అయోధ్యాకాండము - భాగము - 21

 

అయోధ్యాకాండము - భాగము - 21

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
85	ఏవముక్తస్తు భరతో నిషాదాధిపతిం గుహమ్ | ప్రత్యువాచ మహాప్రాజ్ఞో వాక్యం హేత్వర్థసంహితమ్ || ౧|| ఊర్జితః ఖలు తే కామః కృతో మమ గురోః సఖే | యో మే త్వమీదృశీం సేనామ్ ఏకోఽభ్యర్చితుమిచ్ఛసి || ౨|| ఇత్యుక్త్వా తు మహాతేజా గుహం వచనముత్తమమ్ | అబ్రవీద్భరతః శ్రీమాన్నిషాదాధిపతిం పునః || ౩|| కతరేణ గమిష్యామి భరద్వాజాశ్రమం గుహ | గహనోఽయం భృశం దేశో గఙ్గానూపో దురత్యయః || ౪|| తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాజపుత్రస్య ధీమతః | అబ్రవీత్ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం గుహో గహనగోచరః || ౫|| దాశాస్త్వనుగమిష్యన్తి ధన్వినః సుసమాహితాః | అహం చానుగమిష్యామి రాజపుత్ర మహాయశః || ౬|| కచ్చిన్న దుష్టో వ్రజసి రామస్యాక్లిష్టకర్మణః | ఇయం తే మహతీ సేనా శఙ్కాం జనయతీవ మే || ౭|| తమేవమభిభాషన్తమాకాశ ఇవ నిర్మలః | భరతః శ్లక్ష్ణయా వాచా గుహం వచనమబ్రవీత్ || ౮|| మా భూత్స కాలో యత్కష్టం న మాం శఙ్కితుమర్హసి | రాఘవః స హి మే భ్రాతా జ్యేష్ఠః పితృసమో మమ || ౯|| తం నివర్తయితుం యామి కాకుత్స్థం వనవాసినమ్ | బుద్ధిరన్యా న తే కార్యా గుహ సత్యం బ్రవీమి తే || ౧౦|| స తు సంహృష్టవదనః శ్రుత్వా భరతభాషితమ్ | పునరేవాబ్రవీద్వాక్యం భరతం ప్రతి హర్షితః || ౧౧|| ధన్యస్త్వం న త్వయా తుల్యం పశ్యామి జగతీతలే | అయత్నాదాగతం రాజ్యం యస్త్వం త్యక్తుమిహేచ్ఛసి || ౧౨|| శాశ్వతీ ఖలు తే కీర్తిర్లోకాననుచరిష్యతి | యస్త్వం కృచ్ఛ్రగతం రామం ప్రత్యానయితుమిచ్ఛసి || ౧౩|| ఏవం సమ్భాషమాణస్య గుహస్య భరతం తదా | బభౌ నష్టప్రభః సూర్యో రజనీ చాభ్యవర్తత || ౧౪|| సంనివేశ్య స తాం సేనాం గుహేన పరితోషితః | శత్రుఘ్నేన సహ శ్రీమాఞ్శయనం పునరాగమత్ || ౧౫|| రామచిన్తామయః శోకో భరతస్య మహాత్మనః | ఉపస్థితో హ్యనర్హస్య ధర్మప్రేక్షస్య తాదృశః || ౧౬||	16	1281
తనకు, తన సైన్యానికి ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి ముందుకు వచ్చినందుకు భరతుడు గుహుడికి కృతజ్ఞతలు తెలియజేశాడు. భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్లే సరైన మార్గం గురించి ఆయన గుహుడిని అడిగి తెలుసుకున్నాడు. తాను కూడా కొంతమంది నావికులతో (దోనె నడిపేవారితో) కలిసి మార్గదర్శిగా వస్తానని గుహుడు భరతునికి హామీ ఇచ్చాడు.  శ్రీరాముని పట్ల భరతునికి ఏవైనా దురుద్దేశాలు ఉన్నాయా అని గుహుడు ప్రశ్నించినప్పుడు... రాముడిని తిరిగి అయోధ్యకు తీసుకురావడానికే తాను ఆయన ఉన్న చోటికి వెళ్తున్నానని భరతుడు స్పష్టం చేశాడు. రాత్రి కాగానే, భరతుడు శత్రుఘ్నునితో మరియు తన సైన్యంతో కలిసి అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
89	వ్యుష్య రాత్రిం తు తత్రైవ గఙ్గాకూలే స రాఘవః | భరతః కాల్యముత్థాయ శత్రుఘ్నమిదమబ్రవీత్ || ౧|| శత్రుఘోత్తిష్ఠ కిం శేషే నిషాదాధిపతిం గుహమ్ | శీఘ్రమానయ భద్రం తే తారయిష్యతి వాహినీమ్ || ౨|| జాగర్మి నాహం స్వపిమి తథైవార్యం విచిన్తయన్ | ఇత్యేవమబ్రవీద్భ్రాత్రా శత్రుఘ్నోఽపి ప్రచోదితః || ౩|| ఇతి సంవదతోరేవమన్యోన్యం నరసింహయోః | ఆగమ్య ప్రాఞ్జలిః కాలే గుహో భరతమబ్రవీత్ || ౪|| కచ్చిత్సుఖం నదీతీరేఽవాత్సీః కాకుత్స్థ శర్వరీమ్ | కచ్చిచ్చ సహ సైన్యస్య తవ సర్వమనామయమ్ || ౫|| గుహస్య తత్తు వచనం శ్రుత్వా స్నేహాదుదీరితమ్ | రామస్యానువశో వాక్యం భరతోఽపీదమబ్రవీత్ || ౬|| సుఖా నః శర్వరీ రాజన్పూజితాశ్చాపి తే వయమ్ | గఙ్గాం తు నౌభిర్బహ్వీభిర్దాశాః సన్తారయన్తు నః || ౭|| తతో గుహః సన్త్వరితః శ్రుత్వా భరతశాసనమ్ | ప్రతిప్రవిశ్య నగరం తం జ్ఞాతిజనమబ్రవీత్ || ౮|| ఉత్తిష్ఠత ప్రబుధ్యధ్వం భద్రమస్తు హి వః సదా | నావః సమనుకర్షధ్వం తారయిష్యామ వాహినీమ్ || ౯|| తే తథోక్తాః సముత్థాయ త్వరితా రాజశాసనాత్ | పఞ్చ నావాం శతాన్యేవ సమానిన్యుః సమన్తతః || ౧౦|| అన్యాః స్వస్తికవిజ్ఞేయా మహాఘణ్డా ధరా వరాః | శోభమానాః పతాకిన్యో యుక్తవాతాః సుసంహతాః || ౧౧|| తతః స్వస్తికవిజ్ఞేయాం పాణ్డుకమ్బలసంవృతామ్ | సనన్దిఘోషాం కల్యాణీం గుహో నావముపాహరత్ || ౧౨|| తామారురోహ భరతః శత్రుఘ్నశ్చ మహాబలః | కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ యాశ్చాన్యా రాజయోషితః || ౧౩|| పురోహితశ్చ తత్పూర్వం గురవే బ్రాహ్మణాశ్ చ యే | అనన్తరం రాజదారాస్తథైవ శకటాపణాః || ౧౪|| ఆవాసమాదీపయతాం తీర్థం చాప్యవగాహతామ్ | భాణ్డాని చాదదానానాం ఘోషస్త్రిదివమస్పృశత్ || ౧౫|| పతాకిన్యస్తు తా నావః స్వయం దాశైరధిష్ఠితాః | వహన్త్యో జనమారూఢం తదా సమ్పేతురాశుగాః || ౧౬|| నారీణామభిపూర్ణాస్తు కాశ్చిత్కాశ్చిత్తు వాజినామ్ | కశ్చిత్తత్ర వహన్తి స్మ యానయుగ్యం మహాధనమ్ || ౧౭|| తాః స్మ గత్వా పరం తీరమవరోప్య చ తం జనమ్ | నివృత్తాః కాణ్డచిత్రాణి క్రియన్తే దాశబన్ధుభిః || ౧౮|| సవైజయన్తాస్తు గజా గజారోహైః ప్రచోదితాః | తరన్తః స్మ ప్రకాశన్తే సధ్వజా ఇవ పర్వతాః || ౧౯|| నావశ్చారురుహుస్త్వన్యే ప్లవైస్తేరుస్తథాపరే | అన్యే కుమ్భఘటైస్తేరురన్యే తేరుశ్చ బాహుభిః || ౨౦|| సా పుణ్యా ధ్వజినీ గఙ్గాం దాశైః సన్తారితా స్వయమ్ | మైత్రే ముహూర్తే ప్రయయౌ ప్రయాగవనముత్తమమ్ || ౨౧|| ఆశ్వాసయిత్వా చ చమూం మహాత్మా నివేశయిత్వా చ యథోపజోషమ్ | ద్రష్టుం భరద్వాజమృషిప్రవర్యమ్ ఋత్విగ్వృతః సన్భరతః ప్రతస్థే || ౨౨||	22	1303
గంగానది తీరంలో ఆ రాత్రి గడిపిన తర్వాత, భరతుడు తమ సైన్యం నదిని దాటడానికి పడవల (నౌకల) ఏర్పాట్లు చేయవలసిందిగా గుహుడిని కోరాడు. అందుకు అనుగుణంగా, గుహుడు ఆ కార్యం కోసం ఐదువందల పడవలను, వాటి నావికులను సిద్ధంగా ఉంచాడు. వారందరూ గంగానది అవతలి తీరానికి చేరుకున్నారు. గంగా, యమునా నదుల పవిత్ర సంగమ ప్రాంతంలోని సుందరమైన అరణ్య తీరంలో సైన్యాన్ని విడిది చేయించి... భరతుడు పురోహితులతో, రాజమంత్రులతో కలిసి భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమాన్ని సమీపించాడు.
90	భరద్వాజాశ్రమం దృష్ట్వా క్రోశాదేవ నరర్షభః | బలం సర్వమవస్థాప్య జగామ సహ మన్త్రిభిః || ౧|| పద్భ్యామేవ హి ధర్మజ్ఞో న్యస్తశస్త్రపరిచ్ఛదః | వసానో వాససీ క్షౌమే పురోధాయ పురోహితమ్ || ౨|| తతః సన్దర్శనే తస్య భరద్వాజస్య రాఘవః | మన్త్రిణస్తానవస్థాప్య జగామాను పురోహితమ్ || ౩|| వసిష్ఠమథ దృష్ట్వైవ భరద్వాజో మహాతపాః | సఞ్చచాలాసనాత్తూర్ణం శిష్యానర్ఘ్యమితి బ్రువన్ || ౪|| సమాగమ్య వసిష్ఠేన భరతేనాభివాదితః | అబుధ్యత మహాతేజాః సుతం దశరథస్య తమ్ || ౫|| తాభ్యామర్ఘ్యం చ పాద్యం చ దత్త్వా పశ్చాత్ఫలాని చ | ఆనుపూర్వ్యాచ్చ ధర్మజ్ఞః పప్రచ్ఛ కుశలం కులే || ౬|| అయోధ్యాయాం బలే కోశే మిత్రేష్వపి చ మన్త్రిషు | జానన్దశరథం వృత్తం న రాజానముదాహరత్ || ౭|| వసిష్ఠో భరతశ్చైనం పప్రచ్ఛతురనామయమ్ | శరీరేఽగ్నిషు వృక్షేషు శిష్యేషు మృగపక్షిషు || ౮|| తథేతి చ ప్రతిజ్ఞాయ భరద్వాజో మహాతపాః | భరతం ప్రత్యువాచేదం రాఘవస్నేహబన్ధనాత్ || ౯|| కిమిహాగమనే కార్యం తవ రాజ్యం ప్రశాసతః | ఏతదాచక్ష్వ మే సర్వం న హి మే శుధ్యతే మనః || ౧౦|| సుషువే యమ మిత్రఘ్నం కౌసల్యానన్దవర్ధనమ్ | భ్రాత్రా సహ సభార్యో యశ్చిరం ప్రవ్రాజితో వనమ్ || ౧౧|| నియుక్తః స్త్రీనియుక్తేన పిత్రా యోఽసౌ మహాయశాః | వనవాసీ భవేతీహ సమాః కిల చతుర్దశ || ౧౨|| కచ్చిన్న తస్యాపాపస్య పాపం కర్తుమిహేచ్ఛసి | అకణ్టకం భోక్తుమనా రాజ్యం తస్యానుజస్య చ || ౧౩|| ఏవముక్తో భరద్వాజం భరతః ప్రత్యువాచ హ | పర్యశ్రు నయనో దుఃఖాద్వాచా సంసజ్జమానయా || ౧౪|| హతోఽస్మి యది మామేవం భగవానపి మన్యతే | మత్తో న దోషమాశఙ్కేర్నైవం మామనుశాధి హి || ౧౫|| అంశ్చైతదిష్టం మాతా మే యదవోచన్మదన్తరే | నాహమేతేన తుష్టశ్చ న తద్వచనమాదదే || ౧౬|| అహం తు తం నరవ్యాఘ్రముపయాతః ప్రసాదకః | ప్రతినేతుమయోధ్యాం చ పాదౌ తస్యాభివన్దితుమ్ || ౧౭|| త్వం మామేవం గతం మత్వా ప్రసాదం కర్తుమర్హసి | శంస మే భగవన్రామః క్వ సమ్ప్రతి మహీపతిః || ౧౮|| ఉవాచ తం భరద్వాజః ప్రసాదాద్భరతం వచః | త్వయ్యేతత్పురుషవ్యాఘ్రం యుక్తం రాఘవవంశజే | గురువృత్తిర్దమశ్చైవ సాధూనాం చానుయాయితా || ౧౯|| జానే చైతన్మనఃస్థం తే దృఢీకరణమస్త్వితి | అపృచ్ఛం త్వాం తవాత్యర్థం కీర్తిం సమభివర్ధయన్ || ౨౦|| అసౌ వసతి తే భ్రాతా చిత్రకూటే మహాగిరౌ | శ్వస్తు గన్తాసి తం దేశం వసాద్య సహ మన్త్రిభిః | ఏతం మే కురు సుప్రాజ్ఞ కామం కామార్థకోవిద || ౨౧|| తతస్తథేత్యేవముదారదర్శనః ప్రతీతరూపో భరతోఽబ్రవీద్వచః | చకార బుద్ధిం చ తదా మహాశ్రమే నిశానివాసాయ నరాధిపాత్మజః || ౨౨||	22	1325
భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమాన్ని కేవలం ఒక క్రోసు (సుమారు రెండు మైళ్ల) దూరం నుండి చూడగానే, పురుషశ్రేష్ఠుడైన ఆ భరతుడు తన సైన్యాన్ని అంతటినీ అక్కడే నిలిపివేసి, కేవలం తన మంత్రులతో కలిసి ముందుకు సాగాడు. ఆ ధర్మకోవిదుడు (భరతుడు) తన ఆయుధాలను, రాజలాంఛనాలను పక్కనబెట్టి, రెండు సాధారణ పట్టు వస్త్రాలను ధరించి, ప్రధాన పురోహితుడైన వసిష్ఠ మహర్షిని ముందుంచుకుని ఒంటరిగా కాలినడకన నడిచాడు. ఆ తర్వాత భరద్వాజ మహర్షి కనిపించగానే, ఆ రఘువంశీయుడు తన మంత్రులను కూడా అక్కడే ఆపి, పురోహితుని వెనుకనే వినయంగా నడిచాడు.  వసిష్ఠ మహర్షిని చూడగానే, తపోధనుడైన భరద్వాజ మహర్షి వెంటనే తన ఆసనం నుండి లేచి, "అర్ఘ్యమును తీసుకురండి!" అని తన శిష్యులను ఆజ్ఞాపించారు.  తర్వాత, భరతుడు ఆయనకు ప్రణామం చేశాడు. అప్పుడు మహర్షి ఆ యువకుడిని దశరథ మహారాజు కుమారుడిగా గుర్తించారు. వారిద్దరికీ అర్ఘ్యపాద్యాలను (చేతులు, పాదాలు కడుక్కోవడానికి పవిత్ర జలాన్ని) సమర్పించి, ఆపై తాజా పండ్లను ఆతిథ్యంగా ఇచ్చి, ఆ ధర్మమూర్తి అయిన మహర్షి రాజవంశ శ్రేయస్సు గురించి క్రమ పద్ధతిలో అడిగి తెలుసుకున్నారు. ఆయన అయోధ్య క్షేమ సమాచారాలను, సైన్యం, ఖజానా, మిత్రదేశాలు మరియు మంత్రుల బాగుగోలులను అడిగారు. దశరథుడు స్వర్గస్థుడైన విషయం ఆయనకు ముందే తెలిసినందున, రాజు గురించి నేరుగా ప్రస్తావించలేదు. వసిష్ఠ, భరతులు కూడా మహర్షిని ఆయన శారీరక ఆరోగ్యం, ఆశ్రమ అగ్నిహోత్రాలు, వృక్షాలు, శిష్యులు మరియు అడవి మృగపక్షుల క్షేమ సమాచారాలను అడిగి తెలుసుకున్నారు.  అంతా కుశలమే అని నిర్ధారించుకున్న తర్వాత, రాఘవుని (రాముని) పట్ల గల అపారమైన ప్రేమకు కట్టుబడిన తపోధనుడైన భరద్వాజ మహర్షి భరతుడిని ఇలా ప్రశ్నించారు:  "నువ్వు ఇప్పుడు రాజ్యాన్ని పరిపాలిస్తున్న తరుణంలో, ఇక్కడికి నీ ప్రయాణ ఉద్దేశం ఏమిటి? నాకు అంతా వివరంగా చెప్పు, ఎందుకంటే నా మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా లేదు. కౌసల్యా దేవికి జన్మించినవాడు, శత్రుసంహారకుడు, తల్లికి ఆనందవర్ధనుడు అయిన రాముడు తన తమ్ముడు, భార్యతో కలిసి దీర్ఘకాలం పాటు అరణ్యవాసానికి వెళ్లాడు. ఆ కీర్తిమంతుడైన రాజకుమారుడిని ఒక స్త్రీ (కైకేయి) మాట విన్న తండ్రి ఆజ్ఞాపిస్తూ: 'పద్నాలుగేళ్ల పాటు అడవిలో నివసించు' అని పంపాడు."  "అటువంటి నిరపరాధి అయిన రాజకుమారునికి హాని తలపెట్టి, అతని మరియు అతని తమ్ముని రాజ్యాన్ని ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా పూర్తిగా నువ్వే అనుభవించాలనే దురుద్దేశం ఏమైనా నీ మనస్సులో ఉందా?"  ఆ విధంగా ప్రశ్నించగా, భరతుడు తీవ్ర దుఃఖంతో కన్నీళ్లు నిండిన కళ్లతో, ఆవేదనతో తడబడుతున్న స్వరంతో భరద్వాజ మహర్షికి ఇలా బదులిచ్చాడు: "సాక్షాత్ మీలాంటి పూజ్యులైన మహర్షులే నా గురించి ఇలా ఆలోచిస్తే నేను పూర్తిగా సర్వనాశనమైపోయినట్లే! నాపై ఎలాంటి తప్పును శంకించవద్దు, నన్ను ఇలా నిందించవద్దు. నేను ఇక్కడ లేని సమయంలో నా తల్లి నా గురించి మాట్లాడిన విషయాలను నేను ఎన్నడూ కోరుకోలేదు. నేను దానివల్ల సంతోషించలేదు, ఆమె మాటలను అంగీకరించనూ లేదు. పురుషసింహుడైన ఆ రాముని అనుగ్రహాన్ని పొంది, ఆయనను తిరిగి అయోధ్యకు నడిపించడానికి, ఆయన పాదాలకు ప్రణామం చేయడానికి నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. నా ఈ స్థితిని గ్రహించి, పూజ్యులైన మీరే నన్ను కరుణించాలి. ఓ భగవాన్, నాకు చెప్పండి: రాముడు ప్రస్తుతం ఎక్కడ నివసిస్తున్నాడు?"  అతని సమాధానానికి ఎంతో సంతోషించిన భరద్వాజుడు భరతునితో ఈ మాటలు అన్నారు: "ఓ పురుషసింహుడా! రఘువంశంలో జన్మించిన నీకు ఈ ప్రవర్తన అత్యంత యోగ్యమైనది. పెద్దల పట్ల గౌరవం, ఇంద్రియ నిగ్రహం మరియు సత్పురుషుల మార్గాన్ని అనుసరించడం నీకు సహజసిద్ధమైన గుణాలు. నీ హృదయంలోని ఈ పవిత్రమైన ఉద్దేశం నాకు ముందే తెలుసు, కానీ నీ సంకల్పం మరింత దృఢపడటానికి, లోకంలో నీ కీర్తి ప్రతిష్టలు మరింత విస్తరించడానికే నేను నిన్ను ఇలా ప్రశ్నించాను. నీ అన్నయ్య అక్కడ శ్రేష్ఠమైన చిత్రకూట పర్వతంపై నివసిస్తున్నాడు. నువ్వు రేపు ఉదయం ఆ ప్రదేశానికి వెళ్ళవచ్చు; ఈ రోజుకు మాత్రం నీ మంత్రులతో కలిసి ఇక్కడే బస చేయి. ధర్మార్థాలు తెలిసిన ఓ వివేకవంతమైన యువరాజా, నా ఈ కోరికను మన్నించు."  అందుకు ఎంతో ఉపశమనం పొందిన ఆ సుందర, గంభీర మూర్తి అయిన భరతుడు, "అలాగే కానివ్వండి" అని బదులిచ్చాడు. ఆ యువరాజు ఆ రాత్రికి ఆ మహత్తరమైన ఆశ్రమంలోనే గడపాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
91	కృతబుద్ధిం నివాసాయ తథైవ స మునిస్తదా | భరతం కైకయీ పుత్రమాతిథ్యేన న్యమన్త్రయత్ || ౧|| అబ్రవీద్భరతస్త్వేనం నన్విదం భవతా కృతమ్ | పాద్యమర్ఘ్యం తథాతిథ్యం వనే యదూపపద్యతే || ౨|| అథోవాచ భరద్వాజో భరతం ప్రహసన్నివ | జానే త్వాం ప్రీతి సంయుక్తం తుష్యేస్త్వం యేన కేన చిత్ || ౩|| సేనాయాస్తు తవైతస్యాః కర్తుమిచ్ఛామి భోజనమ్ | మమ ప్రితిర్యథా రూపా త్వమర్హో మనుజర్షభ || ౪|| కిమర్థం చాపి నిక్షిప్య దూరే బలమిహాగతః | కస్మాన్నేహోపయాతోఽసి సబలః పురుషర్షభ || ౫|| భరతః ప్రత్యువాచేదం ప్రాఞ్జలిస్తం తపోధనమ్ | ససైన్యో నోపయాతోఽస్మి భగవన్భగవద్భయాత్ || ౬|| వాజి ముఖ్యా మనుష్యాశ్చ మత్తాశ్చ వర వారణాః | ప్రచ్ఛాద్య మహతీం భూమిం భగవన్ననుయాన్తి మామ్ || ౭|| తే వృక్షానుదకం భూమిమాశ్రమేషూటజాంస్తథా | న హింస్యురితి తేనాహమేక ఏవాగతస్తతః || ౮|| ఆనీయతామితః సేనేత్యాజ్ఞప్తః పరమర్షిణా | తథా తు చక్రే భరతః సేనాయాః సముపాగమమ్ || ౯|| అగ్నిశాలాం ప్రవిశ్యాథ పీత్వాపః పరిమృజ్య చ | ఆతిథ్యస్య క్రియాహేతోర్విశ్వకర్మాణమాహ్వయత్ || ౧౦|| ఆహ్వయే విశ్వకర్మాణమహం త్వష్టారమేవ చ | ఆతిథ్యం కర్తుమిచ్ఛామి తత్ర మే సంవిధీయతామ్ || ౧౧|| ఇహ మే భగవాన్సోమో విధత్తామ్ అన్నముత్తమమ్ | భక్ష్యం భోజ్యం చ చోష్యం చ లేహ్యం చ వివిధం బహు || ౧౨|| విచిత్రాణి చ మాల్యాని పాదపప్రచ్యుతాని చ | సురాదీని చ పేయాని మాంసాని వివిధాని చ || ౧౩|| ఏవం సమాధినా యుక్తస్తేజసాప్రతిమేన చ | శిక్షాస్వరసమాయుక్తం తపసా చాబ్రవీన్మునిః || ౧౪|| మనసా ధ్యాయతస్తస్య ప్రాఙ్ముఖస్య కృతాఞ్జలేః | ఆజగ్ముస్తాని సర్వాణి దైవతాని పృథక్పృథక్ || ౧౫|| తతో భుక్తవతాం తేషాం తదన్నమమృతోపమమ్ | దివ్యానుద్వీక్ష్య భక్ష్యాంస్తానభవద్భక్షణే మతిః || ౧౬|| వ్యస్మయన్త మనుష్యాస్తే స్వప్నకల్పం తదద్భుతమ్ | దృష్ట్వాతిథ్యం కృతం తాదృగ్భరతస్య మహర్షిణా || ౧౭|| ఇత్యేవం రమమాణానాం దేవానామ్ ఇవ నన్దనే | భరద్వాజాశ్రమే రమ్యే సా రాత్రిర్వ్యత్యవర్తత || ౧౮||	18	1343
సైన్యాన్ని తన వద్దకు తీసుకురావలసిందిగా భరద్వాజ మహర్షి నిర్దేశించడంతో, భరతుడు తన సైన్యాన్ని కూడా ఆశ్రమానికి రావడానికి అనుమతించాడు. ఆ తర్వాత, భరద్వాజ మహర్షి దేవశిల్పి అయిన విశ్వకర్మను మరియు ఇతర దేవతలను ఆవాహన చేసి, భరతునికి మరియు అతని అనుచరులకు తగిన ఆతిథ్యం ఏర్పాటు చేయవలసిందిగా అభ్యర్థించారు.  భరతుని కోసం ఆ మహాఋషి ఏర్పాటు చేసిన ఆ అద్భుతమైన విందును చూసి, సైనికులందరూ పూర్తిగా ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు; ఆ అద్భుత ఘట్టాన్ని ఒక అందమైన కలలా వీక్షించారు. సైనికులు దేవలోకంలోని నందనవనంలో దేవతల వలె ఆ విధంగా ఆనందిస్తుండగా, ఆ రాత్రంతా భరద్వాజ మహర్షి యొక్క సుందరమైన ఆశ్రమంలో ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా గడిచిపోయింది.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే అయోధ్యాకాండే ఏకవింశతిః భాగ: