యుద్ధకాండము - భాగము – 16

 

యుద్ధకాండము - భాగము –– 16

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
68	కుమ్భకర్ణం హతం దృష్ట్వా రాఘవేణ మహాత్మనా | రాక్షసా రాక్షసేన్ద్రాయ రావణాయ న్యవేదయన్ || ౧|| శ్రుత్వా వినిహతం సఙ్ఖ్యే కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్ | రావణః శోకసన్తప్తో ముమోహ చ పపాత చ || ౨|| పితృవ్యం నిహతం శ్రుత్వా దేవాన్తకనరాన్తకౌ | త్రిశిరాశ్చాతికాయశ్చ రురుదుః శోకపీడితాః || ౩|| భ్రాతరం నిహతం శ్రుత్వా రామేణాక్లిష్టకర్మణా | మహోదరమహాపార్శ్వౌ శోకాక్రాన్తౌ బభూవతుః || ౪|| తతః కృచ్ఛ్రాత్సమాసాద్య సంజ్ఞాం రాక్షసపుఙ్గవః | కుమ్భకర్ణవధాద్దీనో విలలాప స రావణః || ౫|| హా వీర రిపుదర్పఘ్న కుమ్భకర్ణ మహాబల | శత్రుసైన్యం ప్రతాప్యైకః క్వ మాం సన్త్యజ్య గచ్ఛసి || ౬|| ఇదానీం ఖల్వహం నాస్మి యస్య మే పతితో భుజః | దక్షిణో యం సమాశ్రిత్య న బిభేమి సురాసురాన్ || ౭|| కథమేవంవిధో వీరో దేవదానవదర్పహా | కాలాగ్నిప్రతిమో హ్యద్య రాఘవేణ రణే హతః || ౮|| యస్య తే వజ్రనిష్పేషో న కుర్యాద్వ్యసనం సదా | స కథం రామబాణార్తః ప్రసుప్తోఽసి మహీతలే || ౯|| ఏతే దేవగణాః సార్ధమృషిభిర్గగనే స్థితాః | నిహతం త్వాం రణే దృష్ట్వా నినదన్తి ప్రహర్షితాః || ౧౦|| ధ్రువమద్యైవ సంహృష్టా లబ్ధలక్ష్యాః ప్లవఙ్గమాః | ఆరోక్ష్యన్తీహ దుర్గాణి లఙ్కాద్వారాణి సర్వశః || ౧౧|| రాజ్యేన నాస్తి మే కార్యం కిం కరిష్యామి సీతయా | కుమ్భకర్ణవిహీనస్య జీవితే నాస్తి మే రతిః || ౧౨|| యద్యహం భ్రాతృహన్తారం న హన్మి యుధి రాఘవమ్ | నను మే మరణం శ్రేయో న చేదం వ్యర్థజీవితమ్ || ౧౩|| అద్యైవ తం గమిష్యామి దేశం యత్రానుజో మమ | న హి భ్రాతౄన్సముత్సృజ్య క్షణం జీవితుముత్సహే || ౧౪|| దేవా హి మాం హసిష్యన్తి దృష్ట్వా పూర్వాపకారిణమ్ | కథమిన్ద్రం జయిష్యామి కుమ్భకర్ణహతే త్వయి || ౧౫|| తదిదం మామనుప్రాప్తం విభీషణవచః శుభమ్ | యదజ్ఞానాన్మయా తస్య న గృహీతం మహాత్మనః || ౧౬|| విభీషణవచో యావత్కుమ్భకర్ణప్రహస్తయోః | వినాశోఽయం సముత్పన్నో మాం వ్రీడయతి దారుణః || ౧౭|| తస్యాయం కర్మణః ప్రాతో విపాకో మమ శోకదః | యన్మయా ధార్మికః శ్రీమాన్స నిరస్తో విభీషణః || ౧౮|| ఇతి బహువిధమాకులాన్తరాత్మా కృపణమతీవ విలప్య కుమ్భకర్ణమ్ | న్యపతదథ దశాననో భృశార్తస్ తమనుజమిన్ద్రరిపుం హతం విదిత్వా || ౧౯||	19	1198
కుంభకర్ణుడి మరణవార్త వినగానే రావణుడు స్పృహ కోల్పోయాడు. స్పృహ వచ్చిన తర్వాత, తన కుడి భుజాన్ని కోల్పోయానని భావిస్తూ విలపించాడు. ఇంద్రుడిని సైతం ఎదిరించగల కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో ఎలా హతమయ్యాడో అని రావణుడు మళ్లీ ఆశ్చర్యపోయాడు. అతను విభీషణుడు చెప్పిన హితవును గుర్తుచేసుకుంటూ, అతని మాట విననందుకు పశ్చాత్తాపపడ్డాడు.
69	ఏవం విలపమానస్య రావణస్య దురాత్మనః | శ్రుత్వా శోకాభితప్తస్య త్రిశిరా వాక్యమబ్రవీత్ || ౧|| కామం తిష్ఠ మహారాజనిర్గమిష్యామ్యహం రణమ్ | ఉద్ధరిష్యామి తే శత్రూన్గరుడః పన్నగానిహ || ౨|| శమ్బరో దేవరాజేన నరకో విష్ణునా యథా | తథాద్య శయితా రామో మయా యుధి నిపాతితః ||౩ || శ్రుత్వా త్రిశిరసో వాక్యం రావణో రాక్షసాధిపః | పునర్జాతమివాత్మానం మన్యతే కాలచోదితః || ౪|| శ్రుత్వా త్రిశిరసో వాక్యం దేవాన్తకనరాన్తకౌ | అతికాయశ్చ తేజస్వీ బభూవుర్యుద్ధహర్షితాః ||౫ || తతోఽహమహమిత్యేవం గర్జన్తో నైరృతర్షభాః | రావణస్య సుతా వీరాః శక్రతుల్యపరాక్రమాః || ౬|| స పుత్రాన్సమ్పరిష్వజ్య భూషయిత్వా చ భూషణైః | ఆశీర్భిశ్చ ప్రశస్తాభిః ప్రేషయామాస సంయుగే ||౭ || మహోదరమహాపార్శ్వౌ భ్రాతరౌ చాపి రావణః | రక్షణార్థం కుమారాణాం ప్రేషయామాస సంయుగే ||౮ || తేఽభివాద్య మహాత్మానం రావణం రిపురావణమ్ | కృత్వా ప్రదక్షిణం చైవ మహాకాయాః ప్రతస్థిరే ||౯ || సర్వౌషధీభిర్గన్ధైశ్చ సమాలభ్య మహాబలాః | నిర్జగ్ముర్నైరృతశ్రేష్ఠాః షడేతే యుద్ధకాఙ్క్షిణః ||౧౦ || తతః సుదర్శనం నామ నీలజీమూతసంనిభమ్ | ఐరావతకులే జాతమారురోహ మహోదరః || ౧౧|| హయోత్తమసమాయుక్తం సర్వాయుధసమాకులమ్ | ఆరురోహ రథశ్రేష్ఠం త్రిశిరా రావణాత్మజః || ౧౨|| అతికాయోఽపి తేజస్వీ రాక్షసేన్ద్రసుతస్తదా | ఆరురోహ రథశ్రేష్ఠం శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్ ||౧౩ || హయముచ్చైఃశ్రవః ప్రఖ్యం శ్వేతం కనకభూషణమ్ | మనోజవం మహాకాయమారురోహ నరాన్తకః || ౧౪|| గృహీత్వా ప్రాసముక్లాభం విరరాజ నరాన్తకః | శక్తిమాదాయ తేజస్వీ గుహః శత్రుష్వివాహవే || ౧౫|| దేవాన్తకః సమాదాయ పరిఘం వజ్రభూషణమ్ | పరిగృహ్య గిరిం దోర్భ్యాం వపుర్విష్ణోర్విడమ్బయన్ || ౧౬|| మహాపార్శ్వో మహాతేజా గదామాదాయ వీర్యవాన్ | విరరాజ గదాపాణిః కుబేర ఇవ సంయుగే || ౧౭|| తే ప్రతస్థుర్మహాత్మానో బలైరప్రతిమైర్వృతాః | సురా ఇవామరావత్యాం బలైరప్రతిమైర్వృతాః ||౧౮ || తాన్గజైశ్చ తురఙ్గైశ్చ రథైశ్చామ్బుదనిస్వనైః | అనుజగ్ముర్మహాత్మానో రాక్షసాః ప్రవరాయుధాః ||౧౯ || తే విరేజుర్మహాత్మానో కుమారాః సూర్యవర్చసః | కిరీటినః శ్రియా జుష్టా గ్రహా దీప్తా ఇవామ్బరే || ౨౦|| ప్రగృహీతా బభౌ తేషాం ఛత్రాణామావలిః సితా | శారదాభ్రప్రతీకాశాం హంసావలిరివామ్బరే ||౨౧ || మరణం వాపి నిశ్చిత్య శత్రూణాం వా పరాజయమ్ | ఇతి కృత్వా మతిం వీరా నిర్జగ్ముః సంయుగార్థినః || ౨౨|| తతః సముద్ఘుష్టరవం నిశమ్య రక్షోగణా వానరయూథపానామ్ | అమృష్యమాణాః పరహర్షముగ్రం మహాబలా భీమతరం వినేదుః ||౨౩|| తే రాక్షసబలం ఘోరం ప్రవిశ్య హరియూథపాః | విచేరురుద్యతైః శైలైర్నగాః శిఖరిణో యథా || ౨౪|| కే చిదాకాశమావిశ్య కే చిదుర్వ్యాం ప్లవఙ్గమాః | రక్షఃసైన్యేషు సఙ్క్రుద్ధాశ్చేరుర్ద్రుమశిలాయుధాః || ౨౫|| తతో హయం మారుతతుల్యవేగమ్ ఆరుహ్య శక్తిం నిశితాం ప్రగృహ్య | నరాన్తకో వానరరాజసైన్యం మహార్ణవం మీన ఇవావివేశ ||౨౬ || స వానరాన్సప్తశతాని వీరః ప్రాసేన దీప్తేన వినిర్బిభేద | ఏకః క్షణేనేన్ద్రరిపుర్మహాత్మా జఘాన సైన్యం హరిపుఙ్గవానామ్ || ౨౭|| దదృశుశ్చ మహాత్మానం హయపృష్ఠే ప్రతిష్ఠితమ్ | చరన్తం హరిసైన్యేషు విద్యాధరమహర్షయః || ౨౮|| స తస్య దదృశే మార్గో మాంసశోణితకర్దమః | పతితైః పర్వతాకారైర్వానరైరభిసంవృతః ||౨౯|| యావద్విక్రమితుం బుద్ధిం చక్రుః ప్లవగపుఙ్గవాః | తావదేతానతిక్రమ్య నిర్బిభేద నరాన్తకః || ౩౦|| జ్వలన్తం ప్రాసముద్యమ్య సఙ్గ్రామాన్తే నరాన్తకః | దదాహ హరిసైన్యాని వనానీవ విభావసుః || ౩౧|| యే తు పూర్వం మహాత్మానః కుమ్భకర్ణేన పాతితాః | తేఽస్వస్థా వానరశ్రేష్ఠాః సుగ్రీవముపతస్థిరే || ౩౨|| విప్రేక్షమాణః సుగ్రీవో దదర్శ హరివాహినీమ్ | నరాన్తకభయత్రస్తాం విద్రవన్తీమితస్తతః ||౩౩ || విద్రుతాం వాహినీం దృష్ట్వా స దదర్శ నరాన్తకమ్ | గృహీతప్రాసమాయాన్తం హయపృష్ఠే ప్రతిష్ఠితమ్ || ౩౪|| అథోవాచ మహాతేజాః సుగ్రీవో వానరాధిపః | కుమారమఙ్గదం వీరం శక్రతుల్యపరాక్రమమ్ ||౩౫|| గచ్ఛైనం రాక్షసం వీర యోఽసౌ తురగమాస్థితః | క్షోభయన్తం హరిబలం క్షిప్రం ప్రాణైర్వియోజయ || ౩౬|| స భర్తుర్వచనం శ్రుత్వా నిష్పపాతాఙ్గదస్తదా | అనీకాన్మేఘసఙ్కాశాన్మేఘానీకాదివాంశుమాన్ || ౩౭|| శైలసఙ్ఘాతసఙ్కాశో హరీణాముత్తమోఽఙ్గదః | రరాజాఙ్గదసంనద్ధః సధాతురివ పర్వతః || ౩౮|| నిరాయుధో మహాతేజాః కేవలం నఖదంష్ట్రవాన్ | నరాన్తకమభిక్రమ్య వాలిపుత్రోఽబ్రవీద్వచః || ౩౯|| తిష్ఠ కిం ప్రాకృతైరేభిర్హరిభిస్త్వం కరిష్యసి | అస్మిన్వజ్రసమస్పర్శే ప్రాసం క్షిప మమోరసి || ౪౦|| అఙ్గదస్య వచః శ్రుత్వా ప్రచుక్రోధ నరాన్తకః | సన్దశ్య దశనైరోష్ఠం నిశ్వస్య చ భుజఙ్గవత్ || ౪౧|| స ప్రాసమావిధ్య తదాఙ్గదాయ సముజ్జ్వలన్తం సహసోత్ససర్జ | స వాలిపుత్రోరసి వజ్రకల్పే బభూవ భగ్నో న్యపతచ్చ భూమౌ || ౪౨|| తం ప్రాసమాలోక్య తదా విభగ్నం సుపర్ణకృత్తోరగభోగకల్పమ్ | తలం సముద్యమ్య స వాలిపుత్రస్ తురఙ్గమస్యాభిజఘాన మూర్ధ్ని || ౪౩ || నిమగ్నపాదః స్ఫుటితాక్షి తారో నిష్క్రాన్తజిహ్వోఽచలసంనికాశః | స తస్య వాజీ నిపపాత భూమౌ తలప్రహారేణ వికీర్ణమూర్ధా || ౪౪|| నరాన్తకః క్రోధవశం జగామ హతం తురగం పతితం నిరీక్ష్య | స ముష్టిముద్యమ్య మహాప్రభావో జఘాన శీర్షే యుధి వాలిపుత్రమ్ || ౪౫|| అథాఙ్గదో ముష్టివిభిన్నమూర్ధా సుస్రావ తీవ్రం రుధిరం భృశోష్ణమ్ | ముహుర్విజజ్వాల ముమోహ చాపి సంజ్ఞాం సమాసాద్య విసిష్మియే చ || ౪౬|| అథాఙ్గదో వజ్రసమానవేగం సంవర్త్య ముష్టిం గిరిశృఙ్గకల్పమ్ | నిపాతయామాస తదా మహాత్మా నరాన్తకస్యోరసి వాలిపుత్రః || ౪౭|| స ముష్టినిష్పిష్టవిభిన్నవక్షా జ్వాలాం వమఞ్శోణితదిగ్ధగాత్రః | నరాన్తకో భూమితలే పపాత యథాచలో వజ్రనిపాతభగ్నః || ౪౮||	48	1246
తీవ్ర దుఃఖంతో విలపిస్తున్న ఆ దశకంఠుడైన రావణుడి మాటలు విని, త్రిశిరసుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ మహారాజా! మీరు ఇక్కడ ప్రశాంతంగా ఉండండి, నేను యుద్ధభూమికి వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. గరుడుడు సర్పాలను నాశనం చేసినట్లుగా, నేను మీ శత్రువులను సమూలంగా నిర్మూలిస్తాను. దేవతల రాజైన ఇంద్రుడి చేతిలో శంబరాసురుడు, విష్ణువు చేతిలో నరకాసురుడు ఏ విధంగా హతులయ్యారో, అదే విధంగా ఈ రోజు యుద్ధంలో రాముడు నా చేతిలో ఓడిపోయి మరణిస్తాడు."  త్రిశిరసుడి మాటలు విన్న రాక్షస రాజైన రావణుడు, తాను విధి (కాలం) చేత నడిపించబడుతున్నప్పటికీ, తనకు పునర్జన్మ లభించినట్లుగా భావించాడు. త్రిశిరసుడి మాటలు విని దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు మరియు అమిత పరాక్రమవంతుడైన అతికాయుడు యుద్ధం కోసం ఎంతో ఉత్సాహపడ్డారు.  ఆ తర్వాత, "నేను మొదట వెళ్తాను!", "కాదు, నేనే వెళ్తాను!" అని అరుస్తూ, ఇంద్రుడితో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన ఆ రావణుడి వీరపుత్రులు ఆత్రుతగా ముందుకు వచ్చారు. రావణుడు తన కుమారులను కౌగిలించుకుని, వారికి ఉత్తమమైన ఆభరణాలను అలంకరించి, అత్యంత శుభప్రదమైన ఆశీస్సులతో వారిని యుద్ధానికి పంపాడు. ఆ యువరాజులకు రక్షకులుగా వ్యవహరించడానికి రావణుడు మహోదర, మహాపార్శ్వులను కూడా ఆ పోరాటానికి పంపాడు.  శత్రువులను భయంతో వణికించే ఆ మహాత్ముడైన రావణుడికి నమస్కరించి, అమితమైన గౌరవంతో అతనికి ప్రదక్షిణలు చేసి, ఆ మహాకాయులైన రాక్షసులు ముందుకు సాగారు. అన్ని రకాల పవిత్రమైన మూలికలను, సుగంధ ద్రవ్యాలను పూసుకుని, యుద్ధం కోసం ఎదురుచూస్తున్న ఆ ఆరుగురు అసాధారణ రాక్షస నాయకులు బయలుదేరారు.  అప్పుడు మహోదరుడు ఐరావత వంశానికి చెందిన, నల్లని మేఘంలా ఉండే 'సుదర్శనము' అనే గొప్ప ఏనుగును అధిరోహించాడు. రావణుడి కుమారుడైన త్రిశిరసుడు, అన్ని రకాల ఆయుధాలతో నిండిన, శ్రేష్ఠమైన యుద్ధ గుర్రాలను పూంచిన ఒక ఉత్తమమైన రథాన్ని ఎక్కాడు. రాక్షస రాజు కుమారుడు, ధనుర్ధారులలోకెల్లా అత్యుత్తముడైన మహా పరాక్రమశాలి అతికాయుడు కూడా ఒక అద్భుతమైన రథాన్ని అధిరోహించాడు. నరాంతకుడు ఉచ్చైశ్రవం లాంటి, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన, మనోవేగంతో ప్రయాణించే ఒక భారీ తెల్లని యుద్ధ గుర్రాన్ని ఎక్కాడు.  ముత్యపు కాంతితో మెరుస్తున్న ఈటెను పట్టుకుని, తేజోవంతుడైన నరాంతకుడు, యుద్ధంలో శత్రువులపై తన వేలాన్ని ఎత్తిన గుహుడిలా (కార్తికేయుడిలా) ప్రకాశించాడు. దేవాంతకుడు వజ్రాలు పొదిగిన ఇనుప గదను పైకెత్తాడు; దానిని తన రెండు చేతులతో పట్టుకున్న అతని రూపం శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క భారీ రూపాన్ని పోలి ఉంది. అమిత పరాక్రమశాలి, తేజోవంతుడైన మహాపార్శ్వుడు తన గదను పైకెత్తాడు; ఆ ఆయుధాన్ని చేతబూనిన అతను యుద్ధభూమిలో కుబేరుడిలా ప్రకాశించాడు.  సాటిలేని సైనిక బలగాలతో చుట్టుముట్టబడిన ఆ మహాత్ములు, అమరావతి నగరాన్ని వీడి వెళ్తున్న అమరదేవతల్లా ముందుకు సాగారు. ఉత్తమ ఆయుధాలను ధరించిన రాక్షస వీరులు మేఘాలలా గర్జించే ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై వారిని అనుసరించారు. సూర్యుడిలాంటి తేజస్సు కలిగి, గొప్ప కిరీటాలను ధరించిన ఆ వీర యువరాజులు ఆకాశంలో ప్రకాశించే గ్రహాలలా మెరిసిపోయారు. వారిపై పట్టిన తెల్లని శ్వేతచ్ఛత్రాలు శరదృతువు ఆకాశంలో ఎగురుతున్న హంసల గుంపులా కనిపించాయి.  మరణాన్ని లేదా శత్రువుల సంపూర్ణ ఓటమిని ఎదుర్కోవడానికి దృఢ నిశ్చయంతో ఉన్న ఆ వీరయోధులు, యుద్ధం కోసం ఆత్రుతగా ముందుకు సాగారు. అప్పుడు, వానర నాయకుల ఆ సింహనాదాలను విన్న మహా బలవంతులైన రాక్షసులు, తమ శత్రువుల ఆనందాన్ని తట్టుకోలేక అంతకంటే భయంకరమైన ప్రతి-గర్జన చేశారు. పెకిలించిన పర్వత శిఖరాలను పట్టుకుని, ఆ వానర నాయకులు కదిలే పర్వతాలలా ఆ భయంకరమైన రాక్షస సైన్యంపైకి దూసుకెళ్లారు. ఆకాశంలోకి ఎగురుతూ, నేలపై పరుగెత్తుతూ, అమిత ఆగ్రహంతో ఉన్న వానరులు చెట్లను, బండరాళ్లను ఆయుధాలుగా చేసుకుని రాక్షస సైన్యంలోకి దూసుకెళ్లారు.  అప్పుడు, వాయువేగంతో ప్రయాణించే తన యుద్ధ గుర్రాన్ని అధిరోహించి, పదునైన ఈటెను గట్టిగా పట్టుకుని, నరాంతకుడు మహాసముద్రంలోకి దూకే పెద్ద చేపలా వానరరాజు సైన్యంలోకి చొరబడ్డాడు. తన మెరుస్తున్న ఈటెతో, ఇంద్రుడి శత్రువైన ఆ వీరుడు ఒక్క క్షణంలోనే ఏడు వందల మంది వానరులను చీల్చిచెండాడి, వానర సైన్యపు ముందుభాగాన్ని నాశనం చేశాడు. గుర్రంపై స్వారీ చేస్తూ, వానర సైన్యాన్ని చీల్చిచెండాడుతున్న ఆ మహాత్ముడైన యోధుడిని ఆకాశం నుండి విద్యాధరులు, మహర్షులు తిలకించారు. అతను వెళ్లిన మార్గం పర్వతాలంత భారీగా ఉన్న వానరుల శవాలతో నిండి, రక్తం మరియు మాంసపు మడుగుగా మారింది. ఆ వానర నాయకులు ఎదురుదాడి చేయడానికి నిశ్చయించుకునే లోపే, నరాంతకుడు వారిని దాటి వెళ్తూ వారిని చీల్చిచెండాడాడు.  యుద్ధభూమిలో తన మెరుస్తున్న ఈటెను తిప్పుతూ, నరాంతకుడు అడవిని కాల్చేసే దావానలంలా వానర సైన్యాన్ని పూర్తిగా దహించివేశాడు. గతంలో కుంభకర్ణుడి చేతిలో గాయపడి, అలసిపోయిన వానర నాయకులంతా దిక్కుతోచక సుగ్రీవుడి చుట్టూ చేరారు. మైదానం వైపు చూసిన సుగ్రీవుడు, నరాంతకుడికి భయపడి తన వానర సైన్యం అన్ని దిక్కుల నుండి ప్రాణభయంతో పారిపోవడం చూశాడు. తన సైన్యం చెల్లాచెదురైపోవడం చూసి, అతను గుర్రంపై ఉండి, ఈటెను పైకెత్తి దూసుకొస్తున్న నరాంతకుడిని గమనించాడు.  తేజోవంతుడైన వానరరాజు సుగ్రీవుడు, అప్పుడు ఇంద్రుడితో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన యువరాజు అంగదుడి వైపు తిరిగి ఇలా అన్నాడు: "ఓ వీరుడా! గుర్రంపై ఉన్న ఆ రాక్షస వీరుడిపైకి వెళ్ళు! అతను మన వానర సైన్యాన్ని తీవ్రంగా కలవరపెడుతున్నాడు; వెంటనే అతని ప్రాణాలను హరించు!"  తన ప్రభువు ఆజ్ఞను విన్న అంగదుడు, దట్టమైన నల్లని మేఘాల నుండి ఉద్భవించే సూర్యుడిలా ఒక్కసారిగా సైన్యం నుండి ముందుకు వచ్చాడు. భారీ పర్వత శిఖరాల సమూహంలా ఉన్న ఆ అసాధారణ అంగదుడు—బంగారు భుజకీర్తులతో అలంకరించబడి—ఖనిజాలతో నిండిన పర్వతంలా ప్రకాశించాడు. ఎటువంటి ఆయుధాలు లేకుండా కేవలం తన గోళ్లు, పళ్ళపైనే ఆధారపడి, అమిత పరాక్రమవంతుడైన వాలి కుమారుడు నరాంతకుడి వైపు దూసుకెళ్లి ఈ మాటలు అన్నాడు:  "అక్కడే ఆగు! ఈ సాధారణ వానరులను చంపి నువ్వు సాధించేదేమిటి? వజ్రాయుధంలా కఠినంగా ఉన్న నా రొమ్ముపైకి నీ ఈటెను నేరుగా విసురు!" అంగదుడి మాటలు విన్న నరాంతకుడు కోపంతో రగిలిపోయాడు; తన పళ్లతో పెదవిని కొరుకుతూ, విషసర్పంలా భయంకరంగా బుసలు కొట్టాడు. తన అత్యంత ప్రకాశవంతమైన ఈటెను తిప్పుతూ, అతను దానిని ఒక్కసారిగా అంగదుడిపైకి విసిరాడు. అయితే, వాలి కుమారుడైన అంగదుడి వజ్రసమానమైన రొమ్మును తాకగానే ఆ ఆయుధం ముక్కలై కింద పడిపోయింది.  గరుడుడి చేత ముక్కలు చేయబడిన పెద్ద పాములా ఉన్న ఆ విరిగిన ఈటెను చూసి, వాలి కుమారుడు తన అరచేతిని పైకెత్తి, ఆ యుద్ధ గుర్రపు తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ ఒక్క దెబ్బకు ఆ గుర్రపు కాళ్లు కుంగిపోయి, కళ్ళు బయటకు వచ్చి, నాలుక బయటపడి, కపాలం పూర్తిగా పగిలిపోయి, పర్వతంలాంటి ఆ గుర్రం నేలపై పడి ప్రాణాలు విడిచింది.  తన గుర్రం చనిపోవడం చూసిన నరాంతకుడు తీవ్ర ఆగ్రహానికి లోనయ్యాడు. తన శక్తివంతమైన పిడికిలిని పైకెత్తి, వాలి కుమారుడైన అంగదుడి తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ పిడికిలి దెబ్బకు అంగదుడి తల నుండి రక్తం ధారలుగా కారింది. అతను క్షణకాలం తూలి స్పృహ కోల్పోయాడు; కానీ వెంటనే స్పృహలోకి వచ్చి, తన శత్రువు యొక్క శక్తికి ఆశ్చర్యపోయాడు.  అప్పుడు, వాలి కుమారుడైన మహాత్ముడు అంగదుడు—వజ్రాయుధ వేగం కలిగి, పర్వత శిఖరమంత భారీగా ఉన్న తన పిడికిలిని బిగించి—తన పూర్తి శక్తితో నరాంతకుడి రొమ్ముపై బలంగా గుద్దాడు. ఆ పిడికిలి దెబ్బకు అతని రొమ్ము పూర్తిగా నలిగిపోయి, నోటి నుండి రక్తపు జ్వాలలను కక్కుతూ, శరీరం అంతా రక్తసిక్తమై, నరాంతకుడు వజ్రాయుధం తగిలి కూలిన పర్వత శిఖరంలా నేలపై పడి ప్రాణాలు విడిచాడు.

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే యుద్ధకాండే షోడశ: భాగ: