యుద్ధకాండము - భాగము – 17

 

యుద్ధకాండము - భాగము –– 17

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
70	నరాన్తకం హతం దృష్ట్వా చుక్రుశుర్నైరృతర్షభాః | దేవాన్తకస్త్రిమూర్ధా చ పౌలస్త్యశ్చ మహోదరః || ౧|| ఆరూఢో మేఘసఙ్కాశం వారణేన్ద్రం మహోదరః | వాలిపుత్రం మహావీర్యమభిదుద్రావ వీర్యవాన్ || ౨|| భ్రాతృవ్యసనసన్తప్తస్తదా దేవాన్తకో బలీ | ఆదాయ పరిఘం దీప్తమఙ్గదం సమభిద్రవత్ || ౩|| రథమాదిత్యసఙ్కాశం యుక్తం పరమవాజిభిః | ఆస్థాయ త్రిశిరా వీరో వాలిపుత్రమథాభ్యయాత్ || ౪|| స త్రిభిర్దేవదర్పఘ్నైర్నైరృతేన్ద్రైరభిద్రుతః | వృక్షముత్పాటయామాస మహావిటపమఙ్గదః || ౫|| దేవాన్తకాయ తం వీరశ్చిక్షేప సహసాఙ్గదః | మహావృక్షం మహాశాఖం శక్రో దీప్తమివాశనిమ్ || ౬|| త్రిశిరాస్తం ప్రచిచ్ఛేద శరైరాశీవిషోపమైః | స వృక్షం కృత్తమాలోక్య ఉత్పపాత తతోఽఙ్గదః || ౭|| స వవర్ష తతో వృక్షాఞ్శిలాశ్చ కపికుఞ్జరః | తాన్ప్రచిచ్ఛేద సఙ్క్రుద్ధస్త్రిశిరా నిశితైః శరైః || ౮|| పరిఘాగ్రేణ తాన్వృక్షాన్బభఞ్జ చ సురాన్తకః | త్రిశిరాశ్చాఙ్గదం వీరమభిదుద్రావ సాయకైః || ౯|| గజేన సమభిద్రుత్య వాలిపుత్రం మహోదరః | జఘానోరసి సఙ్క్రుద్ధస్తోమరైర్వజ్రసంనిభైః || ౧౦|| దేవాన్తకశ్చ సఙ్క్రుద్ధః పరిఘేణ తదాఙ్గదమ్ | ఉపగమ్యాభిహత్యాశు వ్యపచక్రామ వేగవాన్ || ౧౧|| స త్రిభిర్నైరృతశ్రేష్ఠైర్యుగపత్సమభిద్రుతః | న వివ్యథే మహాతేజా వాలిపుత్రః ప్రతాపవాన్ || ౧౨|| తలేన భృశముత్పత్య జఘానాస్య మహాగజమ్ | పేతతుర్లోచనే తస్య విననాద స వారణః || ౧౩|| విషాణం చాస్య నిష్కృష్య వాలిపుత్రో మహాబలః | దేవాన్తకమభిద్రుత్య తాడయామాస సంయుగే || ౧౪|| స విహ్వలితసర్వాఙ్గో వాతోద్ధత ఇవ ద్రుమః | లాక్షారససవర్ణం చ సుస్రావ రుధిరం ముఖాత్ || ౧౫|| అథాశ్వాస్య మహాతేజాః కృచ్ఛ్రాద్దేవాన్తకో బలీ | ఆవిధ్య పరిఘం ఘోరమాజఘాన తదాఙ్గదమ్ || ౧౬|| పరిఘాభిహతశ్చాపి వానరేన్ద్రాత్మజస్తదా | జానుభ్యాం పతితో భూమౌ పునరేవోత్పపాత హ || ౧౭|| సముత్పతన్తం త్రిశిరాస్త్రిభిరాశీవిషోపమైః | ఘోరైర్హరిపతేః పుత్రం లలాటేఽభిజఘాన హ || ౧౮|| తతోఽఙ్గదం పరిక్షిప్తం త్రిభిర్నైరృతపుఙ్గవైః | హనూమానపి విజ్ఞాయ నీలశ్చాపి ప్రతస్థతుః || ౧౯|| తతశ్చిక్షేప శైలాగ్రం నీలస్త్రిశిరసే తదా | తద్రావణసుతో ధీమాన్బిభేద నిశితైః శరైః || ౨౦|| తద్బాణశతనిర్భిన్నం విదారితశిలాతలమ్ | సవిస్ఫులిఙ్గం సజ్వాలం నిపపాత గిరేః శిరః || ౨౧|| తతో జృమ్భితమాలోక్య హర్షాద్దేవాన్తకస్తదా | పరిఘేణాభిదుద్రావ మారుతాత్మజమాహవే || ౨౨|| తమాపతన్తముత్పత్య హనూమాన్మారుతాత్మజః | ఆజఘాన తదా మూర్ధ్ని వజ్రవేగేన ముష్టినా || ౨౩|| స ముష్టినిష్పిష్టవికీర్ణమూర్ధా నిర్వాన్తదన్తాక్షివిలమ్బిజిహ్వః | దేవాన్తకో రాక్షసరాజసూనుర్ గతాసురుర్వ్యాం సహసా పపాత || ౨౪|| తస్మిన్హతే రాక్షసయోధముఖ్యే మహాబలే సంయతి దేవశత్రౌ | క్రుద్ధస్త్రిమూర్ధా నిశితాగ్రముగ్రం వవర్ష నీలోరసి బాణవర్షమ్ || ౨౫|| స తైః శరౌఘైరభివర్ష్యమాణో విభిన్నగాత్రః కపిసైన్యపాలః | నీలో బభూవాథ విసృష్టగాత్రో విష్టమ్భితస్తేన మహాబలేన || ౨౬|| తతస్తు నీలః ప్రతిలభ్య సంజ్ఞాం శైలం సముత్పాట్య సవృక్షషణ్డమ్ | తతః సముత్పత్య భృశోగ్రవేగో మహోదరం తేన జఘాన మూర్ధ్ని || ౨౭|| తతః స శైలాభినిపాతభగ్నో మహోదరస్తేన సహ ద్విపేన | విపోథితో భూమితలే గతాసుః పపాత వర్జాభిహతో యథాద్రిః || ౨౮|| పితృవ్యం నిహతం దృష్ట్వా త్రిశిరాశ్చాపమాదదే | హనూమన్తం చ సఙ్క్రుద్ధో వివ్యాధ నిశితైః శరైః || ౨౯|| హనూమాంస్తు సముత్పత్య హయాంస్త్రిశిరసస్తదా | విదదార నఖైః క్రుద్ధో గజేన్ద్రం మృగరాడ్ ఇవ || ౩౦|| అథ శక్తిం సమాదాయ కాలరాత్రిమివాన్తకః | చిక్షేపానిలపుత్రాయ త్రిశిరా రావణాత్మజః || ౩౧|| దివి క్షిప్తామివోల్కాం తాం శక్తిం క్షిప్తామసఙ్గతామ్ | గృహీత్వా హరిశార్దూలో బభఞ్జ చ ననాద చ || ౩౨|| తాం దృష్ట్వా ఘోరసఙ్కాశాం శక్తిం భగ్నాం హనూమతా | ప్రహృష్టా వానరగణా వినేదుర్జలదా ఇవ || ౩౩|| తతః ఖడ్గం సముద్యమ్య త్రిశిరా రాక్షసోత్తమః | నిచఖాన తదా రోషాద్వానరేన్ద్రస్య వక్షసి || ౩౪|| ఖడ్గప్రహారాభిహతో హనూమాన్మారుతాత్మజః | ఆజఘాన త్రిమూర్ధానం తలేనోరసి వీర్యవాన్ || ౩౫|| స తలభిహతస్తేన స్రస్తహస్తామ్బరో భువి | నిపపాత మహాతేజాస్త్రిశిరాస్త్యక్తచేతనః || ౩౬|| స తస్య పతతః ఖడ్గం సమాచ్ఛిద్య మహాకపిః | ననాద గిరిసఙ్కాశస్త్రాసయన్సర్వనైరృతాన్ || ౩౭|| అమృష్యమాణస్తం ఘోషముత్పపాత నిశాచరః | ఉత్పత్య చ హనూమన్తం తాడయామాస ముష్టినా || ౩౮|| తేన ముష్టిప్రహారేణ సఞ్చుకోప మహాకపిః | కుపితశ్చ నిజగ్రాహ కిరీటే రాక్షసర్షభమ్ || ౩౯|| స తస్య శీర్షాణ్యసినా శితేన కిరీటజుష్టాని సకుణ్డలాని | క్రుద్ధః ప్రచిచ్ఛేద సుతోఽనిలస్య త్వష్టుః సుతస్యేవ శిరాంసి శక్రః || ౪౦|| తాన్యాయతాక్షాణ్యగసంనిభాని ప్రదీప్తవైశ్వానరలోచనాని | పేతుః శిరాంసీన్ద్రరిపోర్ధరణ్యాం జ్యోతీంషి ముక్తాని యథార్కమార్గాత్ || ౪౧|| తస్మిన్హతే దేవరిపౌ త్రిశీర్షే హనూమత శక్రపరాక్రమేణ | నేదుః ప్లవఙ్గాః ప్రచచాల భూమీ రక్షాంస్యథో దుద్రువిరే సమన్తాత్ || ౪౨|| హతం త్రిశిరసం దృష్ట్వా తథైవ చ మహోదరమ్ | హతౌ ప్రేక్ష్య దురాధర్షౌ దేవాన్తకనరాన్తకౌ || ౪౩|| చుకోప పరమామర్షీ మహాపార్శ్వో మహాబలః | జగ్రాహార్చిష్మతీం చాపి గదాం సర్వాయసీం శుభామ్ || ౪౪|| హేమపట్టపరిక్షిప్తాం మాంసశోణితలేపనామ్ | విరాజమానాం వపుషా శత్రుశోణితరఞ్జితామ్ || ౪౫|| తేజసా సమ్ప్రదీప్తాగ్రాం రక్తమాల్యవిభూషితామ్ | ఐరావతమహాపద్మసార్వభౌమ భయావహామ్ || ౪౬|| గదామాదాయ సఙ్క్రుద్ధో మహాపార్శ్వో మహాబలః | హరీన్సమభిదుద్రావ యుగాన్తాగ్నిరివ జ్వలన్ || ౪౭|| అథర్షయః సముత్పత్య వానరో రవణానుజమ్ | మహాపార్శ్వముపాగమ్య తస్థౌ తస్యాగ్రతో బలీ || ౪౮|| తం పురస్తాత్స్థితం దృష్ట్వా వానరం పర్వతోపమమ్ | ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో గదయా వజ్రకల్పయా || ౪౯|| స తయాభిహతస్తేన గదయా వానరర్షభః | భిన్నవక్షాః సమాధూతః సుస్రావ రుధిరం బహు || ౫౦|| స సమ్ప్రాప్య చిరాత్సంజ్ఞామృషభో వానరర్షభః | క్రుద్ధో విస్ఫురమాణౌష్ఠో మహాపార్శ్వముదైక్షత || ౫౧|| తాం గృహీత్వా గదాం భీమామావిధ్య చ పునః పునః | మత్తానీకం మహాపార్శ్వం జఘాన రణమూర్ధని || ౫౨|| స స్వయా గదయా భిన్నో వికీర్ణదశనేక్షణః | నిపపాత మహాపార్శ్వో వజ్రాహత ఇవాచలః || ౫౩|| తస్మిన్హతే భ్రాతరి రావణస్య తన్నైరృతానాం బలమర్ణవాభమ్ | త్యక్తాయుధం కేవలజీవితార్థం దుద్రావ భిన్నార్ణవసంనికాశమ్ || ౫౪||	54	1300
నరాంతకుడు హతుడవ్వడం చూసి, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠులైన దేవాంతకుడు, త్రిశిరసుడు మరియు మహోదరుడు తీవ్ర దుఃఖంతో విలపించారు. మహామేఘంలాంటి ఒక భారీ ఏనుగును అధిరోహించిన పరాక్రమశాలి మహోదరుడు, అమిత పరాక్రమవంతుడైన వాలి కుమారుడైన అంగదుడిపైకి ఉధృతంగా దూసుకెళ్లాడు. తన సోదరుడి మరణవార్తతో తీవ్ర శోకంతో రగిలిపోతున్న బలవంతుడైన దేవాంతకుడు, తన మెరుస్తున్న ఇనుప గదను పైకెత్తి నేరుగా అంగదుడి వైపు పరుగెత్తాడు.  సూర్యుడిలా మెరుస్తూ, శ్రేష్ఠమైన యుద్ధ గుర్రాలను పూంచిన ఒక అద్భుతమైన రథాన్ని అధిరోహించిన వీరుడైన త్రిశిరసుడు కూడా వాలి కుమారుడి వైపు దూసుకొచ్చాడు. ఒకప్పుడు దేవతల గర్వాన్ని అణచిన ఈ ముగ్గురు రాక్షస నాయకులు ఒకేసారి దాడి చేయడంతో, అంగదుడు భారీ కొమ్మలు కలిగిన ఒక పెద్ద చెట్టును పెకిలించాడు. వీరుడైన అంగదుడు ఆ పెద్ద కొమ్మల చెట్టును ఒక్కసారిగా దేవాంతకుడిపైకి విసిరాడు; ఆ సమయంలో అతను వజ్రాయుధాన్ని ప్రయోగిస్తున్న ఇంద్రుడిలా కనిపించాడు.  అయితే, త్రిశిరసుడు విషసర్పాల వంటి బాణాలతో ఆ చెట్టును ముక్కలు ముక్కలుగా నరికేశాడు. తన చెట్టు నాశనమవ్వడం చూసి అంగదుడు వెంటనే ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. ఆకాశం నుండే వానరశ్రేష్ఠుడైన అంగదుడు చెట్లను, బండరాళ్లను వర్షంలా కురిపించాడు. ఆగ్రహించిన త్రిశిరసుడు తన పదునైన బాణాలతో వాటినన్నింటినీ పొడిపొడి చేశాడు. దేవాంతకుడు (సురాంతకుడు) తన ఇనుప గద కొనతో వస్తున్న ఆ చెట్లను ముక్కలు చేయగా, త్రిశిరసుడు బాణాల వర్షంతో వీరుడైన అంగదుడిని నిరంతరం వేధించాడు.  తన ఏనుగుపై వేగంగా ముందుకు దూసుకొచ్చిన మహోదరుడు, వజ్రాయుధాల వంటి తోమరాలతో (ఈటెలతో) వాలి కుమారుడి రొమ్ముపై బలంగా కొట్టాడు. ఆగ్రహించిన దేవాంతకుడు కూడా ముందుకు ఉరికి, తన ఇనుప గదతో అంగదుడిని వేగంగా కొట్టి, అంతే వేగంతో వెనక్కి వెళ్లాడు. ఈ ముగ్గురు అసాధారణ రాక్షస సైన్యాధిపతులు ఒకేసారి దాడి చేసినప్పటికీ, అమిత పరాక్రమశాలి, తేజోవంతుడైన వాలి కుమారుడు అంగదుడు ఏమాత్రం చలించలేదు.  అతను అమితమైన బలంతో పైకి ఎగిరి, మహోదరుడి భారీ ఏనుగు తలపై ఒక్క చరుపు చరిచాడు. ఆ దెబ్బకు ఆ జంతువు కళ్ళు బయటకు వచ్చి, అది భయంకరంగా గర్జించింది. ఆ ఏనుగు యొక్క భారీ దంతాన్ని పెకిలించి, అమిత బలశాలియైన వాలి కుమారుడు దేవాంతకుడి వైపు దూసుకెళ్లి ఆ పోరాటంలో అతనిని దాంతో బలంగా కొట్టాడు.  తుఫానుకు పెకిలించబడిన చెట్టులా అతని శరీరం అంతా తీవ్రంగా ఊగిపోగా, దేవాంతకుడు తన నోటి నుండి ద్రవరూప లాక్ష (లక్క) వలె నల్లగా, ఎర్రగా ఉన్న దట్టమైన రక్తాన్ని కక్కాడు. తన అపారమైన శక్తిని ఎలాగోలా కూడగట్టుకుని, బలవంతుడు, మహా పరాక్రమవంతుడైన దేవాంతకుడు తన భయంకరమైన ఇనుప గదను తిప్పుతూ అంగదుడిపై ఎదురుదాడి చేశాడు. ఆ ఇనుప గద దెబ్బకు వానరరాజు కుమారుడు నేలపై మోకాళ్లపై పడ్డాడు, కానీ వెంటనే తిరిగి పైకి లేచాడు.  అతను పైకి లేవగానే, త్రిశిరసుడు విషసర్పాల వంటి మూడు భయంకరమైన బాణాలతో ఆ వానర వీరుడి నుదుటిపై బలంగా కొట్టాడు. అంగదుడిని ఆ ముగ్గురు అసాధారణ రాక్షస నాయకులు చుట్టుముట్టి వేధిస్తున్నారని గ్రహించి, హనుమంతుడు మరియు నీలుడు వెంటనే అతని వైపు దూసుకొచ్చారు. అప్పుడు నీలుడు ఒక భారీ పర్వత శిఖరాన్ని త్రిశిరసుడిపైకి విసిరాడు. బుద్ధిమంతుడైన ఆ రావణ పుత్రుడు తన పదునైన బాణాలతో దానిని వెంటనే ముక్కలు చేశాడు.  అతని వందలాది బాణాల దెబ్బకు ఆ విరిగిన పర్వత శిఖరం నిప్పుకణాలను, జ్వాలలను కురిపిస్తూ నేలపై కూలిపోయింది. నీలుడు అలసటతో ఆవలించడం చూసి దేవాంతకుడు ఎంతో ఉత్సాహపడి, తన ఇనుప గదను పైకెత్తి వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడి వైపు దూసుకెళ్లాడు. ముందుకు వస్తున్న ఆ రాక్షసుడిని ఎదుర్కోవడానికి హనుమంతుడు ముందుకు దూకి, వజ్రాయుధ వేగంతో తన పిడికిలిని ఆ రాక్షసుడి కపాలంపై దించాడు. ఆ ఒక్క పిడికిలి దెబ్బకు అతని కపాలం పూర్తిగా పగిలిపోగా, పళ్ళు, కళ్ళు బయటకు వచ్చి, నాలుక వేలాడగా, రాక్షస రాజు కుమారుడైన దేవాంతకుడు ప్రాణ రహితుడై నేలపై కూలాడు.  దేవతలకు అమిత శక్తిమంతుడైన శత్రువు, ఆ రాక్షస వీరనాయకుడు యుద్ధంలో హతుడవ్వగానే, ఆగ్రహించిన త్రిశిరసుడు మూడు తలలతో పదునైన బాణాల వర్షాన్ని నీలుడి రొమ్ముపైకి కురిపించాడు. ఆ బాణాల వర్షానికి అతని అవయవాలన్నీ తీవ్రంగా గాయపడగా, వానర సైన్యాధ్యక్షుడైన నీలుడు బలహీనపడి, ఆ శక్తివంతమైన శత్రువు ముందు క్షణకాలం స్తంభించిపోయాడు.  వెంటనే తెప్పరిల్లిన నీలుడు, దట్టమైన చెట్లతో కూడిన ఒక భారీ పర్వత శిఖరాన్ని పెకిలించాడు. భయంకరమైన, వేగవంతమైన పరుగుతో పైకి ఎగిరి, దానిని మహోదరుడి తలపై బలంగా దించాడు. పైనుండి పడిన ఆ పర్వత శిఖరపు భయంకరమైన దెబ్బకు మహోదరుడు తన యుద్ధ ఏనుగుతో సహా పూర్తిగా నలిగిపోయాడు; వజ్రాయుధం తగిలి కూలిన పర్వతంలా అతను నేలపై పడి ప్రాణాలు విడిచాడు.  తన పినతండ్రి మరణాన్ని చూసిన త్రిశిరసుడు తన విల్లును చేతబూని, కోపంతో రగిలిపోతూ హనుమంతుడి శరీరం అంతా పదునైన బాణాలతో ముంచెత్తాడు. హనుమంతుడు నేరుగా త్రిశిరసుడి రథంపైకి దూకాడు; అమిత ఆగ్రహంతో, ఒక సింహం పెద్ద ఏనుగును చీల్చినట్లుగా తన పదునైన గోళ్లతో ఆ యుద్ధ గుర్రాలను చీల్చిచెండాడు. అప్పుడు రావణ కుమారుడైన త్రిశిరసుడు ప్రళయకాల రాత్రి (కాలరాత్రి) లాంటి ఒక భయంకరమైన ఈటెను తీసుకుని, దానిని నేరుగా వాయుపుత్రుడిపైకి విసిరాడు.  ఆ ఈటె ఆకాశం నుండి పడుతున్న ఉల్కలా దూసుకొస్తుండగా, వానరశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు దానిని గాలిలోనే గట్టిగా పట్టుకుని, రెండు ముక్కలుగా విరిచేసి సింహనాదం చేశాడు. హనుమంతుడు ఆ భయంకరమైన ఈటెను విరవడం చూసి, వానర సమూహాలన్నీ సంతోషంతో మేఘాలలా గర్జించాయి.  రాక్షసులలో అగ్రగణ్యుడైన త్రిశిరసుడు అప్పుడు తన కత్తిని దూసి, తీవ్ర కోపంతో దానిని వానర నాయకుడి రొమ్ములోకి దించాడు. ఆ కత్తి దెబ్బకు నొచ్చుకున్న బలవంతుడైన హనుమంతుడు, తన అరచేతితో ఆ మూడు తలల రాక్షసుడి రొమ్ముపై బలంగా చరిచాడు. ఆ అరచేతి దెబ్బకు తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ మహా పరాక్రమశాలి త్రిశిరసుడు, చేతిలోని ఆయుధాన్ని వదిలేసి, బట్టలు చెల్లాచెదురు కాగా స్పృహ తప్పి నేలపై పడిపోయాడు. ఆ రాక్షసుడు కింద పడగానే, పర్వతసమానుడైన ఆ గొప్ప వానరుడు అతని కత్తిని లాక్కుని, రాక్షసుల గుండెల్లో భయం పుట్టించేలా భయంకరమైన సింహనాదం చేశాడు. ఆ అవహేళన గర్జనను తట్టుకోలేక, ఆ రాక్షసుడు తిరిగి లేచి, హనుమంతుడి వైపు దూకి తన పిడికిలితో కొట్టాడు. ఆ పిడికిలి దెబ్బకు ఆగ్రహించిన ఆ గొప్ప వానరుడు ముందుకు సాగి, ఆ అసాధారణ రాక్షసుడిని అతని కిరీటం పట్టుకుని గట్టిగా లాగాడు. యుద్ధ రంగంలో అమిత పరాక్రమంతో రగిలిపోతున్న వాయుపుత్రుడు, పూర్వం ఇంద్రుడు త్వష్ట్ర కుమారుడైన విశ్వరూపుడి తలలను నరికినట్లుగా, కిరీటాలు మరియు కుండలాలతో కూడిన ఆ రాక్షసుడి మూడు తలలను ఆ పదునైన కత్తితో ఒకేసారి నరికేశాడు.  యజ్ఞ వాటికల్లోని అగ్నిలా మండుతున్న కళ్ళు కలిగిన ఆ ఇంద్ర శత్రువు యొక్క పెద్ద తలలు, సూర్య మార్గం నుండి కింద పడుతున్న నక్షత్రాలలా నేలపై రాలాయి. ఇంద్రుడితో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన హనుమంతుడి చేతిలో ఆ మూడు తలల దేవశత్రువు అలా సంహరించబడగానే, వానరులు బిగ్గరగా అరిచారు, భూమి కంపించింది, మిగిలిన రాక్షసులు భయంతో అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయారు. త్రిశిరసుడు మరియు మహోదరుడు హతులవ్వడం చూసి, అలాగే ఎవరికీ లొంగని ఆ ఇద్దరు వీరులైన దేవాంతక, నరాంతకులు పూర్తిగా నాశనమవ్వడం గమనించి, అమిత పరాక్రమవంతుడు, పట్టుదల కలిగిన మహాపార్శ్వుడు తీవ్ర ఆగ్రహానికి లోనయ్యాడు. అతను తీవ్రమైన కాంతితో మెరుస్తున్న, ఎంతో అందమైన, శుభప్రదమైన ఒక ఇనుప గదను గట్టిగా పట్టుకున్నాడు. అది గత బాధితుల మాంసము, రక్తముతో నిండి, అద్భుతమైన రూపంతో, శత్రువుల రక్తంతో తడిసి ఉంది.  దాని కొన అద్భుతమైన శక్తితో మెరుస్తుండగా, అది ఎర్రటి పూలదండలతో అలంకరించబడి, ఐరావతం, మహాపద్మం, సార్వభౌమం వంటి దిగ్గజాలకు సైతం భయాన్ని కలిగించేలా ఉంది. ఆ గదను పట్టుకుని, అమిత శక్తిమంతుడు, ఆగ్రహోదగ్రుడైన మహాపార్శ్వుడు, యుగాంతంలో రగిలే ప్రళయాగ్నిలా వానరుల వైపు దూసుకెళ్లాడు. అతనిని ఎదుర్కోవడానికి ఒక్కసారిగా ముందుకు వచ్చిన బలవంతుడైన వానర నాయకుడు 'ఋషభుడు', అతని ముందు దృఢంగా నిలిచాడు.  తన మార్గానికి అడ్డంగా నిలిచిన పర్వతసమానుడైన ఆ వానరుడిని చూసి, మహాపార్శ్వుడు ఆగ్రహోదగ్రుడై, వజ్రాయుధము వంటి తన గదతో అతని రొమ్ముపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ ఇనుప గద దెబ్బకు ఆ అసాధారణ వానరుడి రొమ్ము తీవ్రంగా విరిగిపోయింది; ఆ దెబ్బకు విలవిలలాడుతూ అతను విపరీతంగా రక్తాన్ని కక్కాడు. కొంత సమయం తర్వాత స్పృహ లోకి వచ్చిన వానరశ్రేష్ఠుడైన ఋషభుడు, అమిత కోపంతో పెదవులు వణుకుతుండగా మహాపార్శ్వుడి వైపు తీక్షణంగా చూశాడు.  తన శత్రువు చేతిలోని ఆ భయంకరమైన గదను లాక్కుని, దానిని అమితమైన బలంతో పదే పదే తిప్పుతూ, యుద్ధభూమి ముందరి భాగంలోనే ఆ ఆగ్రహంతో ఉన్న మహాపార్శ్వుడిని బలంగా బాదాడు. తన సొంత ఇనుప గద దెబ్బకే నలిగిపోయి, పళ్ళు మరియు కళ్ళు పూర్తిగా ముక్కలై, మహాపార్శ్వుడు వజ్రాయుధం తగిలి కూలిన పర్వతంలా నేలపై పడి ప్రాణాలు విడిచాడు. రావణుడి సోదరుడైన ఆ మహాపార్శ్వుడు అలా అంతమవ్వగానే, సముద్రమంత విశాలమైన ఆ రాక్షస సైన్యం తమ ప్రాణాలను దక్కించుకోవడం కోసం మాత్రమే చేతుల్లోని ఆయుధాలను పక్కన పడేసి, గండి పడిన సముద్రపు కట్టలా భయంతో పరుగులు తీసింది..
71	స్వబలం వ్యథితం దృష్ట్వా తుములం లోమహర్షణమ్ | భ్రాతౄంశ్చ నిహతాన్దృష్ట్వా శక్రతుల్యపరాక్రమాన్ || ౧|| పితృవ్యౌ చాపి సన్దృశ్య సమరే సంనిషూదితౌ | మహోదరమహాపార్శ్వౌ భ్రాతరౌ రాక్షసర్షభౌ || ౨|| చుకోప చ మహాతేజా బ్రహ్మదత్తవరో యుధి | అతికాయోఽద్రిసఙ్కాశో దేవదానవదర్పహా || ౩|| స భాస్కరసహస్రస్య సఙ్ఘాతమివ భాస్వరమ్ | రథమాస్థాయ శక్రారిరభిదుద్రావ వానరాన్ || ౪|| స విస్ఫార్య మహచ్చాపం కిరీటీ మృష్టకుణ్డలః | నామ విశ్రావయామాస ననాద చ మహాస్వనమ్ || ౫|| తేన సింహప్రణాదేన నామవిశ్రావణేన చ | జ్యాశబ్దేన చ భీమేన త్రాసయామాస వానరాన్ || ౬|| తే తస్య రూపమాలోక్య యథా విష్ణోస్త్రివిక్రమే | భయార్తా వానరాః సర్వే విద్రవన్తి దిశో దశ || ౭|| తేఽతికాయం సమాసాద్య వానరా మూఢచేతసః | శరణ్యం శరణం జగ్ముర్లక్ష్మణాగ్రజమాహవే || ౮|| తతోఽతికాయం కాకుత్స్థో రథస్థం పర్వతోపమమ్ | దదర్శ ధన్వినం దూరాద్గర్జన్తం కాలమేఘవత్ || ౯|| స తం దృష్ట్వా మహాత్మానం రాఘవస్తు సువిస్మితః | వానరాన్సాన్త్వయిత్వా తు విభీషణమువాచ హ || ౧౦|| కోఽసౌ పర్వతసఙ్కాశో ధనుష్మాన్హరిలోచనః | యుక్తే హయసహస్రేణ విశాలే స్యన్దనే స్థితః || ౧౧|| స పృష్ఠో రాజపుత్రేణ రామేణామితతేజసా | ఆచచక్షే మహాతేజా రాఘవాయ విభీషణః || ౧౨|| దశగ్రీవో మహాతేజా రాజా వైశ్రవణానుజః | భీమకర్మా మహోత్సాహో రావణో రాక్షసాధిపః || ౧౩|| తస్యాసీద్వీర్యవాన్పుత్రో రావణప్రతిమో రణే | వృద్ధసేవీ శ్రుతధరః సర్వాస్త్రవిదుషాం వరః || ౧౪|| అశ్వపృష్ఠే రథే నాగే ఖడ్గే ధనుషి కర్షణే | భేదే సాన్త్వే చ దానే చ నయే మన్త్రే చ సంమతః || ౧౫|| యస్య బాహుం సమాశ్రిత్య లఙ్కా భవతి నిర్భయా | తనయం ధాన్యమాలిన్యా అతికాయమిమం విదుః ||౧౬|| ఏతేనారాధితో బ్రహ్మా తపసా భావితాత్మనా | అస్త్రాణి చాప్యవాప్తాని రిపవశ్చ పరాజితాః || ౧౭|| సురాసురైరవధ్యత్వం దత్తమస్మై స్వయమ్భువా | ఏతచ్చ కవచం దివ్యం రథశ్చైషోఽర్కభాస్కరః || ౧౮|| తదస్మిన్క్రియతాం యత్నః క్షిప్రం పురుషపుఙ్గవ | పురా వానరసైన్యాని క్షయం నయతి సాయకైః ||౧౯|| తతోఽతికాయో బలవాన్ప్రవిశ్య హరివాహినీమ్ | విస్ఫారయామాస ధనుర్ననాద చ పునః పునః ||౨౦|| తం భీమవపుషం దృష్ట్వా రథస్థం రథినాం వరమ్ | అభిపేతుర్మహాత్మానో యే ప్రధానాః ప్లవఙ్గమాః || ౨౧|| కుముదో ద్వివిదో మైన్దో నీలః శరభ ఏవ చ | పాదపైర్గిరిశృఙ్గైశ్ చ యుగపత్సమభిద్రవన్ ||౨౨|| తేషాం వృక్షాంశ్చ శైలాంశ్చ శరైః కాఞ్చనభూషణైః | అతికాయో మహాతేజాశ్చిచ్ఛేదాస్త్రవిదాం వరః ||౨౩ || తాంశ్చైవ సరాన్స హరీఞ్శరైః సర్వాయసైర్బలీ | వివ్యాధాభిముఖః సఙ్ఖ్యే భీమకాయో నిశాచరః ||౨౪ || తేఽర్దితా బాణబర్షేణ భిన్నగాత్రాః ప్లవఙ్గమాః | న శేకురతికాయస్య ప్రతికర్తుం మహారణే ||౨౫|| క్రుద్ధః సౌమిత్రిరుత్పత్య తూణాదాక్షిప్య సాయకమ్ | పురస్తాదతికాయస్య విచకర్ష మహద్ధనుః ||౨౬ || పూరయన్స మహీం శైలానాకాశం సాగరం దిశః | జ్యాశబ్దో లక్ష్మణస్యోగ్రస్త్రాసయన్రజనీచరాన్ ||౨౭ || సౌమిత్రేశ్చాపనిర్ఘోషం శ్రుత్వా ప్రతిభయం తదా | విసిష్మియే మహాతేజా రాక్షసేన్ద్రాత్మజో బలీ ||౨౮ || అథాతికాయః కుపితో దృష్ట్వా లక్ష్మణముత్థితమ్ | ఆదాయ నిశితం బాణమిదం వచనమబ్రవీత్ || ౨౯|| బాలస్త్వమసి సౌమిత్రే విక్రమేష్వవిచక్షణః | గచ్ఛ కిం కాలసదృశం మాం యోధయితుమిచ్ఛసి ||౩౦ || న హి మద్బాహుసృష్టానామస్త్రాణాం హిమవానపి | సోఢుముత్సహతే వేగమన్తరిక్షమథో మహీ ||౩౧ || శ్రుత్వాతికాయస్య వచః సరోషం సగర్వితం సంయతి రాజపుత్రః | స సఞ్చుకోపాతిబలో బృహచ్ఛ్రీర్ ఉవాచ వాక్యం చ తతో మహార్థమ్ ||౩౨ || న వాక్యమాత్రేణ భవాన్ప్రధానో న కత్థనాత్సత్పురుషా భవన్తి | మయి స్థితే ధన్విని బాణపాణౌ విదర్శయస్వాత్మబలం దురాత్మన్ || ౩౩|| కర్మణా సూచయాత్మానం న వికత్థితుమర్హసి | పౌరుషేణ తు యో యుక్తః స తు శూర ఇతి స్మృతః ||౩౪ || లక్ష్మణస్య వచః శ్రుత్వా హేతుమత్పరమార్థవత్ | అతికాయః ప్రచుక్రోధ బాణం చోత్తమమాదదే || ౩౫|| తతో విద్యాధరా భూతా దేవా దైత్యా మహర్షయః | గుహ్యకాశ్చ మహాత్మానస్తద్యుద్ధం దదృశుస్తదా ||౩౬ || తతోఽతికాయః కుపితశ్చాపమారోప్య సాయకమ్ | లక్ష్మణస్య ప్రచిక్షేప సఙ్క్షిపన్నివ చామ్బరమ్ ||౩౭ || తమాపతన్తం నిశితం శరమాశీవిషోపమమ్ | అర్ధచన్ద్రేణ చిచ్ఛేద లక్ష్మణః పరవీరహా ||౩౮ || తం నికృత్తం శరం దృష్ట్వా కృత్తభోగమివోరగమ్ | అతికాయో భృశం క్రుద్ధః పఞ్చబాణాన్సమాదదే ||౩౯ || తాఞ్శరాన్సమ్ప్రచిక్షేప లక్ష్మణాయ నిశాచరః | తానప్రాప్తాఞ్శరైస్తీక్ష్ణైశ్చిచ్ఛేద భరతానుజః ||౪౦ || స తాంశ్ఛిత్త్వా శరైస్తీక్ష్ణైర్లక్ష్మణః పరవీరహా | ఆదదే నిశితం బాణం జ్వలన్తమివ తేజసా ||౪౧ || తమాదాయ ధనుః శ్రేష్ఠే యోజయామాస లక్ష్మణః | విచకర్ష చ వేగేన విససర్జ చ సాయకమ్ || ౪౨|| పూర్ణాయతవిసృష్టేన శరేణానత పర్వణా | లలాటే రాక్షసశ్రేష్ఠమాజఘాన స వీర్యవాన్ ||౪౩ || స లలాటే శరో మగ్నస్తస్య భీమస్య రక్షసః | దదృశే శోణితేనాక్తః పన్నగేన్ద్ర ఇవాహవే ||౪౪ || రాక్షసః ప్రచకమ్పే చ లక్ష్మణేషు ప్రకమ్పితః | రుద్రబాణహతం భీమం యథా త్రిపురగోపురమ్ || ౪౫|| చిన్తయామాస చాశ్వస్య విమృశ్య చ మహాబలః | సాధు బాణనిపాతేన శ్వాఘనీయోఽసి మే రిపుః ||౪౬ || విచార్యైవం వినమ్యాస్యం వినమ్య చ భుజావుభౌ | స రథోపస్థమాస్థాయ రథేన ప్రచచార హ || ౪౭|| స చకార తదాత్మానం విశల్యం సహసా విభుః | జగ్రాహ చ శరం తీష్ణమస్త్రేణాపి సమాదధే ||౪౮ || ఆగ్నేయేన తదాస్త్రేణ యోజయామాస సాయకమ్ | స జజ్వాల తదా బాణో ధనుశ్చాస్య మహాత్మనః ||౪౯ || అతికాయోఽతితేజస్వీ సౌరమస్త్రం సమాదదే | తేన బాణం భుజఙ్గాభం హేమపుఙ్ఖమయోజయత్ ||౫౦ || తతస్తం జ్వలితం ఘోరం లక్ష్మణః శరమాహితమ్ | అతికాయాయ చిక్షేప కాలదణ్డమివాన్తకః ||౫౧ || ఆగ్నేయేనాభిసంయుక్తం దృష్ట్వా బాణం నిశాచరః | ఉత్ససర్జ తదా బాణం దీప్తం సూర్యాస్త్రయోజితమ్ || ౫౨|| తావుభావమ్బరే బాణావన్యోన్యమభిజఘ్నతుః | తేజసా సమ్ప్రదీప్తాగ్రౌ క్రుద్ధావివ భుజం గమౌ || ౫౩|| తావన్యోన్యం వినిర్దహ్య పేతతుర్ధరణీతలే | నిరర్చిషౌ భస్మకృతౌ న భ్రాజేతే శరోత్తమౌ || ౫౪|| న శశాక రుజం కర్తుం యుధి తస్య నరోత్తమః | అథైనమభ్యుపాగమ్య విభీషణస్తమువాచ హ|| ౫౫|| బ్రహ్మదత్తవరో హ్యేష అవధ్య కవచావృతః | బ్రాహ్మేణాస్త్రేణ భిన్ధ్యేనమేష వధ్యో హి నాన్యథా ||౫౬ || తతో విభీషణవచనం నిశమ్య సౌమిత్రిరిన్ద్రప్రతిమానవీర్యః | సమాదదే బాణమమోఘవేగం తద్బ్రాహ్మమస్త్రం సహసా నియోజ్య || ౫౭|| తస్మిన్వరాస్త్రే తు నియుజ్యమానే సౌమిత్రిణా బాణవరే శితాగ్రే | దిశః సచన్ద్రార్కమహాగ్రహాశ్ చ నభశ్చ తత్రాస రరాస చోర్వీ || ౫౮|| తం బ్రహ్మణోఽస్త్రేణ నియుజ్య చాపే శరం సుపుఙ్ఖం యమదూతకల్పమ్ | సౌమిత్రిరిన్ద్రారిసుతస్య తస్య ససర్జ బాణం యుధి వజ్రకల్పమ్ || ౫౯| తం లక్ష్మణోత్సృష్టమమోఘవేగం సమాపతన్తం జ్వలనప్రకాశమ్ | సువర్ణవజ్రోత్తమచిత్రపుఙ్ఖం తదాతికాయః సమరే దదర్శ || ౬౦|| తం ప్రేక్షమాణః సహసాతికాయో జఘాన బాణైర్నిశితైరనేకైః | స సాయకస్తస్య సుపర్ణవేగస్ తదాతివేగేన జగామ పార్శ్వమ్ || ౬౧|| తమాగతం ప్రేక్ష్య తదాతికాయో బాణం ప్రదీప్తాన్తకకాలకల్పమ్ | జఘాన శక్త్యృష్టిగదాకుఠారైః శూలైర్హలైశ్చాప్యవిపన్నచేష్టః || ౬౨|| తాన్యాయుధాన్యద్భుతవిగ్రహాణి మోఘాని కృత్వా స శరోఽగ్నిదీప్తః | ప్రసహ్య తస్యైవ కిరీటజుష్టం తదాతికాయస్య శిరో జహార || ౬౩|| తచ్ఛిరః సశిరస్త్రాణం లక్ష్మణేషుప్రపీడితమ్ | పపాత సహసా భూమౌ శృఙ్గం హిమవతో యథా || ౬౪|| ప్రహర్షయుక్తా బహవస్తు వానరా ప్రబుద్ధపద్మప్రతిమాననాస్తదా | అపూజయఁల్లక్ష్మణమిష్టభాగినం హతే రిపౌ భీమబలే దురాసదే || ౬౫||	65	1365
ఆ రోమాంచితమైన, ఘోర యుద్ధంలో తన సైన్యాలు తీవ్రంగా నొచ్చుకోవడం చూసి, ఇంద్రుడితో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన తన సోదరులు హతులవ్వడం గమనించి, రాక్షస శ్రేష్ఠులైన తన పినతండ్రులు మహోదర, మహాపార్శ్వులిద్దరూ సమరంలో పూర్తిగా నాశనమవ్వడం కళ్ళారా చూసి, బ్రహ్మదేవుడి వరాలచేత శక్తివంతుడైనవాడు, పర్వతసమానుడు, దేవదానవుల గర్వాన్ని అణచేవాడైన మహా పరాక్రమశాలి అతికాయుడు యుద్ధభూమిలో అమిత ఆగ్రహంతో రగిలిపోయాడు.  వేయి సూర్యుల సమూహంలా మెరుస్తున్న తన అద్భుతమైన రథాన్ని అధిరోహించి, ఆ ఇంద్ర శత్రువు వానరులపైకి ఉధృతంగా దూసుకెళ్లాడు. మహోన్నతమైన కిరీటాన్ని, మెరుస్తున్న కుండలాలను ధరించిన అతడు, తన విశాలమైన విల్లును గట్టిగా లాగి, బిగ్గరగా తన పేరును ప్రకటించుకుంటూ మేఘగర్జన చేశాడు. ఆ సింహనాదంతో, తన పేరు యొక్క ప్రకటనతో, తన వింటినారి యొక్క భయంకరమైన ధ్వనితో అతడు వానరుల గుండెల్లో వణుకు పుట్టించాడు.  త్రివిక్రమ రూపం దాల్చిన శ్రీమహావిష్ణువు వలె ఉన్న అతని ఆ మహా రూపాన్ని చూసి, భీతావహులైన వానరులు పది దిక్కులకూ ప్రాణభయంతో పరుగులు తీశారు. అతికాయుడిని ఎదుర్కొని మనస్సులు పూర్తిగా వికలమైన ఆ వానరులు, ఆ యుద్ధంలో పరమ శరణ్యుడైన లక్ష్మణుడి అన్నగారైన శ్రీరాముడిని ఆశ్రయించారు. అప్పుడు రాఘవుడు యుగాంతంలో గర్జించే నల్లని మేఘంలా రథంపై ఉండి, పర్వతంలా విల్లు చేతబూనిన అతికాయుడిని దూరం నుండి చూశాడు.  ఆ మహాత్ముడైన యోధుడిని చూసి ఆశ్చర్యపడిన రాముడు, భయపడుతున్న వానరులను ఓదార్చి విభీషణుడి వైపు తిరిగి ఇలా అన్నాడు: "వేయి గుర్రాలను పూంచిన భారీ రథంపై నిలిచి, పర్వతంలా ఉండి, పచ్చని కళ్ళు కలిగిన ఈ ధనుర్ధారి ఎవరు?" అపరిమిత పరాక్రమశాలియైన శ్రీరాముడు ఇలా ప్రశ్నించగా, మహా తేజస్వియైన విభీషణుడు రాఘవుడికి అసలు నిజాన్ని వివరించాడు:  "కుబేరుడి తమ్ముడైన రావణుడు భయంకరమైన పనులు చేసేవాడు, అమితమైన ఉత్సాహం కలిగిన రాక్షస రాజు. యుద్ధంలో రావణుడితోనే సమానమైనవాడు, పెద్దలను సేవించేవాడు, సమస్త శాస్త్రజ్ఞానాన్ని కలిగినవాడు, సర్వ ఆయుధ విద్యా ప్రవీణులలోకెల్లా శ్రేష్ఠుడైన మహా పరాక్రమవంతుడైన కుమారుడు అతనికి ఉన్నాడు. గుర్రపు స్వారీ, రథాలు, ఏనుగులు, ఖడ్గ విద్య, ధనుర్విద్యలలోనే కాక, సామ, దాన, భేద, దండోపాయాలు మరియు రహస్య మంత్రాంగం వంటి రాజనీతి శాస్త్రాలలో కూడా అతడు జగత్ప్రసిద్ధుడు." "ఎవని బాహుబలంపై లంకానగరం ఎటువంటి భయం లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉందో, ఆ యోధుడే ధాన్యమాలిని పుత్రుడైన అతికాయుడు. పవిత్ర హృదయుడైన ఈమె కుమారుడు తీవ్రమైన తపస్సుతో బ్రహ్మదేవుడిని ప్రసన్నం చేసుకుని, దివ్యాస్త్రాలను పొంది, శత్రువులను పూర్తిగా జయించాడు. స్వయంభువుడైన బ్రహ్మ అతనికి దేవదానవుల చేతిలో మరణం లేకుండా వరాన్ని ప్రసాదించాడు, అలాగే ఈ దివ్య కవచాన్ని, సూర్యుడిలా మెరిసే ఈ రథాన్ని బహూకరించాడు. కాబట్టి, ఓ నరశ్రేష్ఠుడా! అతడు తన బాణాలతో మన వానర సైన్యాన్ని పూర్తిగా తుడిచిపెట్టక ముందే, అతనిపైకి నీ ఉత్తమ ప్రయత్నాలను వెంటనే సాల్వేయి చేయి."  అప్పుడు, మహా బలవంతుడైన అతికాయుడు వానర సైన్యపు ముందుభాగానికి దూసుకొచ్చి, తన విల్లును గట్టిగా లాగి పదే పదే గర్జించాడు. రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు తన వాహనంపై అలా భయంకరంగా ఉండటం చూసి, మహాత్ములైన వానర నాయకులు ముందుకు ఉరికారు. కుముదుడు, ద్వివిదుడు, మైందుడు, నీలుడు మరియు శరభుడు ఒకేసారి భారీ చెట్లు, పెద్ద పర్వత శిఖరాలను పట్టుకుని ముందుకు సాగారు.  అయితే, బంగారు ఆభరణాలు కలిగిన తన బాణాలతో, ఆయుధధారులలో అగ్రగణ్యుడైన మహా తేజస్వి అతికాయుడు ఆ చెట్లను, బండరాళ్లను ముక్కలు ముక్కలుగా నరికేశాడు. ఆ భారీ కాయుడైన రాక్షసుడు అప్పుడు పోరాటాన్ని ఎదుర్కొని, పూర్తిగా ఇనుముతో చేసిన పదునైన బాణాలతో ఆ వానర వీరులందరినీ గాయపరిచాడు. ఆ బాణాల వర్షానికి నొచ్చుకుని, అవయవాలు గాయపడిన వానరులు ఆ ఘోర యుద్ధంలో అతికాయుడిని ఎదుర్కొనలేకపోయారు. అప్పుడు సుమిత్రా కుమారుడైన లక్ష్మణుడు ఆగ్రహంతో ముందుకు దూకి, తన అమ్ములపొది నుండి ఒక పదునైన బాణాన్ని తీసి, అతికాయుడి ముందే తన భారీ విల్లును గట్టిగా లాగాడు. భూమి, పర్వతాలు, ఆకాశం, సముద్రం మరియు అన్ని దిక్కులనూ పూర్తిగా ముంచెత్తుతూ లక్ష్మణుడి వింటినారి నుండి వచ్చిన ఆ భయంకరమైన ధ్వని రాక్షసుల గుండెల్లో భయాన్ని పుట్టించింది. సుమిత్రా కుమారుడి వింటి నుండి వచ్చిన ఆ భయంకరమైన ప్రతిధ్వనిని విని, రాక్షస రాజు కుమారుడైన ఆ మహా పరాక్రమశాలి, తేజోవంతుడైన అతికాయుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.  లక్ష్మణుడు ఉధృతంగా ముందుకు రావడం చూసి, ఆగ్రహించిన అతికాయుడు ఒక పదునైన బాణాన్ని తీసి ఈ మాటలు అన్నాడు:  "ఓ సుమిత్రా కుమారా! నువ్వు ఇంకా బాలుడివి, పరాక్రమ పనులలో ఎటువంటి అనుభవం లేనివాడివి! వెళ్ళిపో! సాక్షాత్తు యముడితో సమానమైన నాతో యుద్ధం చేయడానికి ఎందుకు ఆశిస్తున్నావు? నా బాహువుల నుండి ప్రయోగించబడే దివ్యాస్త్రాల వేగాన్ని అటు హిమాలయాలు గానీ, ఇటు ఆకాశం గానీ, లేదా ఈ భూమి గానీ తట్టుకోలేవు." యుద్ధభూమిలో అతికాయుడి గర్వపు మాటలను విన్న మహా బలవంతుడు, తేజోవంతుడైన ఆ యువరాజు (లక్ష్మణుడు) తీవ్రంగా రగిలిపోయి, గంభీరమైన సమాధానమిచ్చాడు:  "కేవలం మాటల వల్ల ఎవరూ గొప్పవారు కాలేరు, అలాగే ఉత్తములు ఉత్త ప్రగల్భాలతో తమను తాము నిరూపించుకోరు! చేతిలో విల్లు, బాణాలు సిద్ధంగా ఉంచుకుని నీ ముందే నేను నిలబడి ఉన్నాను, నీ నిజమైన బలాన్ని చూపించు ఓ దుర్మార్గుడా! మైదానంలో నిజమైన పనుల ద్వారా నిన్ను నువ్వు నిరూపించుకో, అంతేకాని ప్రగల్భాలు పలకకు. ఎవడైతే నిజమైన పరాక్రమాన్ని కలిగి ఉంటాడో, అతడే నిజమైన వీరుడిగా పరిగణించబడతాడు."  లక్ష్మణుడి హేతుబద్ధమైన, అత్యంత గంభీరమైన మాటలు విన్న అతికాయుడు కోపంతో రగిలిపోయి, తన అమ్ములపొది నుండి ఒక ఉత్తమమైన బాణాన్ని తీశాడు. అప్పుడు, ఆ అద్భుతమైన ద్వంద్వ యుద్ధాన్ని వీక్షించడానికి విద్యాధరులు, భూతాలు, దేవతలు, రాక్షసులు, మహర్షులు మరియు మహాత్ములైన గుహ్యకులు ఆకాశంలో గుమిగూడారు.  తన విల్లును వంచి బాణాన్ని సంధించి, ఆగ్రహించిన అతికాయుడు లక్ష్మణుడి వైపు దాన్ని విసిరాడు; ఆ బాణం దూసుకెళ్తుంటే ఆకాశాన్నే కుదించివేస్తున్నట్లుగా కనిపించింది. విషసర్పంలా దూసుకొస్తున్న ఆ పదునైన బాణాన్ని చూసి, శత్రువీర సంహారకుడైన లక్ష్మణుడు అర్ధచంద్రాకార బాణంతో దాన్ని గాలిలోనే ముక్కలు చేశాడు. ముక్కలు చేయబడిన పాములా తన బాణం విరిగిపోవడం చూసి, అతికాయుడు తీవ్ర ఆగ్రహానికి లోనై ఐదు పదునైన బాణాలను తీశాడు. ఆ రాక్షసుడు ఆ బాణాలను నేరుగా లక్ష్మణుడిపైకి విసిరాడు; కానీ అవి తనను చేరుకోవడానికి ముందే, భరతుడి తమ్ముడైన లక్ష్మణుడు వాటిని అడ్డుకుని తన పదునైన బాణాలతో వాటన్నింటినీ నరికేశాడు.  వాటిని పూర్తిగా నాశనం చేసిన తర్వాత, శత్రువీర సంహారకుడైన లక్ష్మణుడు తీవ్రమైన కాంతితో మెరుస్తున్న ఒక కొత్త పదునైన బాణాన్ని తీశాడు. ఆ బాణాన్ని తన శ్రేష్ఠమైన వింటిపై సంధించి, లక్ష్మణుడు అమితమైన బలంతో వింటినారిని వెనక్కి లాగి బాణాన్ని వదిలాడు. పూర్తిగా లాగి వదలబడిన ఆ శక్తివంతమైన, నునుపైన బాణం ఆ రాక్షస సేనాధిపతి నుదుటిపై బలంగా తాకింది.  ఆ భయంకరమైన రాక్షసుడి నుదుటిలోకి లోతుగా గుచ్చుకున్న ఆ రక్తసిక్తమైన బాణం, పర్వతంపై విశ్రమిస్తున్న ఒక పెద్ద సర్పరాజులా కనిపించింది. పూర్వం త్రిపురాసుర సంహారంలో పరమశివుడి బాణం తగిలి త్రిపుర కోట ద్వారం ఏ విధంగా కంపించిందో, అదే విధంగా లక్ష్మణుడి బాణపు దెబ్బకు ఆ రాక్షసుడు తీవ్రంగా ఊగిపోయాడు. వెంటనే తెప్పరిల్లి, లోతుగా ఆలోచించిన ఆ మహా పరాక్రమశాలి మనసులో ఇలా అనుకున్నాడు: "శభాష్! నీ బాణపు దెబ్బతో, నువ్వు నా ప్రశంసలకు అర్హుడైన శత్రువువని నిరూపించుకున్నావు."  అలా ఆలోచించి, అతడు తన ముఖాన్ని వంచి, తన రెండు భారీ బాహువులను చాచి, తన రథంపై స్థిరంగా కూర్చుని మైదానమంతటా రథాన్ని తిప్పసాగాడు. తన గాయం యొక్క నొప్పి నుండి వెంటనే ఉపశమనం పొంది, ఆ సమర్థుడైన యోధుడు ఒక పదునైన బాణాన్ని తీసుకుని దానికి ఒక మంత్రాన్ని సంధించాడు.  అతడు ఆ బాణాన్ని 'ఆగ్నేయాస్త్రం'తో (అగ్నిదేవుడి దివ్యాస్త్రం) సంధించడంతో, ఆ మహాత్ముడైన యోధుడి బాణం మరియు విల్లు రెండూ అగ్ని జ్వాలలతో రగిలిపోయాయి. దానికి ప్రతిగా మహా తేజస్వియైన లక్ష్మణుడు 'సౌరాస్త్రము'ను (సూర్యభగవానుడి దివ్యాస్త్రం) స్మరించి, బంగారు ఈకలు కలిగిన సర్పసమానమైన బాణాన్ని దానిపై సంధించాడు.  లక్ష్మణుడు అగ్నితో రగులుతున్న తన భయంకరమైన బాణాన్ని అతికాయుడిపైకి విసిరాడు, ఆ సమయంలో అతడు కాలదండాన్ని విసురుతున్న సాక్షాత్తు యముడిలా కనిపించాడు. అగ్నితో వస్తున్న ఆ బాణాన్ని చూసి, ఆ రాక్షసుడు సూర్యాస్త్రంతో సంధించబడిన తన ప్రకాశవంతమైన బాణాన్ని వదిలాడు. ఆ రెండు బాణాలు గాలిలోనే ఒకదానికొకటి నేరుగా ఢీకొన్నాయి, వాటి కొనలు తీవ్రమైన కాంతితో మండుతూ, పోరాడుతున్న రెండు కోపిష్టి సర్పాలలా కనిపించాయి. ఆ రెండు శ్రేష్ఠమైన బాణాలు ఒకదానినొకటి పూర్తిగా దహించుకుని, జ్వాలలు ఆరిపోయి, కేవలం బూడిదగా మారి నిశ్శబ్దంగా నేలపై రాలాయి. ఆ విధంగా, ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడైన లక్ష్మణుడు యుద్ధంలో అతికాయుడికి ఎటువంటి నిర్ణయాత్మకమైన గాయాన్ని చేయలేకపోయాడు. ఆ క్షణంలో లక్ష్మణుడిని సమీపించిన విభీషణుడు ఈ మాటలు అన్నాడు. "ఈ రాక్షస వీరుడు బ్రహ్మదేవుడి వరాల చేత రక్షించబడుతున్నాడు, అలాగే భేదించలేని దివ్య కవచాన్ని ధరించి ఉన్నాడు. కాబట్టి ఇతనిని బ్రహ్మాస్త్రంతోనే కొట్టు; ఎందుకంటే మరే ఇతర మార్గాల ద్వారా కూడా ఇతడు వినాశనం కాడు!"  విభీషణుడి మాటలు విన్న ఇంద్రుడితో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన ఆ సుమిత్రా కుమారుడు, వెంటనే తిరుగులేని వేగం కలిగిన ఒక బాణాన్ని తీసుకుని, దానికి సాక్షాత్తు బ్రహ్మదేవుడి పరమ శ్రేష్ఠమైన అస్త్రాన్ని సంధించాడు.  సుమిత్రా కుమారుడు ఆ పదునైన ఉత్తమ బాణానికి బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధిస్తుండగా, సమస్త ఆకాశంతో పాటు దిక్కులు, చంద్రుడు, సూర్యుడు మరియు మహా గ్రహాలన్నీ ఒక్కసారిగా భయాందోళనలకు లోనయ్యాయి, భూమి భయంకరంగా గర్జించింది. సాక్షాత్తు యమదూతలా ఉన్న ఆ అందమైన ఈకలు కలిగిన బాణాన్ని తన వింటినారిపై కూర్చి, దానికి బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించి, సుమిత్రా కుమారుడు వజ్రాయుధసమానమైన ఆ బాణాన్ని ఇంద్ర శత్రువు కుమారుడైన అతికాయుడిపైకి వదిలాడు.  లక్ష్మణుడు వదిలిన, బంగారము మరియు వజ్రాలతో అలంకరించబడిన అద్భుతమైన శిఖరాన్ని కలిగి, తిరుగులేని వేగంతో దూసుకొస్తున్న ఆ ప్రకాశవంతమైన బాణాన్ని అతికాయుడు చూశాడు. దాన్ని చూసి అతికాయుడు ఒక్కసారిగా ఎదురుదాడి చేస్తూ, దాన్ని అడ్డుకోవడానికి అనేక పదునైన బాణాలను విసిరాడు; అయినప్పటికీ, గరుడుడి వంటి తీక్షణమైన వేగం కలిగిన లక్ష్మణుడి బాణం వాటన్నింటినీ దాటుకుంటూ అమితమైన వేగంతో ముందుకు సాగింది. యముడి ప్రళయాగ్నిలా తన వైపు దూసుకొస్తున్న ఆ బాణాన్ని చూసి, దృఢ నిశ్చయంతో ఉన్న అతికాయుడు శూలాలు, ఈటెలు, గదలు, గొడ్డళ్లు, ఇనుప ముద్గరాలు మరియు నాగళ్లను విసురుతూ ప్రాణాపాయ స్థితిలో పోరాడాడు.  ఆ అద్భుత ఆయుధాలన్నింటినీ పూర్తిగా నిష్ఫలం చేస్తూ, అగ్నిలా మెరుస్తున్న ఆ బాణం బలంగా ముందుకు దూసుకెళ్లి, కిరీటంతో కూడిన అతికాయుడి తలను ఒకే దెబ్బకు తెగనరికింది.  లక్ష్మణుడి బాణపు దెబ్బకు శిరస్త్రాణంతో సహా తెగిపడిన ఆ భారీ తల, హిమాలయాల యొక్క ఒక పెద్ద శిఖరం కింద పడినట్లు ఒక్కసారిగా నేలపై కూలిపోయింది. అప్పుడు, ఆ భయంకరమైన, ఎవరికీ లొంగని శత్రువు అంతమవ్వడంతో, అసంఖ్యాకమైన వానర సమూహాలు అమితమైన ఆనందంతో మురిసిపోయాయి; కొత్తగా వికసించిన పద్మాలలా వారి ముఖాలు ప్రకాశించగా, వారంతా విజేతయైన లక్ష్మణుడిని గౌరవించడానికి అతని చుట్టూ గుమిగూడారు..

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే యుద్ధకాండే సప్తదశ: భాగ: