యుద్ధకాండము - భాగము – 13

 యుద్ధకాండము - భాగము – 13

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
60	స ప్రవిశ్య పురీం లఙ్కాం రామబాణభయార్దితః | భగ్నదర్పస్తదా రాజా బభూవ వ్యథితేన్ద్రియః || ౧|| మాతఙ్గ ఇవ సింహేన గరుడేనేవ పన్నగః | అభిభూతోఽభవద్రాజా రాఘవేణ మహాత్మనా || ౨|| బ్రహ్మదణ్డప్రకాశానాం విద్యుత్సదృశవర్చసామ్ | స్మరన్రాఘవబాణానాం వివ్యథే రాక్షసేశ్వరః || ౩|| స కాఞ్చనమయం దివ్యమాశ్రిత్య పరమాసనమ్ | విక్ప్రేక్షమాణో రక్షాంసి రావణో వాక్యమబ్రవీత్ || ౪|| సర్వం తత్ఖలు మే మోఘం యత్తప్తం పరమం తపః | యత్సమానో మహేన్ద్రేణ మానుషేణాస్మి నిర్జితః || ౫|| ఇదం తద్బ్రహ్మణో ఘోరం వాక్యం మామ్ అభ్యుపస్థితమ్ | మానుషేభ్యో విజానీహి భయం త్వమితి తత్తథా || ౬|| దేవదానవగన్ధర్వైర్యక్షరాక్షసపన్నగైః | అవధ్యత్వం మయా ప్రాప్తం మానుషేభ్యో న యాచితమ్ || ౭|| ఏతదేవాభ్యుపాగమ్య యత్నం కర్తుమిహార్హథ | రాక్షసాశ్చాపి తిష్ఠన్తు చర్యాగోపురమూర్ధసు || ౮|| స చాప్రతిమగమ్భీరో దేవదానవదర్పహా | బ్రహ్మశాపాభిభూతస్తు కుమ్భకర్ణో విబోధ్యతామ్ || ౯|| స పరాజితమాత్మానం ప్రహస్తం చ నిషూదితమ్ | జ్ఞాత్వా రక్షోబలం భీమమాదిదేశ మహాబలః || ౧౦|| ద్వారేషు యత్నః క్రియతాం ప్రాకారాశ్చాధిరుహ్యతామ్ | నిద్రావశసమావిష్టః కుమ్భకర్ణో విబోధ్యతామ్ || ౧౧|| నవ షట్సప్త చాష్టౌ చ మాసాన్స్వపితి రాక్షసః | తం తు బోధయత క్షిప్రం కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్ || ౧౨|| స హి సఙ్ఖ్యే మహాబాహుః కకుదం సర్వరక్షసామ్ | వానరాన్రాజపుత్రౌ చ క్షిప్రమేవ వధిష్యతి || ౧౩|| కుమ్భకర్ణః సదా శేతే మూఢో గ్రామ్యసుఖే రతః | రామేణాభినిరస్తస్య సఙ్గ్రామోఽస్మిన్సుదారుణే || ౧౪|| భవిష్యతి న మే శోకః కుమ్భకర్ణే విబోధితే | కిం కరిష్యామ్యహం తేన శక్రతుల్యబలేన హి || ౧౫|| ఈదృశే వ్యసనే ప్రాప్తే యో న సాహ్యాయ కల్పతే | తే తు తద్వచనం శ్రుత్వా రాక్షసేన్ద్రస్య రాక్షసాః || ౧౬|| జగ్ముః పరమసమ్భ్రాన్తాః కుమ్భకర్ణనివేశనమ్ | తే రావణసమాదిష్టా మాంసశోణితభోజనాః || ౧౭|| గన్ధమాల్యాంస్తథా భక్ష్యానాదాయ సహసా యయుః | తాం ప్రవిశ్య మహాద్వారాం సర్వతో యోజనాయతామ్ || ౧౮|| కుమ్భకర్ణగుహాం రమ్యాం సర్వగన్ధప్రవాహినీమ్ | ప్రతిష్ఠమానాః కృచ్ఛ్రేణ యత్నాత్ప్రవివిశుర్గుహామ్ || ౧౯|| తాం ప్రవిశ్య గుహాం రమ్యాం శుభాం కాఞ్చనకుట్టిమామ్ | దదృశుర్నైరృతవ్యాఘ్రం శయానం భీమదర్శనమ్ || ౨౦|| జలదా ఇవ చోనేదుర్యాతుధానాః సహస్రశః | శఙ్ఖానాపూరయామాసుః శశాఙ్కసదృశప్రభాన్ | తుములం యుగపచ్చాపి వినేదుశ్చాప్యమర్షితాః ||౨౧ || నేదురాస్ఫోటయామాసుశ్చిక్షిపుస్తే నిశాచరాః | కుమ్భకర్ణవిబోధార్థం చక్రుస్తే విపులం స్వనమ్ ||౨౨ || అన్యే భేరీః సమాజఘ్నురన్యే చక్రుర్మహాస్వనమ్ | కేశానన్యే ప్రలులుపుః కర్ణావన్యే దశన్తి చ | న కుమ్భకర్ణః పస్పన్దే మహానిద్రావశం గతః ||౨౩ || అన్యే చ బలినస్తస్య కూటముద్గరపాణయః | మూర్ధ్ని వక్షసి గాత్రేషు పాతయన్కూటముద్గరాన్ ||౨౪ || రజ్జుబన్ధనబద్ధాభిః శతఘ్నీభిశ్చ సర్వతః | వధ్యమానో మహాకాయో న ప్రాబుధ్యత రాక్షసః ||౨౫ || వారణానాం సహస్రం తు శరీరేఽస్య ప్రధావితమ్ | కుమ్భకర్ణస్తతో బుద్ధః స్పర్శం పరమబుధ్యత || ౨౬|| స పాత్యమానైర్గిరిశృఙ్గవృక్షైర్ అచిన్తయంస్తాన్విపులాన్ప్రహారాన్ | నిద్రాక్షయాత్క్షుద్భయపీడితశ్ చ విజృమ్భమాణః సహసోత్పపాత || ౨౭|| స నాగభోగాచలశృఙ్గకల్పౌ విక్షిప్య బాహూ గిరిశృఙ్గసారౌ | వివృత్య వక్త్రం వడవాముఖాభం నిశాచరోఽసౌ వికృతం జజృమ్భే || ౨౮ || తస్య జాజృమ్భమాణస్య వక్త్రం పాతాలసంనిభమ్ | దదృశే మేరుశృఙ్గాగ్రే దివాకర ఇవోదితః ||౨౯ || విజృమ్భమాణోఽతిబలః ప్రతిబుద్ధో నిశాచరః | నిశ్వాసశ్చాస్య సఞ్జజ్ఞే పర్వతాదివ మారుతః || ౩౦|| రూపముత్తిష్ఠతస్తస్య కుమ్భకర్ణస్య తద్బభౌ | తపాన్తే సబలాకస్య మేఘస్యేవ వివర్షతః || ౩౧|| తతస్తృప్త ఇతి జ్ఞాత్వా సముత్పేతుర్నిశాచరాః | శిరోభిశ్చ ప్రణమ్యైనం సర్వతః పర్యవారయన్ ||౩౨ || స సర్వాన్సాన్త్వయామాస నైరృతాన్నైరృతర్షభః | బోధనాద్విస్మితశ్చాపి రాక్షసానిదమబ్రవీత్ ||౩౩ || కిమర్థమహమాహత్య భవద్భిః ప్రతిబోధితః | కచ్చిత్సుకుశలం రాజ్ఞో భయం వా నేహ కిం చన ||౩౪ || అథ వా ధ్రువమన్యేభ్యో భయం పరముపస్థితమ్ | యదర్థమేవ త్వరితైర్భవద్భిః ప్రతిబోధితః ||౩౫ || అద్య రాక్షసరాజస్య భయముత్పాటయామ్యహమ్ | పాతయిష్యే మహేన్ద్రం వా శాతయిష్యే తథానలమ్ || ౩౬ || న హ్యల్పకారణే సుప్తం బోధయిష్యతి మాం భృశమ్ | తదాఖ్యాతార్థతత్త్వేన మత్ప్రబోధనకారణమ్ ||౩౭ || ఏవం బ్రువాణం సంరబ్ధం కుమ్భకర్ణమరిన్దమమ్ | యూపాక్షః సచివో రాజ్ఞః కృతాఞ్జలిరువాచ హ ||౩౮ || న నో దేవకృతం కిం చిద్భయమస్తి కదా చన | న దైత్యదానవేభ్యో వా భయమస్తి హి తాదృశమ్ | యాదృశం మానుషం రాజన్భయమస్మానుపస్థితమ్ || ౩౯|| వానరైః పర్వతాకారైర్లఙ్కేయం పరివారితా | సీతాహరణసన్తప్తాద్రామాన్నస్తుములం భయమ్ ||౪౦ || ఏకేన వానరేణేయం పూర్వం దగ్ధా మహాపురీ | కుమారో నిహతశ్చాక్షః సానుయాత్రః సకుఞ్జరః ||౪౧ || స్వయం రక్షోఽధిపశ్చాపి పౌలస్త్యో దేవకణ్టకః | మృతేతి సంయుగే ముక్తారామేణాదిత్యతేజసా ||౪౨ || యన్న దేవైః కృతో రాజా నాపి దైత్యైర్న దానవైః | కృతః స ఇహ రామేణ విముక్తః ప్రాణసంశయాత్ || ౪౩|| రావణస్య వచః శ్రుత్వా గుణదోషు విమృశ్య చ | పశ్చాదపి మహాబాహో శత్రూన్యుధి విజేష్యసి || ౪౪|| మహోదరవచః శ్రుత్వా రాక్షసైః పరివారితః | కుమ్భకర్ణో మహాతేజాః సమ్ప్రతస్థే మహాబలః || ౪౫|| ప్రక్షాల్య వదనం హృష్టః స్నాతః పరమభూషితః | పిపాసుస్త్వరయామాస పానం బలసమీరణమ్ || ౪౬|| తతస్తే త్వరితాస్తస్య రాజ్షసా రావణాజ్ఞయా | మద్యం భక్ష్యాంశ్చ వివిధాన్క్షిప్రమేవోపహారయన్ | పీత్వా ఘటసహస్రం స గమనాయోపచక్రమే ||౪౭ || ఈషత్సముత్కటో మత్తస్తేజోబలసమన్వితః | కుమ్భకర్ణో బభౌ హృష్టః కాలాన్తకయమోపమః || ౪౮|| భ్రాతుః స భవనం గచ్ఛన్రక్షోబలసమన్వితః | కుమ్భకర్ణః పదన్యాసైరకమ్పయత మేదినీమ్ || ౪౯|| స రాజమార్గం వపుషా ప్రకాశయన్ సహస్రరశ్మిర్ధరణీమివాంశుభిః | జగామ తత్రాఞ్జలిమాలయా వృతః శతక్రతుర్గేహమివ స్వయమ్భువః || ౫౦|| కే చిచ్ఛరణ్యం శరణం స్మ రామం వ్రజన్తి కే చిద్వ్యథితాః పతన్తి | కే చిద్దిశః స్మ వ్యథితాః ప్రయాన్తి కే చిద్భయార్తా భువి శేరతే స్మ || ౫౧||	51	978
అవమానంతో భారంగా లంకకు తిరిగి వచ్చిన రావణుడు... తాను ఒక మానవుడి చేతిలోనే మరణిస్తావని గతంలో బ్రహ్మదేవుడు ఇచ్చిన హెచ్చరికను, అలాగే వేదవతి, పార్వతీదేవి, నందీశ్వరుడు (హిమాలయాల్లోని మహాఋషి), రంభ (వరుణుని కోడలు/పుత్రిక) ఇచ్చిన శాపాలను గుర్తుచేసుకుంటాడు. వెంటనే అతడు గాఢ నిద్రలో ఉన్న తన సోదరుడైన కుంభకర్ణుడిని నిద్రలేపి, తన వద్దకు తీసుకురావలసిందిగా రాక్షసులను ఆదేశిస్తాడు.  నిద్రాణమై ఉన్న కుంభకర్ణుడిని రాక్షసులు సుదీర్ఘ పోరాటం తర్వాత ఎట్టకేలకు నిద్రలేపుతారు. అతనికి రావణుడి సందేశాన్ని వినిపిస్తారు. ఆ తర్వాత, ఆ రాక్షసులు అతని కోసం మద్యం మరియు వివిధ రకాల ఆహార పదార్థాలను వేగంగా తీసుకువస్తారు. రెండు వేల కుండల మద్యాన్ని సేవించిన కుంభకర్ణుడు యుద్ధానికి బయలుదేరడానికి సిద్ధమవుతాడు; కొద్దిగా మత్తులో, ముఖం ఎర్రబడి, ఉత్సాహంతో మరియు అమిత శక్తితో నిండిపోతాడు.  కొండంత శరీరం కలిగిన కుంభకర్ణుడు రావణుడిని చూడటానికి రాజమార్గం గుండా బయలుదేరగా, ఆ భారీ కాయాన్ని చూసి వానరులు తీవ్ర భయాందోళనలకు లోనవుతారు. కుంభకర్ణుడిని చూసిన సుగ్రీవుడి సైన్యంలో పెద్ద కలకలం రేగుతుంది; కొందరు వానరులు భయంతో పారిపోగా, మరికొందరు శ్రీరాముని శరణు వేడుకుంటారు.
61	తతో రామో మహాతేజా ధనురాదాయ వీర్యవాన్ | కిరీటినం మహాకాయం కుమ్భకర్ణం దదర్శ హ || ౧|| తం దృష్టవా రాక్షసశ్రేష్ఠం పర్వతాకారదర్శనమ్ || ౨ || సతోయామ్బుదసఙ్కాశం కాఞ్చనాఙ్గదభూషణమ్ | దృష్ట్వా పునః ప్రదుద్రావ వానరాణాం మహాచమూః || ౩|| విద్రుతాం వాహినీం దృష్ట్వా వర్ధమానం చ రాక్షసం | సవిస్మయమిదం రామో విభీషణమువాచ హ || ౪|| కోఽసౌ పర్వతసఙ్కశః కిరీటీ హరిలోచనః | లఙ్కాయాం దృశ్యతే వీరః సవిద్యుదివ తోయదః || ౫|| పృథివ్యాః కేతుభూతోఽసౌ మహానేకోఽత్ర దృశ్యతే | యం దృష్ట్వా వానరాః సర్వే విద్రవన్తి తతస్తతః || ౬|| ఆచక్ష్వ మే మహాన్కోఽసౌ రక్షో వా యది వాసురః | న మయైవంవిధం భూతం దృష్టపూర్వం కదా చన || ౭|| స పృష్టో రాజపుత్రేణ రామేణాక్లిష్టకారిణా | విభీషణో మహాప్రాజ్ఞః కాకుత్స్థమిదమబ్రవీత్ || ౮|| యేన వైవస్వతో యుద్ధే వాసవశ్చ పరాజితః | సైష విశ్రవసః పుత్రః కుమ్భకర్ణః ప్రతాపవాన్ || ౯|| ఏతేన దేవా యుధి దానవాశ్ చ యక్షా భుజఙ్గాః పిశితాశనాశ్ చ | గన్ధర్వవిద్యాధరకింనరాశ్ చ సహస్రశో రాఘవ సమ్ప్రభగ్నాః || ౧౦|| శూలపాణిం విరూపాక్షం కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్ | హన్తుం న శేకుస్త్రిదశాః కాలోఽయమితి మోహితాః || ౧౧|| ప్రకృత్యా హ్యేష తేజస్వీ కుమ్భకర్ణో మహాబలః | అన్యేషాం రాక్షసేన్ద్రాణాం వరదానకృతం బలమ్ || ౧౨|| ఏతేన జాతమాత్రేణ క్షుధార్తేన మహాత్మనా | భక్షితాని సహస్రాణి సత్త్వానాం సుబహూన్యపి || ౧౩|| తేషు సమ్భక్ష్యమాణేషు ప్రజా భయనిపీడితాః | యాన్తి స్మ శరణం శక్రం తమప్యర్థం న్యవేదయన్ || ౧౪|| స కుమ్భకర్ణం కుపితో మహేన్ద్రో జఘాన వజ్రేణ శితేన వజ్రీ | స శక్రవజ్రాభిహతో మహాత్మా చచాల కోపాచ్చ భృశం ననాద || ౧౫|| తస్య నానద్యమానస్య కుమ్భకర్ణస్య ధీమతః | శ్రుత్వా నినాదం విత్రస్తా భూయో భూమిర్వితత్రసే || ౧౬|| తతః కోపాన్మహేన్ద్రస్య కుమ్భకర్ణో మహాబలః | వికృష్యైరావతాద్దన్తం జఘానోరసి వాసవమ్ || ౧౭|| కుమ్భకర్ణప్రహారార్తో విచచాల స వాసవః | తతో విషేదుః సహసా దేవబ్రహ్మర్షిదానవాః || ౧౮|| ప్రజాభిః సహ శక్రశ్చ యయౌ స్థానం స్వయమ్భువః | కుమ్భకర్ణస్య దౌరాత్మ్యం శశంసుస్తే ప్రజాపతేః | ప్రజానాం భక్షణం చాపి దేవానాం చాపి ధర్షణమ్ || ౧౯|| ఏవం ప్రజా యది త్వేష భక్షయిష్యతి నిత్యశః | అచిరేణైవ కాలేన శూన్యో లోకో భవిష్యతి || ౨౦|| వాసవస్య వచః శ్రుత్వా సర్వలోకపితామహః | రక్షాంస్యావాహయామాస కుమ్భకర్ణం దదర్శ హ || ౨౧|| కుమ్భకర్ణం సమీక్ష్యైవ వితత్రాస ప్రజాపతిః | దృష్ట్వా నిశ్వస్య చైవేదం స్వయమ్భూరిదమబ్రవీత్ || ౨౨|| ధ్రువం లోకవినాశాయ పౌరస్త్యేనాసి నిర్మితః | తస్మాత్త్వమద్య ప్రభృతి మృతకల్పః శయిష్యసి | బ్రహ్మశాపాభిభూతోఽథ నిపపాతాగ్రతః ప్రభోః || ౨౩|| తతః పరమసమ్భ్రాన్తో రావణో వాక్యమబ్రవీత్ | వివృద్ధః కాఞ్చనో వృక్షః ఫలకాలే నికృత్యతే || ౨౪|| న నప్తారం స్వకం న్యాయ్యం శప్తుమేవం ప్రజాపతే | న మిథ్యావచనశ్చ త్వం స్వప్స్యత్యేష న సంశయః | కాలస్తు క్రియతామస్య శయనే జాగరే తథా || ౨౫|| రావణస్య వచః శ్రుత్వా స్వయమ్భూరిదమబ్రవీత్ | శయితా హ్యేష షణ్మాసానేకాహం జాగరిష్యతి || ౨౬|| ఏకేనాహ్నా త్వసౌ వీరశ్చరన్భూమిం బుభుక్షితః | వ్యాత్తాస్యో భక్షయేల్లోకాన్సఙ్క్రుద్ధ ఇవ పావకః || ౨౭|| సోఽసౌ వ్యసనమాపన్నః కుమ్భకర్ణమబోధయత్ | త్వత్పరాక్రమభీతశ్చ రాజా సమ్ప్రతి రావణః || ౨౮|| స ఏష నిర్గతో వీరః శిబిరాద్భీమవిక్రమః | వానరాన్భృశసఙ్క్రుద్ధో భక్షయన్పరిధావతి || ౨౯|| కుమ్భకర్ణం సమీక్ష్యైవ హరయో విప్రదుద్రువుః | కథమేనం రణే క్రుద్ధం వారయిష్యన్తి వానరాః || ౩౦|| ఉచ్యన్తాం వానరాః సర్వే యన్త్రమేతత్సముచ్ఛ్రితమ్ | ఇతి విజ్ఞాయ హరయో భవిష్యన్తీహ నిర్భయాః || ౩౧|| విభీషణవచః శ్రుత్వా హేతుమత్సుముఖోద్గతమ్ | ఉవాచ రాఘవో వాక్యం నీలం సేనాపతిం తదా || ౩౨|| గచ్ఛ సైన్యాని సర్వాణి వ్యూహ్య తిష్ఠస్వ పావకే | ద్వారాణ్యాదాయ లఙ్కాయాశ్చర్యాశ్చాప్యథ సఙ్క్రమాన్ || ౩౩|| శైలశృఙ్గాణి వృక్షాంశ్చ శిలాశ్చాప్యుపసంహరన్ | తిష్ఠన్తు వానరాః సర్వే సాయుధాః శైలపాణయః || ౩౪|| రాఘవేణ సమాదిష్టో నీలో హరిచమూపతిః | శశాస వానరానీకం యథావత్కపికుఞ్జరః || ౩౫|| తతో గవాక్షః శరభో హనుమానఙ్గదో నలః | శైలశృఙ్గాణి శైలాభా గృహీత్వా ద్వారమభ్యయుః || ౩౬|| తతో హరీణాం తదనీకముగ్రం రరాజ శైలోద్యతవృక్షహస్తమ్ | గిరేః సమీపానుగతం యథైవ మహన్మహామ్భోధరజాలముగ్రమ్ || ౩౭||	37	1015
శ్రీరాముడు కొండంత శరీరం కలిగిన కుంభకర్ణుడిని చూసి, అతడు ఎవరని విభీషణుడిని అడుగుతాడు. అప్పుడు విభీషణుడు, అతడు రావణుడికి మరియు తనకు మధ్య జన్మించిన సోదరుడని తెలియజేస్తాడు. కుంభకర్ణుడు పుట్టుకతోనే మహాకాయుడని, ఒకేసారి ఎందరో జీవులను మింగేవాడని విభీషణుడు వివరిస్తాడు. అతని ప్రవర్తనకు కోపగించి, విసిగిపోయిన దేవేంద్రుడు బ్రహ్మదేవునికి కుంభకర్ణుడిపై ఫిర్యాదు చేశాడు.  దాంతో బ్రహ్మదేవుడు కుంభకర్ణుడు నిరంతరం నిద్రావస్థలోనే ఉండేలా శపిస్తాడు. అయితే, రావణుడి వేడుకోలుపై బ్రహ్మ ఆ శాపంలో స్వల్ప మార్పు చేస్తూ... కుంభకర్ణుడు ఆరు నెలల పాటు నిద్రపోతూ, సంవత్సరంలో ఒక రోజు మాత్రమే మేల్కొంటాడని చెప్తాడు. అలా ఆరు నెలల పాటు ఆకలితో అలమటించిన కుంభకర్ణుడు, మేల్కొన్న ఆ ఒక్క రోజు భూమిపై సంచరిస్తూ, రగులుతున్న అగ్నిలా తన నోరు పెద్దగా తెరిచి మానవజాతిని భక్షిస్తాడని వివరిస్తాడు. శ్రీరాముని చేతిలో పరాజయం పాలై అవమానంతో, ఆందోళనతో ఉన్న రావణుడు... కుంభకర్ణుడిని యుద్ధభూమికి పంపడానికే నిద్రలేపి ఉంటాడని విభీషణుడు పేర్కొంటాడు. కుంభకర్ణుడితో ఘోరమైన యుద్ధం జరగవచ్చని ఊహించిన శ్రీరాముడు, తన వానర సైన్యాన్నంతటినీ సిద్ధంగా ఉంచవలసిందిగా సేనాధిపతియైన నీలుడిని ఆదేశిస్తాడు..

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే యుద్ధకాండే త్రయోదశ: భాగ: