అరణ్యకాండము - భాగము - 12

అరణ్యకాండము - భాగము - 12

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
50	తం శబ్దమవసుప్తస్య జటాయురథ శుశ్రువే | నిరైక్షద్రావణం క్షిప్రం వైదేహీం చ దదర్శ సః || ౧|| తతః పర్వతకూటాభస్తీక్ష్ణతుణ్డః ఖగోత్తమః | వనస్పతిగతః శ్రీమాన్వ్యాజహార శుభాం గిరమ్ || ౨|| దశగ్రీవస్థితో ధర్మే పురాణే సత్యసంశ్రయః | జటాయుర్నామ నామ్నాహం గృధ్రరాజో మహాబలః || ౩|| రాజా సర్వస్య లోకస్య మహేన్ద్రవరుణోపమః | లోకానాం చ హితే యుక్తో రామో దశరథాత్మజః || ౪|| తస్యైషా లోకనాథస్య ధర్మపత్నీ యశస్వినీ | సీతా నామ వరారోహా యాం త్వం హర్తుమిహేచ్ఛసి || ౫|| కథం రాజా స్థితో ధర్మే పరదారాన్పరామృశేత్ | రక్షణీయా విశేషేణ రాజదారా మహాబలః | నివర్తయ మతిం నీచాం పరదారాభిమర్శనమ్ || ౬|| న తత్సమాచరేద్ధీరో యత్పరోఽస్య విగర్హయేత్ | యథాత్మనస్తథాన్యేషాం దారా రక్ష్యా విమర్శనాత్ || ౭|| అర్థం వా యది వా కామం శిష్టాః శాస్త్రేష్వనాగతమ్ | వ్యవస్యన్త్యను రాజానం ధర్మం పౌరస్త్యనన్దన || ౮|| రాజా ధర్మశ్చ కామశ్చ ద్రవ్యాణాం చోత్తమో నిధిః | ధర్మః శుభం వా పాపం వా రాజమూలం ప్రవర్తతే || ౯|| పాపస్వభావశ్చపలః కథం త్వం రక్షసాం వర | ఐశ్వర్యమభిసమ్ప్రాప్తో విమానమివ దుష్కృతీ || ౧౦|| కామస్వభావో యో యస్య న స శక్యః ప్రమార్జితుమ్ | న హి దుష్టాత్మనామార్య మా వసత్యాలయే చిరమ్ || ౧౧|| విషయే వా పురే వా తే యదా రామో మహాబలః | నాపరాధ్యతి ధర్మాత్మా కథం తస్యాపరాధ్యసి || ౧౨|| ఖరో యద్యతివృత్తస్తు రామేణ నిహతో రణే | అతివృత్తో హతః పూర్వం రామేణాక్లిష్టకర్మణా || ౧౩|| అత్ర బ్రూహి యథాసత్యం కో రామస్య వ్యతిక్రమః | యస్య త్వం లోకనాథస్య హృత్వా భార్యాం గమిష్యసి || ౧౪|| క్షిప్రం విసృజ వైదేహీం మా త్వా ఘోరేణ చక్షుషా | దహేద్దహన భూతేన వృత్రమిన్ద్రాశనిర్యథా || ౧౫|| సర్పమాశీవిషం బద్ధ్వా వస్త్రాన్తే నావబుధ్యసే | గ్రీవాయాం ప్రతిముక్తం చ కాలపాశం న పశ్యసి || ౧౬|| స భారః సౌమ్య భర్తవ్యో యో నరం నావసాదయేత్ | తదన్నముపభోక్తవ్యం జీర్యతే యదనామయమ్ || ౧౭|| యత్కృత్వా న భవేద్ధర్మో న కీర్తిర్న యశో భువి | శరీరస్య భవేత్ఖేదః కస్తత్కర్మ సమాచరేత్ || ౧౮|| షష్టివర్షసహస్రాణి మమ జాతస్య రావణ | పితృపైతామహం రాజ్యం యథావదనుతిష్ఠతః || ౧౯|| వృద్ధోఽహం త్వం యువా ధన్వీ సరథః కవచీ శరీ | తథాప్యాదాయ వైదేహీం కుశలీ న గమిష్యసి || ౨౦|| న శక్తస్త్వం బలాద్ధర్తుం వైదేహీం మమ పశ్యతః | హేతుభిర్న్యాయసంయుక్తైర్ధ్రువాం వేదశ్రుతీమ్ ఇవ || ౨౧|| యుధ్యస్వ యది శూరోఽసి ముహూర్తం తిష్ఠ రావణ | శయిష్యసే హతో భూమౌ యథాపూర్వం ఖరస్తథా || ౨౨|| అసకృత్సంయుగే యేన నిహతా దైత్యదానవాః | నచిరాచ్చీరవాసాస్త్వాం రామో యుధి వధిష్యతి || ౨౩|| కిం ను శక్యం మయా కర్తుం గతౌ దూరం నృపాత్మజౌ | క్షిప్రం త్వం నశ్యసే నీచ తయోర్భీతో న సంశయః || ౨౪|| న హి మే జీవమానస్య నయిష్యసి శుభామిమామ్ | సీతాం కమలపత్రాక్షీం రామస్య మహషీం ప్రియామ్ || ౨౫|| అవశ్యం తు మయా కార్యం ప్రియం తస్య మహాత్మనః | జీవితేనాపి రామస్య తథా దశరథస్య చ || ౨౬|| తిష్ఠ తిష్ఠ దశగ్రీవ ముహూర్తం పశ్య రావణ | యుద్ధాతిథ్యం ప్రదాస్యామి యథాప్రాణం నిశాచర | వృన్తాదివ ఫలం త్వాం తు పాతయేయం రథోత్తమాత్ || ౨౭||	27	629
ఆ సమయంలో నిద్రిస్తున్న జటాయువు ఆ ఆర్తనాదాన్ని విన్నాడు. అతడు శీఘ్రంగా పైకి చూసి రావణుడిని, అతడితో పాటు వైదేహిని (సీతను) తిలకించాడు. మరుక్షణమే, పర్వత శిఖరం వంటి దేహము, వజ్రసమానమైన పదునైన ముక్కు కలిగి, పక్షి శ్రేష్ఠుడైన ఆ మహా తేజస్వి, తాను కూర్చున్న వృక్షం నుండి ఈ మంగళప్రదమైన మాటలు పలికాడు: "ఓ దశగ్రీవా (దశకంఠా)! నేను పురాతనమైన, శాశ్వతమైన ధర్మము నందు స్థిరంగా ఉన్నవాడను, సత్యానికి ఆశ్రయుడను. నా పేరు జటాయువు, నేను అత్యంత పరాక్రమవంతుడైన పక్షిరాజును (గృధ్రరాజును)." "దశరథ నందనుడైన రాముడు దేవేంద్రునితో, వరుణదేవునితో సమానమైనవాడు. ఆయన సమస్త లోకాలకూ ప్రభువు మరియు నిరంతరం సర్వజీవుల హితాన్ని కోరేవాడు. సుందరమైన అవయవ సౌష్ఠవము కలిగిన ఈ కీర్తిశాలి అయిన సీతాదేవి, ఆ లోకనాథుని ధర్మపత్ని. అలాంటి సాధ్విని నువ్వు ఇక్కడి నుండి అపహరించాలని చూస్తున్నావు. ధర్మాన్ని రక్షించాల్సిన ఒక రాజు, పరస్త్రీని ఎలా తాకగలడు? ఓ మహాబలశాలియైన రాక్షసుడా! రాజుల భార్యలు ప్రత్యేకమైన రక్షణకు అర్హులు. పరస్త్రీని బలాత్కరించాలనే ఈ నీచమైన కోరిక నుండి నీ మనస్సును మళ్లించు!" "లోకం నిందించే ఏ పనినైనా వివేకవంతుడైనవాడు ఎన్నటికీ చేయకూడదు. తన భార్యను తాను ఎలా కాపాడుకుంటాడో, అలాగే ఇతరుల భార్యలను కూడా అగౌరవపడకుండా రక్షించాలి. పులస్త్య బ్రహ్మ వంశీయుడా! వివేకవంతులైన రాజులు శాస్త్రోక్తంగా ధర్మ, అర్ధ, కామాలను అనుసరిస్తారు, ప్రజలు వారిని అనుకరిస్తారు. ధర్మానికి, సుఖానికి, సంపదకు రాజే మూలకారకుడు. మంచి అయినా, చెడు అయినా... అంతా రాజు నుండే ఉద్భవిస్తుంది. రాక్షస శ్రేష్ఠుడా! నువ్వు పుట్టుకతోనే పాపబుద్ధివి, చంచల స్వభావుడవు. ఒక పాపాత్ముడు పొరపాటున దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించినట్లు, నువ్వు ఈ రాజభోగాలను ఎలా పొందగలిగావు?"  "ఒక వ్యక్తి యొక్క అంతర్గత స్వభావం, వారి కోరికల వలనే నడుస్తుంది. దానిని ఎన్నటికీ పూర్తిగా తుడిచివేయలేము. దుష్టబుద్ధి గలవాని ఇంట యోగ్యత (ఉత్తమ గుణాలు) ఎక్కువ కాలం నిలవదు. అత్యంత పరాక్రమవంతుడు, ధర్మాత్ముడైన రాముడు నీ రాజ్యంలో గానీ, నీ నగరంలో గానీ నీకు ఎటువంటి ద్రోహము చేయనప్పుడు, నువ్వు ఆయనకు ఎందుకు అపరాధం తలపెడుతున్నావు?" "ధర్మ సరిహద్దులన్నింటినీ దాటి ప్రవర్తించిన ఆ ఖరుడు రాముని చేతిలో సమరంలో హతుడైతే—, అలసట ఎరుగని పరాక్రమశాలియైన రాముడు ఆ దుర్మార్గుడిని గతంలోనే సంహరించాడు—నాకు ఇక్కడ పరమ సత్యం చెప్పు: ఇందులో రాముడి తప్పేముంది? ఆయన నీకేం ద్రోహం చేశాడని, ఆ లోకనాథుని భార్యను దొంగిలించి నువ్వు ఇలా పారిపోతున్నావు?"  "వెంటనే వైదేహిని విడిచిపెట్టు! దేవేంద్రుని వజ్రాయుధం వృత్రాసురుడిని బూడిద చేసినట్లు, ఈమె రగులుతున్న అగ్ని వంటి తీక్షణమైన చూపులు నిన్ను దహించివేయకముందే వదిలేయ్. నువ్వు నీ వస్త్రం కొంగున అత్యంత భయంకరమైన విషసర్పమును ముడివేసుకున్నావనే విషయం గ్రహించలేకపోతున్నావు, నీ మెడకు బిగుసుకుంటున్న కాలపాశాన్ని (మృత్యువును) చూడలేకపోతున్నావు. ఓ సౌమ్యుడా! మనిషి తనను నలిపేయని బరువును మాత్రమే మోయాలి, అనారోగ్యం కలిగించకుండా సులభంగా జీర్ణమయ్యే ఆహారాన్ని మాత్రమే భుజించాలి."  "ఈ భూమిపై ధర్మాన్ని, కీర్తిని, యశస్సును ఇవ్వకుండా, కేవలం శరీరానికి తీవ్రమైన అలసటను, నరకాన్ని మిగిల్చే ఇటువంటి పనిని ఏ వివేకవంతుడైనా చేస్తాడా? రావణా! నేను జన్మించి అరవై వేల సంవత్సరాలు గడిచాయి. ఈ సుదీర్ఘ కాలంలో నా తండ్రులు, తాతల నుండి సంక్రమించిన నా పూర్వీకుల రాజ్యాన్ని నేను ధర్మబద్ధంగా పాలించాను. నేను వృద్ధుడను, నువ్వు విల్లు, రథము, కవచము, బాణాలు ధరించిన యువకుడవు. అయినప్పటికీ, నేను బ్రతికుండగా నువ్వు వైదేహిని సురక్షితంగా తీసుకువెళ్లలేవు!"  "ఒక తార్కికుడు (కుతర్కవాది) తన కేవల వాదనలతో వేద శాస్త్రాల పరమ సత్యాలను మార్చలేనట్లే, నేను చూస్తుండగా నువ్వు వైదేహిని బలాత్కారంగా అపహరించలేవు. నువ్వు నిజమైన వీరుడివైతే నాతో యుద్ధం చేయి! ఒక్క క్షణం ఆగు, రావణా! పూర్వం ఖరుడు కూలిపోయినట్లే, ఈ రోజు నువ్వు కూడా ఈ నేలపై శవమై పడతావు. నార వస్త్రాలు ధరించి, యుద్ధరంగంలో దైత్య దానవులను పదే పదే సంహరించిన ఆ శ్రీరాముడు, అతి త్వరలోనే నిన్ను సమరంలో సర్వనాశనం చేస్తాడు."  "ఆ రాజకుమారులు ఎంతో దూరంలో ఉన్న ఈ సమయంలో నేను మాత్రం ఏం చేయగలను? ఓ నీచ ప్రాణి! నువ్వు వారి పట్ల ఉన్న భయంతోనే ఇంత వేగంగా పారిపోతున్నావనేది నిస్సందేహం! నా ప్రాణం ఉన్నంతవరకు, రాముని ప్రియ పట్టమహిషి, పద్మ పత్రాల వంటి కన్నులు కలిగిన ఈ మంగళప్రదమైన సీతను నువ్వు ఎత్తుకెళ్లలేవు. నా ప్రాణాలను పణంగా పెట్టయినా సరే, మహాత్ముడైన రామునికి, అలాగే దశరథ మహారాజుకు ప్రియమైన కార్యాన్ని చేయడం నా పరమ కర్తవ్యం."  "ఆగు! ఆగు, దశకంఠా! నా వైపు చూడు, రావణా! ఓ నిశాచరుడా! నా శక్తినంతటినీ ఒడ్డి నీకు యుద్ధమనే ఆతిథ్యాన్ని ఇస్తాను! చెట్టు నుండి పండిన పండు తొడిమ తెగి కింద పడినట్లు, నీ శ్రేష్ఠమైన రథం నుండి నిన్ను ఈ నేలపైకి కూల్చివేస్తాను!" .
51	ఇత్యుక్తస్య యథాన్యాయం రావణస్య జటాయుషా | క్రుద్ధస్యాగ్నినిభాః సర్వా రేజుర్వింశతిదృష్టయః || ౧|| సంరక్తనయనః కోపాత్తప్తకాఞ్చనకుణ్డలః | రాక్షసేన్ద్రోఽభిదుద్రావ పతగేన్ద్రమమర్షణః || ౨|| స సమ్ప్రహారస్తుములస్తయోస్తస్మిన్మహావనే | బభూవ వాతోద్ధతయోర్మేఘయోర్గగనే యథా || ౩|| తద్బభూవాద్భుతం యుద్ధం గృధ్రరాక్షసయోస్తదా | సపక్షయోర్మాల్యవతోర్మహాపర్వతయోరివ || ౪|| తతో నాలీకనారాచైస్తీక్ష్ణాగ్రైశ్చ వికర్ణిభిః | అభ్యవర్షన్మహాఘోరైర్గృధ్రరాజం మహాబలః || ౫|| స తాని శరజాలాని గృధ్రః పత్రరథేశ్వరః | జటాయుః ప్రతిజగ్రాహ రావణాస్త్రాణి సంయుగే || ౬|| తస్య తీక్ష్ణనఖాభ్యాం తు చరణాభ్యాం మహాబలః | చకార బహుధా గాత్రే వ్రణాన్పతగసత్తమః || ౭|| అథ క్రోధాద్దశగ్రీవో జగ్రాహ దశమార్గణాన్ | మృత్యుదణ్డనిభాన్ఘోరాఞ్శత్రుమర్దనకాఙ్క్షయా || ౮|| స తైర్బాణైర్మహావీర్యః పూర్ణముక్తైరజిహ్మగైః | బిభేద నిశితైస్తీక్ష్ణైర్గృధ్రం ఘోరైః శిలీముఖైః || ౯|| స రాక్షసరథే పశ్యఞ్జానకీం బాష్పలోచనామ్ | అచిన్తయిత్వా బాణాంస్తాన్రాక్షసం సమభిద్రవత్ || ౧౦|| తతోఽస్య సశరం చాపం ముక్తామణివిభూషితమ్ | చరణాభ్యాం మహాతేజా బభఞ్జ పతగేశ్వరః || ౧౧|| తచ్చాగ్నిసదృశం దీప్తం రావణస్య శరావరమ్ | పక్షాభ్యాం చ మహాతేజా వ్యధునోత్పతగేశ్వరః || ౧౨|| కాఞ్చనోరశ్ఛదాన్దివ్యాన్పిశాచవదనాన్ఖరాన్ | తాంశ్చాస్య జవసమ్పన్నాఞ్జఘాన సమరే బలీ || ౧౩|| వరం త్రివేణుసమ్పన్నం కామగం పావకార్చిషమ్ | మణిహేమవిచిత్రాఙ్గం బభఞ్జ చ మహారథమ్ | పూర్ణచన్ద్రప్రతీకాశం ఛత్రం చ వ్యజనైః సహ || ౧౪|| స భగ్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః | అఙ్కేనాదాయ వైదేహీం పపాత భువి రావణః || ౧౫|| దృష్ట్వా నిపతితం భూమౌ రావణం భగ్నవాహనమ్ | సాధు సాధ్వితి భూతాని గృధ్రరాజమపూజయన్ || ౧౬|| పరిశ్రాన్తం తు తం దృష్ట్వా జరయా పక్షియూథపమ్ | ఉత్పపాత పునర్హృష్టో మైథిలీం గృహ్య రావణః || ౧౭|| తం ప్రహృష్టం నిధాయాఙ్కే గచ్ఛన్తం జనకాత్మజామ్ | గృధ్రరాజః సముత్పత్య జటాయురిదమబ్రవీత్ || ౧౮|| వజ్రసంస్పర్శబాణస్య భార్యాం రామస్య రావణ | అల్పబుద్ధే హరస్యేనాం వధాయ ఖలు రక్షసామ్ || ౧౯|| సమిత్రబన్ధుః సామాత్యః సబలః సపరిచ్ఛదః | విషపానం పిబస్యేతత్పిపాసిత ఇవోదకమ్ || ౨౦|| అనుబన్ధమజానన్తః కర్మణామవిచక్షణాః | శీఘ్రమేవ వినశ్యన్తి యథా త్వం వినశిష్యసి || ౨౧|| బద్ధస్త్వం కాలపాశేన క్వ గతస్తస్య మోక్ష్యసే | వధాయ బడిశం గృహ్య సామిషం జలజో యథా || ౨౨|| న హి జాతు దురాధర్షౌ కాకుత్స్థౌ తవ రావణ | ధర్షణం చాశ్రమస్యాస్య క్షమిష్యేతే తు రాఘవౌ || ౨౩|| యథా త్వయా కృతం కర్మ భీరుణా లోకగర్హితమ్ | తస్కరాచరితో మార్గో నైష వీరనిషేవితః || ౨౪|| యుధ్యస్వ యది శూరోఽసి ముహూర్తం తిష్ఠ రావణ | శయిష్యసే హతో భూమౌ యథా భ్రాతా ఖరస్తథా || ౨౫|| పరేతకాలే పురుషో యత్కర్మ ప్రతిపద్యతే | వినాశాయాత్మనోఽధర్మ్యం ప్రతిపన్నోఽసి కర్మ తత్ || ౨౬|| పాపానుబన్ధో వై యస్య కర్మణః కో ను తత్పుమాన్ | కుర్వీత లోకాధిపతిః స్వయమ్భూర్భగవానపి || ౨౭|| ఏవముక్త్వా శుభం వాక్యం జటాయుస్తస్య రక్షసః | నిపపాత భృశం పృష్ఠే దశగ్రీవస్య వీర్యవాన్ || ౨౮|| తం గృహీత్వా నఖైస్తీక్ష్ణైర్విరరాద సమన్తతః | అధిరూఢో గజారోహి యథా స్యాద్దుష్టవారణమ్ || ౨౯|| విరరాద నఖైరస్య తుణ్డం పృష్ఠే సమర్పయన్ | కేశాంశ్చోత్పాటయామాస నఖపక్షముఖాయుధః || ౩౦|| స తథా గృధ్రరాజేన క్లిశ్యమానో ముహుర్ముహుః | అమర్షస్ఫురితౌష్ఠః సన్ప్రాకమ్పత స రాక్షసః || ౩౧|| సమ్పరిష్వజ్య వైదేహీం వామేనాఙ్కేన రావణః | తలేనాభిజఘానార్తో జటాయుం క్రోధమూర్ఛితః || ౩౨|| జటాయుస్తమతిక్రమ్య తుణ్డేనాస్య ఖరాధిపః | వామబాహూన్దశ తదా వ్యపాహరదరిన్దమః || ౩౩|| తతః క్రుద్ధో దశక్రీవః సీతాముత్సృజ్య వీర్యవాన్ | ముష్టిభ్యాం చరణాభ్యాం చ గృధ్రరాజమపోథయత్ || ౩౪|| తతో ముహూర్తం సఙ్గ్రామో బభూవాతులవీర్యయోః | రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య పక్షిణాం ప్రవరస్య చ || ౩౫|| తస్య వ్యాయచ్ఛమానస్య రామస్యార్థేఽథ రావణః | పక్షౌ పాదౌ చ పార్శ్వౌ చ ఖడ్గముద్ధృత్య సోఽచ్ఛినత్ || ౩౬|| స ఛిన్నపక్షః సహసా రక్షసా రౌద్రకర్మణా | నిపపాత హతో గృధ్రో ధరణ్యామల్పజీవితః || ౩౭|| తం దృష్ట్వా పతితం భూమౌ క్షతజార్ద్రం జటాయుషమ్ | అభ్యధావత వైదేహీ స్వబన్ధుమివ దుఃఖితా || ౩౮|| తం నీలజీమూతనికాశకల్పం సుపాణ్డురోరస్కముదారవీర్యమ్ | దదర్శ లఙ్కాధిపతిః పృథివ్యాం జటాయుషం శాన్తమివాగ్నిదావమ్ || ౩౯|| తతస్తు తం పత్రరథం మహీతలే నిపాతితం రావణవేగమర్దితమ్ | పునః పరిష్వజ్య శశిప్రభాననా రురోద సీతా జనకాత్మజా తదా || ౪౦||	40	669
జటాయువు పలికిన అటువంటి ధర్మబద్ధమైన, న్యాయసమ్మతమైన మాటలను వినగానే, తీవ్రమైన ఆగ్రహానికి లోనైన ఆ దశకంఠుడైన రావణుని ఇరవై కళ్ళు ఒక్కసారిగా నిప్పులు చెరిగావు. క్రోధాగ్నితో కనుగుడ్లు ఎర్రబడగా, కరిగించిన బంగారంతో చేసిన కుండలాలు ఊగిపోతుండగా, ఏమాత్రం ఓర్పు లేని ఆ రాక్షస రాజు ఆ పక్షిరాజుపైకి అత్యంత ఘోరంగా లంఘించాడు. ఆ దట్టమైన అడవిలో వారిద్దరి మధ్య సంభవించిన ఆ భీకరమైన సమరం, ఆకాశంలో చండమారుతం కారణంగా రెండు పెను మేఘాలు ఒకదానికొకటి ఢీకొన్నట్లుగా ఉంది.  ఆ గృధ్రరాజుకు, రాక్షస ప్రభువుకు మధ్య జరిగిన ఆ అపూర్వమైన మహా యుద్ధం, రెక్కలు కలిగిన మాల్యవంత పర్వతపు రెండు శిఖరాలు ఒకదానితో ఒకటి ఘర్షణ పడుతున్నట్లుగా అనిపించింది. ఆ సమయంలో, అత్యంత పరాక్రమవంతుడైన రావణుడు పదునైన మునలు కలిగిన నాళీక, నారాచ, వికర్ణి అనే బాణాల వర్షాన్ని ఆ పక్షిరాజుపై కురిపించాడు. పక్షి శ్రేష్ఠుడైన జటాయువు, రావణుడు సమరంలో ప్రయోగించిన ఆ సమస్త బాణ సమూహాలను, దివ్యాస్త్రాలను ఎదుర్కొని తట్టుకున్నాడు.  తన వజ్రసమానమైన పదునైన గోళ్లతో, పాదాలతో ఆ పక్షి శ్రేష్ఠుడు ఆ రాక్షసుని శరీరం అంతటా ఎన్నో లోతైన గాయాలు చేశాడు. అప్పుడు తీవ్రమైన క్రోధంతో ఊగిపోయిన ఆ దశకంఠుడు, తన శత్రువును హతమార్చాలనే బలమైన కోరికతో, సాక్షాత్తు యమదండం లాంటి పది భయంకరమైన బాణాలను సంధించాడు. తన అపారమైన బలంతో, నిటారుగా దూసుకుపోయే ఆ పదునైన, ఈకలు కలిగిన ఘోర బాణాలను అతడు ప్రయోగించి, ఆ పుణ్యమూర్తియైన జటాయువును తీవ్రంగా గాయపరిచాడు.  ఆ రాక్షసుని రథంలో కన్నీరు మున్నీరుగా విలపిస్తున్న జానకిని (సీతను) చూడగానే, జటాయువు తనను గాయపరుస్తున్న ఆ బాణాలను ఏమాత్రం లెక్కచేయకుండా నేరుగా రావణునిపైకి దూసుకువెళ్లాడు. అపారమైన కీర్తిశాలియైన ఆ పక్షిరాజు, తన బలమైన గోళ్లతో రావణుని ముత్యాలు, నవరత్నాలు పొదిగిన విల్లును, దానిపై సంధించి ఉన్న బాణాలతో సహా ముక్కలు ముక్కలుగా విరిచివేశాడు. అపార తేజస్వియైన ఆ గృధ్రరాజు, తన బలమైన రెక్కల దెబ్బతో అగ్నిలా మెరిసిపోతున్న రావణుని అమ్ములపొదిని కింద పడదోశాడు.  ఆ ఘోర యుద్ధంలో, ఆ పరాక్రమ పక్షి రావణుని వేగంగా పరుగెత్తే, బంగారు కవచాలు ధరించిన, రాక్షస ముఖాలు గల గాడిదలను సంహరించాడు. మూడు రథాక్షాలు (ఇరుసులు) కలిగి, అధిరోహించిన వాని సంకల్ప మాత్రంచేత నడిచే, నవరత్నాలు మరియు బంగారంతో అలంకరింపబడి అగ్నిలా ప్రకాశించే ఆ వైభవోపేతమైన రథాన్ని అతడు బద్దలు కొట్టాడు. అంతేకాక, పూర్ణచంద్రుని వంటి రాజఛత్రాన్ని (శ్వేతఛత్రాన్ని), చామరాలను కూడా కూల్చివేశాడు. విల్లు విరిగి, రథం ధ్వంసమై, గుర్రాలు చనిపోయి, సారథి హతుడు కాగా... రావణుడు వైదేహిని తన ఒడిలోనే పట్టుకుని నేలపైకి దూకాడు.  రథం ముక్కలై రావణుడు నేలపై పడటం చూసి, ఆ వనంలోని సమస్త జీవులు, దేవతలు ఆ పక్షిరాజును "భళా! శభాష్!" అంటూ వేనోళ్ల శ్లాఘించారు.  అయితే, వృద్ధాప్యం కారణంగా ఆ పక్షీంద్రుడు పూర్తిగా అలసిపోవడాన్ని గమనించిన రావణుడు పరమానందభరితుడై, మిథిలా రాకుమారిని గట్టిగా పట్టుకుని మళ్లీ ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. ఆ రాక్షసుడు జనకనందినిని తన గుప్పిట్లో బంధించి తీసుకుపోతుండగా, జటాయువు మళ్లీ పైకి లేచి, అతడిని అడ్డుకుని ఈ మాటలు పలికాడు:  "ఓ మూర్ఖ రావణా! వజ్రాయుధ సమానమైన బాణాలు కలిగిన ఆ శ్రీరాముని భార్యను నువ్వు అపహరిస్తున్నావు. ఈ కృత్యం నిశ్చయంగా సమస్త రాక్షస వంశాన్ని సర్వనాశనం చేస్తుంది! దప్పికతో ఉన్నవాడు ఆత్రుతగా నీళ్లను తాగినట్లు, ఈ రోజు నువ్వు నీ మిత్రులు, బంధువులు, మంత్రులు, సైన్యం మరియు ఆశ్రితులతో కలిసి ప్రాణాంతకమైన విషాన్ని తాగుతున్నావు! తాము చేసే పనుల యొక్క అంతిమ ఫలితాలను గ్రహించలేని మందబుద్ధులు అతి త్వరలోనే నశిస్తారు; అలాగే నువ్వు కూడా ఇప్పుడు సర్వనాశనాన్ని ఎదుర్కోబోతున్నావు." "నువ్వు కాలపాశం (మృత్యుపాశం) చేత గట్టిగా బంధించబడ్డావు! నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లినా ఆ యముని నుండి ఎలా తప్పించుకోగలవు? గాలానికి ఉన్న ఎరను మింగి మరణాన్ని కొనితెచ్చుకునే చేపలా ఉంది నీ పరిస్థితి. కాకుత్స్థ వంశీయులైన ఆ రామలక్ష్మణులను ఎదిరించడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు. రావణా! తమ ఆశ్రమానికి జరిగిన ఈ ద్రోహాన్ని రఘువంశ రాజకుమారులు ఎన్నటికీ క్షమించరు. నువ్వు చేసిన ఈ పిరికిపంద, లోకనింద్యమైన కార్యం కేవలం ఒక సాధారణ దొంగ దారి; ఇది ఎన్నటికీ నిజమైన వీరులు నడిచే మార్గం కాదు."  "నువ్వు నిజమైన వీరుడివైతే నాతో తలపడు! ఒక్క క్షణం ఆగు, రావణా! గతంలో నీ సోదరుడైన ఖరుడు కూలిపోయినట్లే, ఈ రోజు నువ్వు కూడా ఈ నేలపై శవమై పడతావు. ఒక మనిషికి మరణకాలం ఆసన్నమైనప్పుడే చేసే అటువంటి అధర్మ కార్యానికి నువ్వు ఒడిగట్టావు—ఇది కేవలం నీ స్వయంవినాశనానికే దారితీస్తుంది. కేవలం పాపాన్ని మాత్రమే మిగిల్చే ఇటువంటి నీచమైన పనిని సాక్షాత్తు ఆ లోకనాథుడైనా, లేదా స్వయంభువైన ఆ బ్రహ్మదేవుడైనా సరే ఎవరైనా చేస్తారా?" ఈ విధంగా ధర్మబోధ చేసిన తరువాత, పరాక్రమవంతుడైన జటాయువు ఆ దశకంఠుని వీపుపైకి బలంగా దూకాడు. అతడిని గట్టిగా పట్టుకుని, ఒక మావటివాడు మదపుటేనుగును అణచినట్లు, తన పదునైన గోళ్లతో రావణుని శరీరాన్ని చీల్చివేసాడు. తన గోళ్లను, రెక్కలను, ముక్కును శక్తివంతమైన ఆయుధాలుగా ఉపయోగించి, ఆ రాక్షసుని వీపు భాగంలో తన ముక్కుతో పొడుస్తూ, అతడి తలవెంట్రుకలను బలాత్కారంగా పీకివేశాడు. ఆ పక్షిరాజు చేతిలో ఈ విధంగా పదే పదే పీడితుడైన ఆ రాక్షసుడు తీవ్రమైన కోపంతో పెదవులు వణుకుతుండగా గజగజ వణికిపోయాడు. వైదేహిని తన ఎడమ ఒడిలో గట్టిగా పట్టుకుని, క్రోధంతో కళ్లు మూసుకుపోయిన ఆ రావణుడు జటాయువును తన అరచేతితో బలంగా చరిచాడు. శత్రుమర్దనుడు, పక్షిరాజు అయిన జటాయువు ఆ దెబ్బ నుండి చాకచక్యంగా తప్పించుకుని, తన పదునైన ముక్కుతో రావణుని ఎడమ వైపున ఉన్న పది చేతులను ఒక్కసారిగా తెగనరికాడు. దీనితో తీవ్ర ఆగ్రహానికి లోనైన ఆ మహాబలశాలియైన దశకంఠుడు, సీతను ఒక్క క్షణం పక్కన పెట్టి, తన పిడికిళ్లతో, పాదాలతో ఆ పక్షిరాజును దారుణంగా బాదాడు. ఆ సాటిలేని బలశాలురైన రాక్షస శ్రేష్ఠునికి, పక్షిరాజుకు మధ్య కొద్దిసేపు అత్యంత భీకరమైన ద్వంద్వ యుద్ధం సాగింది. రాముని కార్యం కోసం జటాయువు తన మిగిలిన శక్తినంతటినీ ఒడ్డుతుండగా, రావణుడు తన కత్తిని దూసి, ఆ పక్షి యొక్క రెక్కలను, పాదాలను, పార్శ్వ భాగాలను అత్యంత క్రూరంగా నరికివేశాడు.  ఘోరకృత్యాలు చేసే ఆ రాక్షసుని చేతిలో తన రెక్కలు క్రూరంగా తెగిపోవడంతో, ఆ వీర పక్షిరాజు ఒంట్లో ప్రాణం కొట్టుమిట్టాడుతుండగా, ప్రాణాపాయ స్థితిలో మరుక్షణమే నేలపై కూలిపోయాడు. రక్తపు మడుగులో మునిగి నేలపై పడివున్న జటాయువును చూడగానే, తీవ్రమైన దుఃఖంతో మునిగిపోయిన వైదేహి, తన సొంత బంధువు వద్దకు పరిగెత్తినట్లుగా ఏడుస్తూ అతడి వద్దకు దూసుకువెళ్లింది. కడు తెల్లని ఈకలతో కూడిన వక్షస్థలము కలిగి, దట్టమైన నల్లని మేఘంలా మెరుస్తూ, ఒకప్పుడు అసమాన వీరత్వాన్ని ప్రదర్శించి, ఇప్పుడు ఆరిపోతున్న అడవి అగ్నిలా క్షీణించిపోతున్న ఆ జటాయువును లంకాధిపతి పైనుండి చూశాడు. రావణుని ఘోరమైన దెబ్బకు నలిగిపోయి నేలపై పడిన ఆ పక్షీంద్రుని చూసి, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖము కలిగిన మిథిలా రాకుమారి, జనకనందిని అయిన సీతాదేవి అతడిని గట్టిగా కౌగిలించుకుని గుండెలు పగిలేలా రోదించింది.
52	తమల్పజీవితం భూమౌ స్ఫురన్తం రాక్షసాధిపః | దదర్శ గృధ్రం పతితం సమీపే రాఘవాశ్రమాత్ || ౧|| సా తు తారాధిపముఖీ రావణేన సమీక్ష్య తమ్ | గృధ్రరాజం వినిహతం విలలాప సుదుఃఖితా || ౨|| నిమిత్తం లక్షణజ్ఞానం శకునిస్వరదర్శనమ్ | అవశ్యం సుఖదుఃఖేషు నరాణాం ప్రతిదృశ్యతే || ౩|| న నూనం రామ జానాసి మహద్వ్యసనమాత్మజః | ధావన్తి నూనం కాకుత్స్థ మదర్థం మృగపక్షిణః || ౪|| త్రాహి మామద్య కాకుత్స్థ లక్ష్మణేతి వరాఙ్గనా | సుసన్త్రస్తా సమాక్రన్దచ్ఛృణ్వతాం తు యథాన్తికే || ౫|| తాం క్లిష్టమాల్యాభరణాం విలపన్తీమనాథవత్ | అభ్యధావత వైదేహీం రావణో రాక్షసాధిపః || ౬|| తాం లతామివ వేష్టన్తీమాలిఙ్గన్తీం మహాద్రుమాన్ | ముఞ్చ ముఞ్చేతి బహుశః ప్రవదన్రాక్షసాధిపః || ౭|| క్రోశన్తీం రామ రామేతి రామేణ రహితాం వనే | జీవితాన్తాయ కేశేషు జగ్రాహాన్తకసంనిభః || ౮|| ప్రధర్షితాయాం వైదేహ్యాం బభూవ సచరాచరమ్ | జగత్సర్వమమర్యాదం తమసాన్ధేన సంవృతమ్ || ౯|| దృష్ట్వా సీతాం పరామృష్టాం దీనాం దివ్యేన చక్షుషా | కృతం కార్యమితి శ్రీమాన్వ్యాజహార పితామహః || ౧౦|| ప్రహృష్టా వ్యథితాశ్చాసన్సర్వే తే పరమర్షయః | దృష్ట్వా సీతాం పరామృష్టాం దణ్డకారణ్యవాసినః || ౧౧|| స తు తాం రామ రామేతి రుదన్తీం లక్ష్మణేతి చ | జగామాకాశమాదాయ రావణో రాక్షసాధిపః || ౧౨|| తప్తాభరణసర్వాఙ్గీ పీతకౌశేయవాసనీ | రరాజ రాజపుత్రీ తు విద్యుత్సౌదామనీ యథా || ౧౩|| ఉద్ధూతేన చ వస్త్రేణ తస్యాః పీతేన రావణః | అధికం పరిబభ్రాజ గిరిర్దీప ఇవాగ్నినా || ౧౪|| తస్యాః పరమకల్యాణ్యాస్తామ్రాణి సురభీణి చ | పద్మపత్రాణి వైదేహ్యా అభ్యకీర్యన్త రావణమ్ || ౧౫|| తస్యాః కౌశేయముద్ధూతమాకాశే కనకప్రభమ్ | బభౌ చాదిత్యరాగేణ తామ్రమభ్రమివాతపే || ౧౬|| తస్యాస్తద్విమలం వక్త్రమాకాశే రావణాఙ్కగమ్ | న రరాజ వినా రామం వినాలమివ పఙ్కజమ్ || ౧౭|| బభూవ జలదం నీలం భిత్త్వా చన్ద్ర ఇవోదితః | సులలాటం సుకేశాన్తం పద్మగర్భాభమవ్రణమ్ | శుక్లైః సువిమలైర్దన్తైః ప్రభావద్భిరలఙ్కృతమ్ || ౧౮|| రుదితం వ్యపమృష్టాస్త్రం చన్ద్రవత్ప్రియదర్శనమ్ | సునాసం చారుతామ్రౌష్ఠమాకాషే హాటకప్రభమ్ || ౧౯|| రాక్షసేన్ద్రసమాధూతం తస్యాస్తద్వచనం శుభమ్ | శుశుభే న వినా రామం దివా చన్ద్ర ఇవోదితః || ౨౦|| సా హేమవర్ణా నీలాఙ్గం మైథిలీ రాక్షసాధిపమ్ | శుశుభే కాఞ్చనీ కాఞ్చీ నీలం మణిమివాశ్రితా || ౨౧|| సా పద్మగౌరీ హేమాభా రావణం జనకాత్మజా | విద్యుద్ఘనమివావిశ్య శుశుభే తప్తభూషణా || ౨౨|| తస్యా భూషణఘోషేణ వైదేహ్యా రాక్షసాధిపః | బభూవ విమలో నీలః సఘోష ఇవ తోయదః || ౨౩|| ఉత్తమాఙ్గచ్యుతా తస్యాః పుష్పవృష్టిః సమన్తతః | సీతాయా హ్రియమాణాయాః పపాత ధరణీతలే || ౨౪|| సా తు రావణవేగేన పుష్పవృష్టిః సమన్తతః | సమాధూతా దశగ్రీవం పునరేవాభ్యవర్తత || ౨౫|| అభ్యవర్తత పుష్పాణాం ధారా వైశ్రవణానుజమ్ | నక్షత్రమాలావిమలా మేరుం నగమివోత్తమమ్ || ౨౬|| చరణాన్నూపురం భ్రష్టం వైదేహ్యా రత్నభూషితమ్ | విద్యున్మణ్డలసఙ్కాశం పపాత మధురస్వనమ్ || ౨౭|| తరుప్రవాలరక్తా సా నీలాఙ్గం రాక్షసేశ్వరమ్ | ప్రాశోభయత వైదేహీ గజం కష్యేవ కాఞ్చనీ || ౨౮|| తాం మహోల్కామివాకాశే దీప్యమానాం స్వతేజసా | జహారాకాశమావిశ్య సీతాం వైశ్రవణానుజః || ౨౯|| తస్యాస్తాన్యగ్నివర్ణాని భూషణాని మహీతలే | సఘోషాణ్యవకీర్యన్త క్షీణాస్తారా ఇవామ్బరాత్ || ౩౦|| తస్యాః స్తనాన్తరాద్భ్రష్టో హారస్తారాధిపద్యుతిః | వైదేహ్యా నిపతన్భాతి గఙ్గేవ గగనాచ్చ్యుతా || ౩౧|| ఉత్పాత వాతాభిహతా నానాద్విజ గణాయుతాః | మా భైరితి విధూతాగ్రా వ్యాజహ్రురివ పాదపాః || ౩౨|| నలిన్యో ధ్వస్తకమలాస్త్రస్తమీనజలే చరాః | సఖీమివ గతోత్సాహాం శోచన్తీవ స్మ మైథిలీమ్ || ౩౩|| సమన్తాదభిసమ్పత్య సింహవ్యాఘ్రమృగద్విజాః | అన్వధావంస్తదా రోషాత్సీతాచ్ఛాయానుగామినః || ౩౪|| జలప్రపాతాస్రముఖాః శృఙ్గైరుచ్ఛ్రితబాహవః | సీతాయాం హ్రియమాణాయాం విక్రోశన్తీవ పర్వతాః || ౩౫|| హ్రియమాణాం తు వైదేహీం దృష్ట్వా దీనో దివాకరః | ప్రవిధ్వస్తప్రభః శ్రీమానాసీత్పాణ్డురమణ్డలః || ౩౬|| నాస్తి ధర్మః కుతః సత్యం నార్జవం నానృశంసతా | యత్ర రామస్య వైదేహీం భార్యాం హరతి రావణః || ౩౭|| ఇతి సర్వాణి భూతాని గణశః పర్యదేవయన్ | విత్రస్తకా దీనముఖా రురుదుర్మృగపోతకాః || ౩౮|| ఉద్వీక్ష్యోద్వీక్ష్య నయనైరాస్రపాతావిలేక్షణాః | సుప్రవేపితగాత్రాశ్చ బభూవుర్వనదేవతాః || ౩౯|| విక్రోశన్తీం దృఢం సీతాం దృష్ట్వా దుఃఖం తథా గతామ్ | తాం తు లక్ష్మణ రామేతి క్రోశన్తీం మధురస్వరామ్ || ౪౦|| అవేక్షమాణాం బహుషో వైదేహీం ధరణీతలమ్ | స తామాకులకేశాన్తాం విప్రమృష్టవిశేషకామ్ | జహారాత్మవినాశాయ దశగ్రీవో మనస్వినామ్ || ౪౧|| తతస్తు సా చారుదతీ శుచిస్మితా వినాకృతా బన్ధుజనేన మైథిలీ | అపశ్యతీ రాఘవలక్ష్మణావుభౌ వివర్ణవక్త్రా భయభారపీడితా || ౪౨||	42	711
రాక్షస రాజు ఆశ్రమ పరిసరాలలో నేలపై పడి, ప్రాణాపాయ స్థితిలో కొట్టుమిట్టాడుతున్న ఆ పక్షిరాజును చూశాడు. మరణోన్ముఖుడైన ఆ గృధ్రరాజును చూసి, పూర్ణచంద్రుని వంటి సుందర వదనము కలిగిన సీతాదేవి తీవ్రమైన వేదనతో కన్నీరు మున్నీరుగా విలపించింది.  "శకునములు, శరీర లక్షణములు, పక్షుల ధ్వనులు లేదా వాటి దర్శనము నిశ్చయంగా మనుషుల రాబోయే సుఖదుఃఖాలను సూచిస్తాయి. హా రామా! నీ కుటుంబానికి ఎంతటి ఘోర విపత్తు సంభవించిందో నీకు అసలు తెలియడం లేదు! రఘునందనా! నా కోసమే ఈ మృగపక్షులన్నీ అల్లాడిపోతూ ఇటుఇటు పరుగెడుతున్నాయి. కాకుత్స్థ వంశప్రదీపా! నన్ను రక్షించు! హా లక్ష్మణా!" అని ఆ పుణ్యమూర్తి, తన పక్కనే ఎవరో నిలబడి ఉన్నట్లుగా అత్యంత భీతితో గట్టిగా ఆర్తనాదం చేసింది. పూదండలు, ఆభరణాలు నలిగిపోయి, దిక్కులేనిదానిలా విలపిస్తున్న ఆ వైదేహి వైపు రాక్షస నాథుడైన రావణుడు దూసుకువెళ్లాడు. ఆమె ఒక అడవి తీగలా అక్కడి పెద్ద వృక్షాలను గట్టిగా చుట్టేసుకోగా, ఆ రాక్షస రాజు "వదిలేయ్! వదిలేయ్!" అని పదే పదే గద్దించాడు. తన భర్త లేని ఆ నిర్జనారణ్యంలో ఆమె "రామా! రామా!" అని గట్టిగా అరుస్తుండగా, సాక్షాత్తు యమస్వరూపుడైన ఆ రాక్షసుడు తన సర్వనాశనాన్ని తానే కొనితెచ్చుకుంటూ ఆమె తలవెంట్రుకలను పట్టుకుని బలాత్కారంగా లాగాడు.  వైదేహి ఆ విధంగా అగౌరవపరచబడిన మరుక్షణమే, చరాచర జీవులతో కూడిన ఈ సమస్త ప్రపంచము తన సరిహద్దులను కోల్పోయి, గాఢాంధకారంలో మునిగిపోయింది. సీత బంధింపబడి, దైన్య స్థితిలో ఉండటాన్ని తన దివ్యదృష్టితో చూసిన కీర్తిశాలియైన ఆ బ్రహ్మదేవుడు, "కార్యం సిద్ధించింది" అని ప్రకటించాడు. దండకారణ్యంలో నివసిస్తున్న పరమ మునులంతా, సీతకు జరిగిన ఈ పరాభవాన్ని చూసి తీవ్ర దుఃఖానికి లోనైనప్పటికీ, రాక్షస సంహారం ఖాయమని గ్రహించి మనస్సులో కొంత హర్షాన్ని కూడా పొందారు.  రాక్షస రాజు రావణుడు, "హా రామా! హా లక్ష్మణా!" అని ఏడుస్తూ విలపిస్తున్న సీతను ఎత్తుకుని ఆకాశ మార్గానికి ఎగిరాడు. కరిగించిన మేలిమి బంగారు ఆభరణాలు ధరించి, పసుపు రంగు పట్టుచీర కట్టుకున్న ఆ రాకుమారి ఆకాశంలో ఒక మెరుపుతీగలా ప్రకాశించింది. ఆమె పసుపు రంగు పట్టువస్త్రం గాలికి కొట్టుకుంటుండగా, దాని కాంతి వల్ల రావణుడు అగ్ని చేత రగులుతున్న ఒక పర్వతంలా మరింత దేదీప్యమానంగా వెలిగిపోయాడు. పవిత్రురాలైన ఆ వైదేహి కేశసంపద నుండి జారిపడిన రాగి రంగులో, నల్లటి కొసలతో, పద్మదళాల వలె అత్యంత సువాసనలు వెదజల్లే తామరపూలు రావణుని శరీరంపై పూలవానలా కురిశాయి.  ఆకాశంలో రెపరెపలాడుతున్న ఆమె బంగారు ఛాయ కలిగిన పట్టు ఉత్తరీయం, సంధ్యాసూర్యుని కాంతి చేత మెరిసిపోతున్న రాగి రంగు మేఘంలా శోభిల్లింది. ఆకాశంలో రావణుని ఒడిలో చిక్కుకున్న ఆమె నిష్కళంకమైన ముఖము, రాముడు లేకపోవడం వల్ల తొడిమ తెగిన పద్మంలా కాంతివిహీనమైపోయింది. చక్కటి నొసలు, సుందరమైన కేశములు, పద్మ గర్భము వంటి కాంతి కలిగి, ఎటువంటి మచ్చ లేని, కడు తెల్లని ముత్యాల వంటి పళ్లతో విరాజిల్లే ఆమె వదనం, నల్లని మేఘాలను చీల్చుకుని పైకి వస్తున్న చంద్రునిలా కనిపించింది. ఆమె కన్నీరు మున్నీరుగా విలపిస్తూ తన కన్నీళ్లను తుడుచుకుంటున్నప్పటికీ, ఆకాశంలో మెరిసిపోతున్న ఆమె బంగారు వదనం చంద్రునిలాగే ఎంతో నయనానందకరంగా ఉంది. ఆ రాక్షస రాజు చేతిలో తీవ్రమైన ఊపుకు లోనైన ఆమె మంగళప్రదమైన ముఖము రాముడు లేకపోవడం వల్ల శోభించలేదు; అది పట్టపగలు ఆకాశంలో కనిపించే చంద్రునిలా కాంతివిహీనంగా తోచింది. నల్లటి దేహము కలిగిన ఆ రాక్షస రాజు చేతిలో చిక్కిన మేలిమి బంగారు ఛాయ గల ఆ మిథిలా రాకుమారి, ఒక ముదురు నీలమణికి చుట్టబడిన బంగారు మొలతాడులా మెరిసిపోయింది. దేదీప్యమానమైన ఆభరణాలు ధరించి, పద్మంలా సుకుమారంగా, బంగారంలా మెరిసిపోతున్న ఆ జనకనందిని, నల్లని కారుమేఘంలోకి ప్రవేశిస్తున్న మెరుపుతీగలా రావణుని పక్కన శోభిల్లింది. వైదేహి ధరించిన ఆభరణాల ఘల్లుఘల్లుమనే మధుర నాదాల వల్ల, ఆ రాక్షస రాజు ఉరుములతో కూడిన నిర్మలమైన కారుమేఘంలా కనిపించాడు. సీతను అపహరించుకుపోతున్న సమయంలో, ఆమె తల నుండి పూలవాన కురిసి భూమండలం అంతటా పడింది. రావణుని వేగవంతమైన ప్రయాణ ఉధృతికి ఆ పూల వాన అంతటా సుడిగుండంలా తిరిగి, తిరిగి ఆ దశకంఠుని పైనే పడింది. కుబేరుని తమ్ముడైన రావణునిపై కురిసిన ఆ పూలధార, పర్వత శ్రేష్ఠమైన మేరుపర్వతాన్ని చుట్టుముట్టిన నిర్మలమైన నక్షత్ర మాలలా శోభిల్లింది.  వైదేహి పాదము నుండి జారిపడిన రత్నఖచితమైన అందె, మధురమైన రవళితో భూమిపై పడుతున్నప్పుడు ఒక మెరుపు వలయంలా మెరిసింది. లేత చివుళ్ళ వంటి ఎర్రటి వస్త్రాలు ధరించిన వైదేహిని, నల్లటి దేహము గల ఆ రాక్షస రాజు పట్టుకోవడం వల్ల, అతడు బంగారు అంబారీ ధరించిన ఒక గంభీరమైన గజరాజులా కనిపించాడు. ఆకాశంలోకి దూసుకువెళ్లిన ఆ కుబేరుని తమ్ముడు, తన ఆత్మశక్తితో (తపోశక్తితో) అంతరిక్షంలో వెలిగిపోతున్న ఒక దివ్య ఉల్క వంటి సీతను అపహరించుకుపోయాడు.  అగ్నిలా మెరిసిపోయే ఆమె ఆభరణాలు ఘల్లుమనే శబ్దంతో భూమిపై పడ్డాయి; పుణ్యం క్షీణించినప్పుడు ఆకాశం నుండి రాలిపడే నక్షత్రాల వలె అవి నలువైపులా చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి. చంద్రుని వంటి కాంతి కలిగిన ఆమె ముత్యాల హారము సీత వక్షస్థలము నుండి జారి కిందకు పడుతున్నప్పుడు, ఆకాశం నుండి భూమికి జాలువారుతున్న గంగానదిలా కనిపించింది. వారి ప్రయాణ వేగానికి, తీవ్రమైన గాలులకు వణికిపోతూ, పక్షుల గుంపులతో నిండివున్న వృక్షాలు, తమ కొమ్మల చివరలను ఊపుతూ "భయపడకు!" అని సీతకు అభయమిస్తున్నట్లుగా అనిపించాయి.  తామరపూలు వాడిపోయి, చేపలు మరియు ఇతర జలచరాలు భయంతో వణికిపోతున్న ఆ తామర కొలనులు, సర్వస్వం కోల్పోయిన తమ ప్రియసఖి కోసం విలపిస్తున్నట్లుగా ఆ మిథిలా రాకుమారిని చూసి శోకించాయి. అపారమైన క్రోధంతో నలువైపుల నుండి గుంపులుగా చేరిన సింహాలు, పులులు, జింకలు మరియు పక్షులు, ఆకాశంలో పడుతున్న సీత నీడను వెంటాడుతూ భూమిపై పరుగెత్తాయి. కొండల నుండి ప్రవహించే జలపాతాలు కన్నీటి ధారల్లా ప్రవహిస్తుండగా, తమ శిఖరాలను చేతుల వలె ఆకాశంలోకి పైకెత్తిన పర్వతాలు, సీత అపహరణను నిరసిస్తూ గట్టిగా రోదిస్తున్నట్లుగా అనిపించాయి.  వైదేహి అపహరణకు గురికావడాన్ని చూసి, ఆ కీర్తిశాలియైన సూర్యభగవానుడు కాంతివిహీనుడై, తీవ్రమైన శోకంతో అతని బింబం వెలవెలబోయింది. "ధర్మం నశించింది! సత్యం ఎక్కడుంది? రావణుడు రాముని భార్యను అపహరిస్తుంటే, ఈ లోకంలో ప్రాణులపై దయ, నిజాయితీ ఎక్కడున్నాయి?" ఈ విధంగా సమస్త ప్రాణికోటి గుంపులు గుంపులుగా విలపించాయి. భయభ్రాంతులైన చిన్న జింక పిల్లలు ఎంతో దైన్యమైన ముఖాలతో ఏడ్చాయి. కన్నీళ్లతో అస్పష్టంగా మారిన కళ్లతో పదే పదే పైకి చూస్తూ, వనదేవతలు భయంతో ఒళ్లంతా గజగజ వణికిపోయారు. అంతటి ఘోర విపత్తులో చిక్కుకుని, దీనంగా విలపిస్తూ, "హా లక్ష్మణా! హా రామా!" అని మధురమైన స్వరంతో ఆర్తనాదం చేస్తూ, భూమి వైపు పదే పదే చూస్తున్న ఆ సీతను చూసి కూడా... ఆ దశకంఠుడు తన మనోవాంఛను తీర్చుకోవడం కోసం, సీత కేశములు చెదిరిపోయి, ఆమె ముఖంలోని శుభ సూచకమైన బొట్టు చెరిగిపోయిన స్థితిలోనే ఆమెను అపహరించుకుపోయాడు. నిజానికి అతడు సీతను కాదు, తన స్వయంవినాశనాన్నే అపహరించుకుపోయాడు.  అప్పుడు, చక్కటి పళ్ళు, పవిత్రమైన మందహాసం కలిగిన ఆ మిథిలా రాకుమారి, తన బంధువులకు దూరమై, అటు రాముడిని కానీ ఇటు లక్ష్మణుడిని కానీ చూడలేక, ఆ భయంకరమైన భయపు నిస్సహాయత కింద నలిగిపోతూ, ముఖం వికృతమై వెలవెలబోయింది.

                    ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే అరణ్యకాండే ద్వాదశ: భాగ: