సుందరకాండము – భాగము – 14

 

సుందరకాండము – భాగము – 14

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
42	తతః పక్షినినాదేన వృక్షభఙ్గస్వనేన చ | బభూవుస్త్రాససమ్భ్రాన్తాః సర్వే లఙ్కానివాసినః || ౧|| విద్రుతాశ్చ భయత్రస్తా వినేదుర్మృగపక్షుణః | రక్షసాం చ నిమిత్తాని క్రూరాణి ప్రతిపేదిరే || ౨|| తతో గతాయాం నిద్రాయాం రాక్షస్యో వికృతాననాః | తద్వనం దదృశుర్భగ్నం తం చ వీరం మహాకపిమ్ || ౩|| స తా దృష్ట్వ మహాబాహుర్మహాసత్త్వో మహాబలః | చకార సుమహద్రూపం రాక్షసీనాం భయావహమ్ || ౪|| రావణస్య సమీపే తు రాక్షస్యో వికృతాననాః | విరూపం వానరం భీమమాఖ్యతుముపచక్రముః || ౫|| అశోకవనికా మధ్యే రాజన్భీమవపుః కపిః | సీతయా కృతసంవాదస్తిష్ఠత్యమితవిక్రమః || ౬|| న చ తం జానకీ సీతా హరిం హరిణలోచణా | అస్మాభిర్బహుధా పృష్టా నివేదయితుమిచ్ఛతి || ౭|| వాసవస్య భవేద్దూతో దూతో వైశ్రవణస్య వా | ప్రేషితో వాపి రామేణ సీతాన్వేషణకాఙ్క్షయా || ౮|| తేన త్వద్భూతరూపేణ యత్తత్తవ మనోహరమ్ | నానామృగగణాకీర్ణం ప్రమృష్టం ప్రమదావనమ్ || ౯|| న తత్ర కశ్చిదుద్దేశో యస్తేన న వినాశితః | యత్ర సా జానకీ సీతా స తేన న వినాశితః || ౧౦|| జానకీరక్షణార్థం వా శ్రమాద్వా నోపలభ్యతే | అథ వా కః శ్రమస్తస్య సైవ తేనాభిరక్షితా || ౧౧|| చారుపల్లవపత్రాఢ్యం యం సీతా స్వయమాస్థితా | ప్రవృద్ధః శింశపావృక్షః స చ తేనాభిరక్షితః || ౧౨|| రాక్షసీనాం వచః శ్రుత్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః | హుతాగిరివ జజ్వాల కోపసంవర్తితేక్షణః || ౧౩|| ఆత్మనః సదృశాఞ్శూరాన్కిఙ్కరాన్నామ రాక్షసాన్ | వ్యాదిదేశ మహాతేజా నిగ్రహార్థం హనూమతః || ౧౪|| తేషామశీతిసాహస్రం కిఙ్కరాణాం తరస్వినామ్ | నిర్యయుర్భవనాత్తస్మాత్కూటముద్గరపాణయః || ౧౫|| తే కపిం తం సమాసాద్య తోరణస్థమవస్థితమ్ | అభిపేతుర్మహావేగాః పతఙ్గా ఇవ పావకమ్ || ౧౬|| హనూమానపి తేజస్వీ శ్రీమాన్పర్వతసంనిభః | క్షితావావిధ్య లాఙ్గూలం ననాద చ మహాస్వనమ్ || ౧౭|| స్వామిసన్దేశనిఃశఙ్కాస్తతస్తే రాక్షసాః కపిమ్ | చిత్రైః ప్రహరణైర్భీమైరభిపేతుస్తతస్తతః || ౧౮|| స తైః పరివృతః శూరైః సర్వతః స మహాబలః | ఆససాదాయసం భీమం పరిఘం తోరణాశ్రితమ్ || ౧౯| స తం పరిఘమాదాయ జఘాన రజనీచరాన్ || ౨౦|| స పన్నగమివాదాయ స్ఫురన్తం వినతాసుతః | విచచారామ్బరే వీరః పరిగృహ్య చ మారుతిః || ౨౧|| స హత్వా రాక్షసాన్వీరః కిఙ్కరాన్మారుతాత్మజః | యుద్ధాకాఙ్క్షీ పునర్వీరస్తోరణం సముపస్థితః || ౨౨|| తతస్తస్మాద్భయాన్ముక్తాః కతి చిత్తత్ర రాక్షసాః | నిహతాన్కిఙ్కరాన్సర్వాన్రావణాయ న్యవేదయన్ || ౨౩|| స రాక్షసానాం నిహతం మహాబలం నిశమ్య రాజా పరివృత్తలోచనః | సమాదిదేశాప్రతిమం పరాక్రమే ప్రహస్తపుత్రం సమరే సుదుర్జయమ్ || ౨౪||	24	901
అప్పుడు, పక్షుల యొక్క భీకరమైన అరుపులు, చెట్లు విరిగిపడుతున్న భయంకరమైన శబ్దాల వల్ల లంకలోని నివాసులందరూ తీవ్రమైన వ్యాకులతకు గురై భయంతో స్తంభించిపోయారు. అడవి మృగాలు, పక్షులు దిక్కుతోచని స్థితిలో ప్రాణభయంతో అరుస్తూ నలుదిక్కులకూ పారిపోయాయి; అదే సమయంలో రాక్షసులకు అమంగళాన్ని సూచించే ఘోరమైన దుశ్శకునాలు కనిపించడం ప్రారంభించాయి.  అంతట, నిద్ర నుండి మేల్కొన్న వికృత ముఖాలు గల రాక్షస స్త్రీలు, పూర్తిగా ధ్వంసమైపోయిన ఆ విహార వనాన్ని, అక్కడ ఉన్న ఆ వీర, బృహత్ వానరుడిని చూశారు. వారిని చూడగానే మహాబాహుడు, మహోత్సాహవంతుడు, అపార పరాక్రమశాలి అయిన హనుమంతుడు ఆ రాక్షస స్త్రీల గుండెల్లో తీవ్రమైన భయాన్ని పుట్టించేలా ఒక భారీ, అద్భుతమైన మహా రూపాన్ని ధరించాడు. ఆ వికృత రూపాలు గల రాక్షస స్త్రీలు వెంటనే రావణుని వద్దకు పరుగెత్తి, భయంకరుడు, అసాధారణుడైన ఆ వానరుని రాక గురించి ఇలా నివేదించారు. "ఓ రాజా! అశోకవనం మధ్యలో భయంకరమైన శరీరం, అమిత పరాక్రమం గల ఒక వానరుడు ఉన్నాడు, అతడు సీతతో సంభాషించాడు. లేడి కళ్ల వంటి కన్నులు గల జానకిని (సీతను) మేము రకరకాలుగా ప్రశ్నించినప్పటికీ, ఆ వానరుడు ఎవరు అనే విషయాన్ని గానీ, మరే ఇతర వివరాలను గానీ ఆమె మాకు చెప్పడం లేదు."  "అతడు ఇంద్రుని (వాసవుని) దూత కావచ్చు, లేదా కుబేరుని (వైశ్రవణుని) దూత కావచ్చు. లేదా సీతను అన్వేషించాలనే ఆకాంక్షతో స్వయంగా రాముడే అతడిని పంపి ఉండవచ్చు. విచిత్ర రూపం గల ఆ ప్రాణి చేత, అనేక వన్యమృగాల సమూహాలతో దట్టంగా ఉండి, ఎంతో మనోహరంగా విరాజిల్లిన నీ విహార వనమంతా (ప్రమదవనం) పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయింది. ఆ తోటలో అతడు నాశనం చేయని స్థలం అంటూ ఒక్కటి కూడా లేదు. అతడు తాకకుండా వదిలేసిన ఏకైక ప్రదేశం జనకనందిని అయిన సీత కూర్చుని ఉన్న చోటు మాత్రమే."  "జానకిని రక్షించడం కోసమే అతడు ఆ స్థలాన్ని తాకలేదా, లేదా అంతలోనే అతనికి అలసట వచ్చి ఆగిపోయాడా అనేది మేము చెప్పలేము. కానీ అతనిలాంటి బలశాలికి అలసట రావడం ఏమిటి? యథార్థం ఏమిటంటే, ఆమె అతని చేత ఉద్దేశపూర్వకంగానే రక్షించబడింది. అందమైన చిగుళ్లు, ఆకులతో అలంకరింపబడి, సీత ఆశ్రయం పొంది ఉన్న ఆ పెద్ద శింశుపా వృక్షాన్ని (ఇరుకుడు చెట్టును) కూడా అతడు పూర్తిగా అలాగే ఉంచి కాపాడాడు."  రాక్షస స్త్రీల మాటలు విన్న రాక్షసరాజైన రావణుడు యజ్ఞకుండంలోని అగ్ని వలె రగిలిపోయాడు, ఆగ్రహంతో అతని కళ్లు తిరిగాయి. అమిత తేజోవంతుడైన ఆ పాలకుడు, తన స్వంత బలంతో సమానమైన పరాక్రమం కలిగి 'కింకరులు' అని పిలవబడే బలవంతులైన రాక్షస వీరుల సమూహాన్ని వెంటనే పిలిపించి, హనుమంతుడిని బంధించాల్సిందిగా ఆజ్ఞాపించాడు.  అత్యంత వేగంగా పయనించగల ఎనభై వేల మంది కింకరులు ఇనుప గదలు, సుత్తెలు, ముద్గరాలు చేతబూని రాజప్రాసాదం నుండి బయలుదేరారు. ఆ ప్రధాన ద్వారపు తోరణంపై వేచి ఉన్న ఆ వీర వానరుని సమీపించి, మంటల్లోకి గ్రుడ్డిగా దూకే మిడతల వలె వారు అత్యంత వేగంతో అతనిపైకి దూసుకెళ్లారు. మహా పర్వతం వలె ఎత్తుగా ఉన్న తేజోవంతుడు, కీర్తిమంతుడైన హనుమంతుడు తన తోకను భూమిపై గట్టిగా బాదుతూ, లంకంతా ప్రతిధ్వనించేలా ఒక భారీ, భయంకరమైన సింహనాదం చేశాడు.  తమ ప్రభువు ఆజ్ఞ వల్ల భయమనేదే లేని ఆ రాక్షసులు నలుదిక్కుల నుండి ఆ వానరుని ముట్టడించి, రకరకాల భయంకరమైన, అసాధారణమైన ఆయుధాలతో అతనిపై దాడి చేశారు. ఆ క్రూర వీరులచేత అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడిన అమిత పరాక్రమశాలి అయిన ఆ మారుతి (హనుమంతుడు), ఆ కోట ద్వారం నుండి ఒక భారీ ఇనుప గడియను (పరిఘను) చేతబట్టి, ఆ రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసులను కిందకు బాదడం ప్రారంభించాడు.  ఆ ఆయుధాన్ని ధరించి, వాయుదేవుని వీరపుత్రుడు ఆకాశమార్గంలో అత్యంత వేగంగా కదులుతున్నప్పుడు, మెలికలు తిరుగుతున్న ఒక మహా సర్పమును పట్టుకునే వినతాపుత్రుడైన గరుత్మంతుని వలె ప్రకాశించాడు. కింకరులనే ఆ రాక్షస సైన్యాన్ని పూర్తిగా సంహరించిన తర్వాత, ఇంకా యుద్ధం చేయాలనే ఉత్సాహంతో ఉన్న ఆ వాయునందనుడు తిరిగి వచ్చి మళ్లీ ఆ కోట ద్వారంపైనే ఆసీనుడయ్యాడు.  అంతట, ఆ భయంకరమైన నరమేధం నుండి ఎలాగోలా ప్రాణాలతో తప్పించుకున్న కొద్దిమంది రాక్షసులు రావణుని వద్దకు పరుగెత్తి, కింకరులందరూ హతమయ్యారని అతనికి తెలిపారు. అమిత బలవత్తరమైన తన రాక్షస సైన్యం పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయిందని విన్న ఆ రాజు కళ్లు కోపంతో ఎర్రబడ్డాయి. అప్పుడు ఆయన, యుద్ధంలో తనకు సాటిలేనివాడు, జయించడానికి అత్యంత కష్ట సాధ్యుడైన ప్రహస్తుని కుమారుడైన జంబుమాలిని యుద్ధానికి బయలుదేరాల్సిందిగా ఆజ్ఞాపించాడు.
43	తతః స కిఙ్కరాన్హత్వా హనూమాన్ధ్యానమాస్థితః | వనం భగ్నం మయా చైత్యప్రాసాదో న వినాశితః | తస్మాత్ప్రాసాదమప్యేవమిమం విధ్వంసయామ్యహమ్ || ౧|| ఇతి సఞ్చిన్త్య హనుమాన్మనసా దర్శయన్బలమ్ | చైత్యప్రాసాదమాప్లుత్య మేరుశృఙ్గమివోన్నతమ్ | ఆరురోహ హరిశ్రేష్ఠో హనూమాన్మారుతాత్మజః || ౨|| సమ్ప్రధృష్య చ దుర్ధర్షశ్చైత్యప్రాసాదమున్నతమ్ | హనూమాన్ప్రజ్వలఁల్లక్ష్మ్యా పారియాత్రోపమోఽభవత్ || ౩|| స భూత్వా తు మహాకాయో హనూమాన్మారుతాత్మజః | ధృష్టమాస్ఫోటయామాస లఙ్కాం శబ్దేన పూరయన్ || ౪|| తస్యాస్ఫోటితశబ్దేన మహతా శ్రోత్రఘాతినా | పేతుర్విహఙ్గా గగనాదుచ్చైశ్చేదమఘోషయత్ || ౫|| జయత్యతిబలో రామో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః | రాజా జయతి సుగ్రీవో రాఘవేణాభిపాలితః || ౬|| దాసోఽహం కోసలేన్ద్రస్య రామస్యాక్లిష్టకర్మణః | హనుమాఞ్శత్రుసైన్యానాం నిహన్తా మారుతాత్మజః || ౭|| న రావణసహస్రం మే యుద్ధే ప్రతిబలం భవేత్ | శిలాభిస్తు ప్రహరతః పాదపైశ్చ సహస్రశః || ౮|| అర్దయిత్వా పురీం లఙ్కామభివాద్య చ మైథిలీమ్ | సమృద్ధార్థో గమిష్యామి మిషతాం సర్వరక్షసామ్ || ౯|| ఏవముక్త్వా విమానస్థశ్చైత్యస్థాన్హరిపుఙ్గవః | ననాద భీమనిర్హ్రాదో రక్షసాం జనయన్భయమ్ || ౧౦|| తేన శబ్దేన మహతా చైత్యపాలాః శతం యయుః | గృహీత్వా వివిధానస్త్రాన్ప్రాసాన్ఖడ్గాన్పరశ్వధాన్ | విసృజన్తో మహాక్షయా మారుతిం పర్యవారయన్ || ౧౧|| ఆవర్త ఇవ గఙ్గాయాస్తోయస్య విపులో మహాన్ | పరిక్షిప్య హరిశ్రేష్ఠం స బభౌ రక్షసాం గణః || ౧౨|| తతో వాతాత్మజః క్రుద్ధో భీమరూపం సమాస్థితః || ౧౩|| ప్రాసాదస్య మహాంస్తస్య స్తమ్భం హేమపరిష్కృతమ్ | ఉత్పాటయిత్వా వేగేన హనూమాన్మారుతాత్మజః | తతస్తం భ్రామయామాస శతధారం మహాబలః || ౧౪|| స రాక్షసశతం హత్వా వజ్రేణేన్ద్ర ఇవాసురాన్ | అన్తరిక్షస్థితః శ్రీమానిదం వచనమబ్రవీత్ || ౧౫|| మాదృశానాం సహస్రాణి విసృష్టాని మహాత్మనామ్ | బలినాం వానరేన్ద్రాణాం సుగ్రీవవశవర్తినామ్ || ౧౬|| శతైః శతసహస్రైశ్చ కోటీభిరయుతైరపి | ఆగమిష్యతి సుగ్రీవః సర్వేషాం వో నిషూదనః || ౧౭|| నేయమస్తి పురీ లఙ్కా న యూయం న చ రావణః | యస్మాదిక్ష్వాకునాథేన బద్ధం వైరం మహాత్మనా || ౧౮||	18	919
కింకరులను సంహరించిన తర్వాత, హనుమంతుడు కాసేపు ఆగి ఇలా ఆలోచించాడు: "నేను ఆ ప్రమదవనాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేసినప్పటికీ, పవిత్రమైన ఈ చైత్య ప్రాసాదాన్ని (దేవాలయ గోపురాన్ని) ఇంకా నాశనం చేయలేదు. కాబట్టి, నేను ఈ బృహత్ దేవాలయ సముదాయాన్ని కూడా కూల్చివేస్తాను." ఆ విధంగా ఆలోచించి, తన అసాధారణ శారీరక బలాన్ని ప్రదర్శించాలని మనస్సులో నిశ్చయించుకుని, వానరశ్రేష్ఠుడు, వాయునందనుడైన హనుమంతుడు ఆకాశంలోకి ఎత్తుగా లంఘించి, మేరు పర్వత శిఖరమంత ఎత్తున ఉన్న ఆ చైత్య ప్రాసాదంపైకి ఎక్కాడు. ఎవరికీ లొంగనివాడు, తన స్వంత మహోన్నత తేజస్సుతో భగభగమండేవాడైన హనుమంతుడు, ఆ ఎత్తైన దేవాలయ గోపురంపై అత్యంత ఆత్మవిశ్వాసంతో నిలబడి, అచ్చం పారియాత్ర పర్వతం వలె ప్రకాశించాడు. వాయుపుత్రుడు తన శరీరాన్ని ఒక భారీ రూపానికి విస్తరింపజేసి, లంకా నగరమంతా పిడుగుపాటు శబ్దంతో ప్రతిధ్వనించేలా తన భుజాలను చరుస్తూ (ఆస్ఫోటనం చేస్తూ) సవాలు విసిరాడు. ఆ అపారమైన, చెవులు బద్దలుకొట్టే భీకర శబ్దానికి పక్షులు భయంతో ఆకాశం నుండి కిందపడిపోయాయి; అదే సమయంలో హనుమంతుడు లోకమంతా వినేలా ఈ విజయ ఘోషను (యుద్ధ నినాదాన్ని) బిగ్గరగా ప్రకటించాడు:  "అపరిమిత పరాక్రమశాలి అయిన శ్రీరామచంద్రునికి జయం! అమిత బలసంపన్నుడైన లక్ష్మణునికి జయం! మరియు రాఘవుని చేత పూర్తిగా రక్షింపబడుతూ, పోషింపబడుతున్న మహారాజు సుగ్రీవునికి జయం! ఎన్నడూ తప్పులు చేయని కోసలేశ్వరుడైన రామునికి నేను దాసుడను. శత్రుసైన్యాలను సమూలంగా నాశనం చేసే వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడను నేను!"  "వేలకొద్దీ బండరాళ్లు, పెకిలించిన వృక్షాలతో నేను దాడి చేసినప్పుడు, వెయ్యి మంది రావణులు కలిసి వచ్చినా యుద్ధంలో నా బలానికి సాటిరారు! లంకా నగరాన్ని పూర్తిగా మట్టికరిపించి, మైథిలికి (సీతమ్మకు) భక్తిపూర్వక నమస్కారాలు సమర్పించి, రాక్షసులందరూ చేష్టలుడిగి చూస్తుండగానే నా కార్యాన్ని విజయవంతంగా ముగించుకుని నేను తిరిగి వెళ్తాను!"  ఈ మాటలు పలికి, ఆ వాయు విమాన సదృశ్య దేవాలయ కట్టడంపై ఎత్తుగా నిలబడిన ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు, రాక్షసుల గుండెల్లో తీవ్రమైన భయాందోళనలను రేకెత్తించేలా ఒక భయంకరమైన సింహనాదం చేశాడు. ఆ భారీ శబ్దానికి ఆకర్షితులై, ఈటెలు, ఖడ్గాలు, పరశువులు (గొడ్డళ్లు) చేతబూని వంద మంది దేవాలయ రక్షక రాక్షసులు బయటకు దూసుకువచ్చారు. ఒక పెద్ద దాడిని ప్రారంభిస్తూ, వారు మారుతిని అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టారు. పవిత్ర గంగానది తరంగాలలోని ఒక భారీ సుడిగుండం వలె ఆ రాక్షస సైన్యం వానరశ్రేష్ఠుని నలుదిక్కులా చుట్టుముట్టింది.  అంతట, వాయునందనుడు తీవ్ర ఆగ్రహానికి గురై ఒక భయంకరమైన రూపాన్ని ధరించాడు. అమిత పరాక్రమశాలి అయిన ఆ హనుమంతుడు ఆ దేవాలయ సముదాయం నుండి ఘనమైన బంగారంతో చేసిన ఒక భారీ స్తంభాన్ని అత్యంత వేగంగా పెకిలించి, వందలాది కాంతిరేఖలు సృష్టించేలా దానిని కళ్లు చెదిరే వేగంతో గిరగిరా తిప్పడం ప్రారంభించాడు. వజ్రాయుధంతో ఇంద్రుడు రాక్షసులను సంహరించినట్లు, ఆ వంద మంది రాక్షస రక్షకులను మట్టికరిపించి, కీర్తిమంతుడైన హనుమంతుడు అంతరిక్షంలో నిలిచి ఈ మాటలు పలికాడు: "నా వంటి మహాత్ములు, అపార పరాక్రమవంతులు మరియు సుగ్రీవుని ఆజ్ఞలకు పూర్తిగా లోబడి నడిచే వేలాది మంది వానర నాయకులు భూమండలమంతటా బయలుదేరారు! వందలు, వేలు, లక్షలు, కోట్లాది మంది వీరులతో కలిసి, మీ అందరినీ సమూలంగా నాశనం చేయడానికి స్వయంగా సుగ్రీవుడే ఇక్కడికి చేరుకుంటాడు! ఈ లంకా నగరము ఇక ఎంతమాత్రం మిగలదు, నువ్వూ మిగలవు, ఆ రావణుడూ మిగలడు! ఎందుకంటే ఇక్ష్వాకు వంశ నాథుడైన ఆ మహాత్మునితో మీరు మరణాంతకమైన శతృత్వాన్ని కొని తెచ్చుకున్నారు!"
44	సన్దిష్టో రాక్షసేన్ద్రేణ ప్రహస్తస్య సుతో బలీ | జమ్బుమాలీ మహాదంష్ట్రో నిర్జగామ ధనుర్ధరః || ౧|| రక్తమాల్యామ్బరధరః స్రగ్వీ రుచిరకుణ్డలః | మహాన్వివృత్తనయనశ్చణ్డః సమరదుర్జయః || ౨|| ధనుః శక్రధనుః ప్రఖ్యం మహద్రుచిరసాయకమ్ | విస్ఫారయాణో వేగేన వజ్రాశనిసమస్వనమ్ || ౩|| తస్య విస్ఫారఘోషేణ ధనుషో మహతా దిశః | ప్రదిశశ్చ నభశ్చైవ సహసా సమపూర్యత || ౪|| రథేన ఖరయుక్తేన తమాగతముదీక్ష్య సః | హనూమాన్వేగసమ్పన్నో జహర్ష చ ననాద చ || ౫|| తం తోరణవిటఙ్కస్థం హనూమన్తం మహాకపిమ్ | జమ్బుమాలీ మహాబాహుర్వివ్యాధ నిశితైః శరైః || ౬|| అర్ధచన్ద్రేణ వదనే శిరస్యేకేన కర్ణినా | బాహ్వోర్వివ్యాధ నారాచైర్దశభిస్తం కపీశ్వరమ్ || ౭|| తస్య తచ్ఛుశుభే తామ్రం శరేణాభిహతం ముఖమ్ | శరదీవామ్బుజం ఫుల్లం విద్ధం భాస్కరరశ్మినా || ౮|| చుకోప బాణాభిహతో రాక్షసస్య మహాకపిః | తతః పార్శ్వేఽతివిపులాం దదర్శ మహతీం శిలామ్ || ౯|| తరసా తాం సముత్పాట్య చిక్షేప బలవద్బలీ | తాం శరైర్దశభిః క్రుద్ధస్తాడయామాస రాక్షసః || ౧౦|| విపన్నం కర్మ తద్దృష్ట్వా హనూమాంశ్చణ్డవిక్రమః | సాలం విపులముత్పాట్య భ్రామయామాస వీర్యవాన్ || ౧౧|| భ్రామయన్తం కపిం దృష్ట్వా సాలవృక్షం మహాబలమ్ | చిక్షేప సుబహూన్బాణాఞ్జమ్బుమాలీ మహాబలః || ౧౨|| సాలం చతుర్భిర్చిచ్ఛేద వానరం పఞ్చభిర్భుజే | ఉరస్యేకేన బాణేన దశభిస్తు స్తనాన్తరే || ౧౩|| స శరైః పూరితతనుః క్రోధేన మహతా వృతః | తమేవ పరిఘం గృహ్య భ్రామయామాస వేగితః || ౧౪|| అతివేగోఽతివేగేన భ్రామయిత్వా బలోత్కటః | పరిఘం పాతయామాస జమ్బుమాలేర్మహోరసి || ౧౫|| తస్య చైవ శిరో నాస్తి న బాహూ న చ జానునీ | న ధనుర్న రథో నాశ్వాస్తత్రాదృశ్యన్త నేషవః || ౧౬|| స హతస్తరసా తేన జమ్బుమాలీ మహారథః | పపాత నిహతో భూమౌ చూర్ణితాఙ్గవిభూషణః || ౧౭|| జమ్బుమాలిం చ నిహతం కిఙ్కరాంశ్చ మహాబలాన్ | చుక్రోధ రావణః శ్రుత్వా కోపసంరక్తలోచనః || ౧౮|| స రోషసంవర్తితతామ్రలోచనః ప్రహస్తపుత్రే నిహతే మహాబలే | అమాత్యపుత్రానతివీర్యవిక్రమాన్ సమాదిదేశాశు నిశాచరేశ్వరః || ౧౯||	19	938
రాక్షసరాజైన రావణునిచే ఆజ్ఞాపించబడినవాడు, ప్రహస్తుని కుమారుడు, కోరపళ్లు కలిగి విలువిద్యలో మహానిష్ణాతుడైన మహా బలశాలి జంబుమాలి యుద్ధానికి బయలుదేరాడు. రక్తవర్ణ (ఎరుపు) మాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, హారములు, ప్రకాశవంతమైన కుండలములతో అలంకృతుడై, పెద్ద కళ్లతో భయంకరంగా కనిపిస్తూ, యుద్ధంలో జయించడానికి అత్యంత కష్టసాధ్యుడైన వీరుడు అతడు. ఇంద్రధనస్సు వంటి తన భారీ వింటిని పిడుగుపాటు వంటి భీకర శబ్దంతో సారిస్తూ, అతడు మెరుపుల వంటి ఘోరమైన బాణములను సంధించాడు.  అతని వింటి నారి నుండి వెలువడిన ఆ అపారమైన ధ్వనికి దిక్కులు, విదిక్కులు మరియు సమగ్ర ఆకాశమంతా ఒక్కసారిగా ప్రతిధ్వనించింది. గాడిదలు పూన్చిన రథంపై వస్తున్న అతనిని చూసి, మహోత్సాహవంతుడైన హనుమంతుడు అమితమైన ఆనందంతో పులకించిపోయి, మేఘగర్జన వంటి సింహనాదం చేశాడు.  ఆ తోరణ ద్వారంపై ఎత్తుగా నిలబడి ఉన్న మహా వానరుడైన హనుమంతుడిని చూసి, మహాబాహుడైన జంబుమాలి పదునైన బాణములతో అతనిని కొట్టాడు. ఆ వానరశ్రేష్ఠుని ముఖంపై ఒక అర్ధచంద్ర బాణంతో, తలపై ఒక వంకర బాణంతో, మరియు అతని బాహువులపై పది ఉక్కు బాణములతో అతడు గాయపరిచాడు. ఆ బాణపు దెబ్బలకు హనుమంతుని రాగి రంగు ముఖం, శరదృతువులో ఉదయసూర్యుని కిరణాలు సోకిన వికసించిన పద్మం వలె అత్యంత కాంతివంతంగా ప్రకాశించింది.  ఆ బాణముల దెబ్బలకు ఆ మహా వానరుడు ఆ రాక్షసునిపై తీవ్రమైన అగ్రహానికి గురయ్యాడు. చుట్టూ చూడగా, తన పక్కనే పడి ఉన్న ఒక భారీ బండరాయి అతని కంట పడింది. అసాధారణ బలశాలి అయిన ఆ వీరుడు దానిని ఒక్కసారిగా పెకిలించి శత్రువుపైకి విసిరాడు. అయితే, క్రోధావిష్టుడైన ఆ రాక్షసుడు పది వేగవంతమైన బాణములతో ఆ బండరాయిని అంతరిక్షంలోనే ముక్కలు ముక్కలు చేశాడు. తన ప్రయత్నం నిష్ఫలమవడం చూసిన హనుమంతుడు—భయంకర శౌర్యం, అపార పరాక్రమం కలవాడై—ఒక పెద్ద సాల వృక్షాన్ని పెకిలించి, కళ్లు చెదిరే వేగంతో గిరగిరా తిప్పడం ప్రారంభించాడు.  అమిత బలవంతుడైన ఆ వానరుడు సాల వృక్షాన్ని తిప్పడం చూసి, అంతే సమానమైన బలమున్న జంబుమాలి బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు. అతడు నాలుగు బాణములతో ఆ సాల వృక్షాన్ని ఖండించి, ఐదు బాణములతో వానరుని చేతులపై కొట్టి, ఒక బాణాన్ని రొమ్ముపై వేసి, మరో పది బాణములను అతని వక్షస్థలం మధ్యలో నాటాడు. శరీరామంతా బాణములతో నిండిపోవడంతో హనుమంతుడు పరమ ఆగ్రహోదగ్రుడయ్యాడు. తాను ఇంతకుముందు ఉపయోగించిన ఆ ఇనుప గడియనే (పరిఘను) మరొక్కసారి చేతబట్టి, భయంకరమైన వేగంతో తిప్పాడు.  ఆ బరువైన ఇనుప గడియను సాటిలేని వేగంతో తిప్పుతూ, అజేయ పరాక్రమశాలి అయిన ఆ వీరుడు జంబుమాలి యొక్క విశాలమైన రొమ్ముపై దానిని అత్యంత ఘోరంగా బాదాడు. ఆ దెబ్బ యొక్క ప్రభావం ఎంత దారుణంగా ఉందంటే, అక్కడ అతని తల కానీ, చేతులు కానీ, మోకాళ్లు కానీ ఏవీ మిగిలి ఉన్నట్లు కనిపించలేదు. అతని విల్లు, రథం, గుర్రాలు మరియు బాణములు క్షణంలో అదృశ్యమై సర్వనాశనమైపోయాయి.  ఆ అకస్మాత్తు దెబ్బకు తక్షణమే నలిగిపోయి, మహారథుడైన జంబుమాలి తన శరీరము, బంగారు ఆభరణములు పూర్తిగా పొడిపొడై భూమిపై పడి మరణించాడు. అపార పరాక్రమవంతులైన కింకరులతో పాటు జంబుమాలి కూడా హతమయ్యాడని విన్న రావణుడు అదుపు చేయలేని క్రోధంతో ఊగిపోయాడు, అతని కళ్లు కోపంతో రక్తవర్ణంగా మారాయి. ప్రహస్తుని వీరపుత్రుని మరణానికి తీవ్ర అగ్రహంతో రాగి రంగు కళ్లు తిప్పుతూ, ఆ రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసుల నాథుడు (రావణుడు), అసాధారణ బలా పరాక్రమాలకు పేరొందిన తన మంత్రుల కుమారులు ఏడుగురిని తక్షణమే యుద్ధానికి బయలుదేరాల్సిందిగా ఆజ్ఞాపించాడు.
45	తతస్తే రాక్షసేన్ద్రేణ చోదితా మన్త్రిణః సుతాః | నిర్యయుర్భవనాత్తస్మాత్సప్త సప్తార్చివర్చసః || ౧|| మహాబలపరీవారా ధనుష్మన్తో మహాబలాః | కృతాస్త్రాస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠాః పరస్పరజయైషిణః || ౨|| హేమజాలపరిక్షిప్తైర్ధ్వజవద్భిః పతాకిభిః | తోయదస్వననిర్ఘోషైర్వాజియుక్తైర్మహారథైః || ౩|| తప్తకాఞ్చనచిత్రాణి చాపాన్యమితవిక్రమాః | విస్ఫారయన్తః సంహృష్టాస్తడిద్వన్త ఇవామ్బుదాః || ౪|| జనన్యస్తాస్తతస్తేషాం విదిత్వా కిఙ్కరాన్హతాన్ | బభూవుః శోకసమ్భ్రాన్తాః సబాన్ధవసుహృజ్జనాః || ౫|| తే పరస్పరసఙ్ఘర్షాస్తప్తకాఞ్చనభూషణాః | అభిపేతుర్హనూమన్తం తోరణస్థమవస్థితమ్ || ౬|| సృజన్తో బాణవృష్టిం తే రథగర్జితనిఃస్వనాః | వృష్టిమన్త ఇవామ్భోదా విచేరుర్నైరృతర్షభాః || ౭|| అవకీర్ణస్తతస్తాభిర్హనూమాఞ్శరవృష్టిభిః | అభవత్సంవృతాకారః శైలరాడివ వృష్టిభిః || ౮|| స శరాన్వఞ్చయామాస తేషామాశుచరః కపిః | రథవేగాంశ్చ వీరాణాం విచరన్విమలేఽమ్బరే || ౯|| స తైః క్రీడన్ధనుష్మద్భిర్వ్యోమ్ని వీరః ప్రకాశతే | ధనుష్మద్భిర్యథా మేఘైర్మారుతః ప్రభురమ్బరే || ౧౦|| స కృత్వా నినదం ఘోరం త్రాసయంస్తాం మహాచమూమ్ | చకార హనుమాన్వేగం తేషు రక్షఃసు వీర్యవాన్ || ౧౧|| తలేనాభిహనత్కాంశ్చిత్పాదైః కాంశ్చిత్పరన్తపః | ముష్టినాభ్యహనత్కాంశ్చిన్నఖైః కాంశ్చిద్వ్యదారయత్ || ౧౨|| ప్రమమాథోరసా కాంశ్చిదూరుభ్యామపరాన్కపిః | కే చిత్తస్యైవ నాదేన తత్రైవ పతితా భువి || ౧౩|| తతస్తేష్వవపన్నేషు భూమౌ నిపతితేషు చ | తత్సైన్యమగమత్సర్వం దిశో దశభయార్దితమ్ || ౧౪|| వినేదుర్విస్వరం నాగా నిపేతుర్భువి వాజినః | భగ్ననీడధ్వజచ్ఛత్రైర్భూశ్చ కీర్ణాభవద్రథైః || ౧౫|| స తాన్ప్రవృద్ధాన్వినిహత్య రాక్షసాన్ మహాబలశ్చణ్డపరాక్రమః కపిః | యుయుత్సురన్యైః పునరేవ రాక్షసైస్ తదేవ వీరోఽభిజగామ తోరణమ్ || ౧౬||	16	954
రాక్షసరాజైన రావణునిచే పంపబడిన ఆ ఏడుగురు మంత్రి కుమారులు అత్యంత వేగవంతమైన రథములపై శ్రీ హనుమంతుని వైపునకు దూసుకెళ్లారు; మరియు వారు శ్రీ హనుమంతునిపై బాణవర్షాన్ని కురిపించారు. అప్పుడు, శ్రీ హనుమంతుడు ఆ ఏడుగురు వీరులను సంహరించి, మరల ఆ కోట ద్వారంపై తన స్థానాన్ని ఆక్రమించాడు.

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే సుందరకాండే  చతుర్దశ: భాగ: