం బహూనాం రఘునన్దనః | ఆరోపయత్స ధర్మాత్మా సలీలమివ తద్ధనుః || ౧౬|| ఆరోపయిత్వా మౌర్వీం చ పూరయామాస వీర్యవాన్ | తద్బభఞ్జ ధనుర్మధ్యే నరశ్రేష్ఠో మహాయశాః || ౧౭|| తస్య శబ్దో మహానాసీన్నిర్ఘాతసమనిఃస్వనః | భూమికమ్పశ్చ సుమహాన్పర్వతస్యేవ దీర్యతః || ౧౮|| నిపేతుశ్చ నరాః సర్వే తేన శబ్దేన మోహితాః | వ్రజయిత్వా మునివరం రాజానం తౌ చ రాఘవౌ || ౧౯|| ప్రత్యాశ్వస్తో జనే తస్మిన్రాజా విగతసాధ్వసః | ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం వాక్యజ్ఞో మునిపుఙ్గవమ్ || ౨౦|| భగవన్దృష్టవీర్యో మే రామో దశరథాత్మజః | అత్యద్భుతమచిన్త్యం చ అతర్కితమిదం మయా || ౨౧|| జనకానాం కులే కీర్తిమాహరిష్యతి మే సుతా | సీతా భర్తారమాసాద్య రామం దశరథాత్మజమ్ || ౨౨|| మమ సత్యా ప్రతిజ్ఞా చ వీర్యశుల్కేతి కౌశిక | సీతా ప్రాణైర్బహుమతా దేయా రామాయ మే సుతా || ౨౩|| భవతోఽనుమతే బ్రహ్మఞ్శీఘ్రం గచ్ఛన్తు మన్త్రిణః | మమ కౌశిక భద్రం తే అయోధ్యాం త్వరితా రథైః || ౨౪|| రాజానం ప్రశ్రితైర్వాక్యైరానయన్తు పురం మమ | ప్రదానం వీర్యశుల్కాః కథయన్తు చ సర్వశః || ౨౫|| మునిగుప్తౌ చ కాకుత్స్థౌ కథయన్తు నృపాయ వై | ప్రీయమాణం తు రాజానమానయన్తు సుశీఘ్రగాః || ౨౬|| కౌశికశ్చ తథేత్యాహ రాజా చాభాష్య మన్త్రిణః | అయోధ్యాం ప్రేషయామాస ధర్మాత్మా కృతశాసనాత్ || ౨౭||	27	244
జనక మహారాజు మాటలు విన్న తర్వాత, మహామునియైన విశ్వామిత్రుడు ఆ జనక భూపాలుడితో— "రాముడికి ఆ ధనస్సును చూపించు" అని పలికాడు. అప్పుడు ఆ జనక మహారాజు తన మంత్రులను (సచివులను) పిలిచి— "గంధము, పూలమాలలతో అలంకరించబడిన ఆ దివ్యమైన ధనస్సును ఇక్కడికి తీసుకురండి" అని ఆజ్ఞాపించాడు. రాజు ఆజ్ఞాపించగానే, ఆ మంత్రులు నగరంలోకి (ధనస్సు ఉన్న గృహంలోకి) ప్రవేశించి, ఆ రాజ్యాజ్ఞ ప్రకారం ఆ ధనస్సును తమ ముందుకు ఉంచుకుని (తీసుకుంటూ) సభలోకి వచ్చారు. ఎనిమిది చక్రాలు గల ఆ ఇనుప పెట్టెను (మంజూషను)... బాగా పొడవు, బలిష్టమైన శరీరాలు గల దాదాపు ఐదు వందల మంది (500 మంది) మనుషులు అత్యంత కష్టం మీద నెట్టుకుంటూ/లాగుతూ సభకు తీసుకువచ్చారు. ఆ ధనస్సు ఉన్న పెట్టెను సభలోకి తీసుకువచ్చిన తర్వాత, దేవతలతో సమానుడైన జనక మహారాజుతో ఆ మంత్రులు ఈ విధంగా పలికారు. "రాజేంద్రా! మిథిలానాథా! సమస్త రాజుల చేత పూజించబడిన శ్రేష్ఠమైన ధనస్సు ఇదిగో! మీ అభిమతం ప్రకారం దీనిని చూపించడానికి తీసుకువచ్చాము." ఆ మంత్రుల మాటలు విని, జనక మహారాజు చేతులు జోడించి... మహాత్ముడైన విశ్వామిత్రుడితో మరియు ఆ రామలక్ష్మణులతో ఈ విధంగా పలికాడు. "బ్రాహ్మణోత్తమా! జనక వంశ రాజులందరి చేత పూజించబడిన శ్రేష్ఠమైన ధనస్సు ఇది. పూర్వం ఎంతోమంది మహావీరులైన రాజులు వచ్చినప్పటికీ, దీనికి నారిని సంధించడం (ఎక్కుపెట్టడం) వారి వల్ల కాలేదు." "సమస్త దేవతలు, అసురులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, యక్షులు, కిన్నెరులు, మహా నాగులు సైతం... ఈ ధనస్సును కదల్చలేకపోయారు. ఇక సామాన్య మానవులు దీనిని ఎత్తడం, వంచడం, దీనికి నారిని సంధించడం లేదా బాణాన్ని తొడగడం ఎలా సాధ్యం? దీనిని కనీసం ఊహించడం కూడా అసాధ్యం. మునిశ్రేష్ఠా! మహాభాగ్యవంతుడా! అలాంటి ధనుస్సులలోకెల్లా శ్రేష్ఠమైన దానిని ఇక్కడికి తెప్పించాను. దీనిని ఈ రాజకుమారులకు (రామలక్ష్మణులకు) చూపించండి." జనక మహారాజు మాటలు విన్న ధర్మాత్ముడైన విశ్వామిత్రుడు, రాముడి వైపు చూసి— "నాయనా రామా! ఆ ధనస్సును చూడు" అని పలికాడు. ఆ మహర్షి ఆజ్ఞ ప్రకారం, రాముడు ఆ ధనస్సు ఉన్న పెట్టె వద్దకు వెళ్ళి, దాని మూతను తెరిచి ఆ వింటిని చూసి ఈ విధంగా అన్నాడు. "గురుదేవా! ఈ శ్రేష్ఠమైన ధనస్సును నేను నా చేతితో స్పృశిస్తాను (పట్టుకుంటాను). దీనిని పైకి ఎత్తడానికి, దీనికి నారిని సంధించడానికి నా శాయశక్తులా ప్రయత్నిస్తాను." అందుకు రాజు, ముని ఇద్దరూ ఏకస్వరంతో "అలాగే (సరే)" అని అనగానే... శ్రీరాముడు ఆ విశ్వామిత్ర మహర్షి అనుమతితో ఆ ధనస్సును మధ్యలో (పట్టుకునే చోట) ఎంతో లీలాపూర్వకంగా (చాలా సులువుగా) చేతిలోకి తీసుకున్నాడు. అక్కడ సభలో ఉన్న వేలాది మంది జనం ఆశ్చర్యంతో చూస్తుండగానే, ధర్మాత్ముడైన ఆ రఘునందనుడు (రాముడు) ఆట వస్తువులాగా ఎంతో సులువుగా ఆ భారీ ధనస్సును పైకి ఎత్తి నారిని సంధించాడు. ఆ విధంగా నారిని సంధించి, ఆ పరాక్రమవంతుడైన నరశ్రేష్ఠుడు (రాముడు) ఆ వింటిని గట్టిగా వెనక్కి లాగగా... మహా కీర్తివంతుడైన ఆ రాముడి చేతి దెబ్బకు ఆ ధనస్సు మధ్యలోకి విరిగి ముక్కలైపోయింది. ఆ ధనస్సు విరిగినప్పుడు పిడుగు పడినట్లు అత్యంత భయంకరమైన పెద్ద శబ్దం వచ్చింది. పెద్ద పర్వతం బద్దలైనప్పుడు భూమి కంపించినట్లుగా... ఆ శబ్దానికి అక్కడి భూమంతా ఒక్కసారిగా వణికిపోయింది (కంపించింది). ఆ భయంకరమైన ధ్వని ధాటికి సభలో ఉన్న మనుషులందరూ మూర్ఛపోయి (స్పృహతప్పి) కింద పడిపోయారు. కేవలం మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుడు, జనక మహారాజు, మరియు ఆ రామలక్ష్మణులు మాత్రమే స్థిరంగా నిలబడగలిగారు. కాసేపటికి సభలోని వారంతా తేరుకోగా, జనక మహారాజు కూడా తన భయాన్ని, ఆశ్చర్యమును వీడి... ఎంతో వినయంతో చేతులు జోడించి మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుడితో ఈ విధంగా పలికాడు. "భగవన్! దశరథ నందనుడైన రాముడి అద్భుత పరాక్రమాన్ని నేను కళ్లారా చూశాను. నేను అస్సలు ఊహించని, నమ్మశక్యం కాని అత్యంత అద్భుతమైన కార్యాన్ని రాముడు చేసి చూపించాడు. నా కుమార్తె అయిన సీత... ఈ దశరథ కుమారుడైన రాముడిని భర్తగా పొందడం వల్ల, మా జనక మహారాజుల వంశ కీర్తి ప్రతిష్ఠలను లోకంలో మరింతగా పెంచబోతోంది. ఓ విశ్వామిత్ర మహర్షీ! నా కుమార్తె వీర్యశుల్క (పరాక్రమమే కట్నం) అనే నా ప్రతిజ్ఞ నెరవేరింది. నా ప్రాణం కంటే మిన్నయైన నా కుమార్తె సీతను నేను రాముడికి ఇచ్చి వివాహం జరిపిస్తాను." "బ్రాహ్మణోత్తమా! మీ అనుమతి ఉంటే, నా మంత్రులు ఇప్పుడే రథాలపై అత్యంత వేగంగా అయోధ్య నగరానికి బయలుదేరుతారు. వారు అక్కడికి వెళ్లి దశరథ మహారాజుకు వినయపూర్వకంగా నమస్కరించి, నా కుమార్తె వీర్యశుల్కం ప్రతిజ్ఞ నెరవేరిన వృత్తాంతాన్ని మరియు రాముడి పరాక్రమాన్ని సవివరంగా తెలియజేస్తారు. మీ రక్షణలో రామలక్ష్మణులు ఇద్దరూ ఇక్కడ క్షేమంగా ఉన్నారనే వార్తను ఆ దశరథ మహారాజుకు అందించి, ఆనందంతో ఉన్న ఆ రాజును సగౌరవంగా ఎంతో త్వరగా మన మిథిలా నగరానికి తీసుకువస్తారు." విశ్వామిత్ర మహర్షి కూడా "అలాగే కానీయి" అని అనగానే, ధర్మాత్ముడైన ఆ జనక మహారాజు తన దూతలను/మంత్రులను పిలిచి, తన సందేశాన్ని ఇచ్చి వెంటనే అయోధ్య నగరానికి పంపించివేశాడు.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే బాలకాండే పఞ్చమ: భాగ: