యుద్ధకాండము - భాగము – 11

 యుద్ధకాండము - భాగము –– 11

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
56	తద్దృష్ట్వా సుమహత్కర్మ కృతం వానరసత్తమైః | క్రోధమాహారయామాస యుధి తీవ్రమకమ్పనః || ౧|| క్రోధమూర్ఛితరూపస్తు ధ్నువన్పరమకార్ముకమ్ | దృష్ట్వా తు కర్మ శత్రూణాం సారథిం వాక్యమబ్రవీత్ || ౨|| తత్రైవ తావత్త్వరితం రథం ప్రాపయ సారథే | ఏతేఽత్ర బహవో ఘ్నన్తి సుబహూన్రాక్షసాన్రణే || ౩|| ఏతేఽత్ర బలవన్తో హి భీమకాయాశ్చ వానరాః | ద్రుమశైలప్రహరణాస్తిష్ఠన్తి ప్రముఖే మమ || ౪|| ఏతాన్నిహన్తుమిచ్ఛామి సమరశ్లాఘినో హ్యహమ్ | ఏతైః ప్రమథితం సర్వం దృశ్యతే రాక్షసం బలమ్ || ౫|| తతః ప్రజవితాశ్వేన రథేన రథినాం వరః | హరీనభ్యహనత్క్రోధాచ్ఛరజాలైరకమ్పనః || ౬|| న స్థాతుం వానరాః శేకుః కిం పునర్యోద్ధుమాహవే | అకమ్పనశరైర్భగ్నాః సర్వ ఏవ ప్రదుద్రువుః || ౭|| తాన్మృత్యువశమాపన్నానకమ్పనవశం గతాన్ | సమీక్ష్య హనుమాఞ్జ్ఞాతీనుపతస్థే మహాబలః || ౮|| తం మహాప్లవగం దృష్ట్వా సర్వే ప్లవగయూథపాః | సమేత్య సమరే వీరాః సహితాః పర్యవారయన్ || ౯|| వ్యవస్థితం హనూమన్తం తే దృష్ట్వా హరియూథపాః | బభూవుర్బలవన్తో హి బలవన్తముపాశ్రితాః || ౧౦|| అకమ్పనస్తు శైలాభం హనూమన్తమవస్థితమ్ | మహేన్ద్ర ఇవ ధారాభిః శరైరభివవర్ష హ || ౧౧|| అచిన్తయిత్వా బాణౌఘాఞ్శరీరే పతితాఞ్శితాన్ | అకమ్పనవధార్థాయ మనో దధ్రే మహాబలః || ౧౨|| స ప్రహస్య మహాతేజా హనూమాన్మారుతాత్మజః | అభిదుద్రావ తద్రక్షః కమ్పయన్నివ మేదినీమ్ || ౧౩|| తస్యాభినర్దమానస్య దీప్యమానస్య తేజసా | బభూవ రూపం దుర్ధర్షం దీప్తస్యేవ విభావసోః || ౧౪|| ఆత్మానం త్వప్రహరణం జ్ఞాత్వా క్రోధసమన్వితః | శైలముత్పాటయామాస వేగేన హరిపుఙ్గవః || ౧౫|| తం గృహీత్వా మహాశైలం పాణినైకేన మారుతిః | వినద్య సుమహానాదం భ్రామయామాస వీర్యవాన్ || ౧౬|| తతస్తమభిదుద్రావ రాక్షసేన్ద్రమకమ్పనమ్ | యథా హి నముచిం సఙ్ఖ్యే వజ్రేణేవ పురన్దరః || ౧౭|| అకమ్పనస్తు తద్దృష్ట్వా గిరిశృఙ్గం సముద్యతమ్ | దూరాదేవ మహాబాణైరర్ధచన్ద్రైర్వ్యదారయత్ || ౧౮|| తత్పర్వతాగ్రమాకాశే రక్షోబాణవిదారితమ్ | వికీర్ణం పతితం దృష్ట్వా హనూమాన్క్రోధమూర్ఛితః || ౧౯|| సోఽశ్వకర్ణం సమాసాద్య రోషదర్పాన్వితో హరిః | తూర్ణముత్పాటయామాస మహాగిరిమివోచ్ఛ్రితమ్ || ౨౦|| తం గృహీత్వా మహాస్కన్ధం సోఽశ్వకర్ణం మహాద్యుతిః | ప్రహస్య పరయా ప్రీత్యా భ్రామయామాస సంయుగే || ౨౧|| ప్రధావన్నురువేగేన ప్రభఞ్జంస్తరసా ద్రుమాన్ | హనూమాన్పరమక్రుద్ధశ్చరణైర్దారయత్క్షితిమ్ || ౨౨|| గజాంశ్చ సగజారోహాన్సరథాన్రథినస్తథా | జఘాన హనుమాన్ధీమాన్రాక్షసాంశ్చ పదాతికాన్ || ౨౩|| తమన్తకమివ క్రుద్ధం సమరే ప్రాణహారిణమ్ | హనూమన్తమభిప్రేక్ష్య రాక్షసా విప్రదుద్రువుః || ౨౪|| తమాపతన్తం సఙ్క్రుద్ధం రాక్షసానాం భయావహమ్ | దదర్శాకమ్పనో వీరశ్చుక్రోధ చ ననాద చ || ౨౫|| స చతుర్దశభిర్బాణైః శితైర్దేహవిదారణైః | నిర్బిభేద హనూమన్తం మహావీర్యమకమ్పనః || ౨౬|| స తథా ప్రతివిద్ధస్తు బహ్వీభిః శరవృష్టిభిః | హనూమాన్దదృశే వీరః ప్రరూఢ ఇవ సానుమాన్ || ౨౭|| తతోఽన్యం వృక్షముత్పాట్య కృత్వా వేగమనుత్తమమ్ | శిరస్యభిజఘానాశు రాక్షసేన్ద్రమకమ్పనమ్ || ౨౮|| స వృక్షేణ హతస్తేన సక్రోధేన మహాత్మనా | రాక్షసో వానరేన్ద్రేణ పపాత స మమార చ || ౨౯|| తం దృష్ట్వా నిహతం భూమౌ రాక్షసేన్ద్రమకమ్పనమ్ | వ్యథితా రాక్షసాః సర్వే క్షితికమ్ప ఇవ ద్రుమాః || ౩౦|| త్యక్తప్రహరణాః సర్వే రాక్షసాస్తే పరాజితాః | లఙ్కామభియయుస్త్రస్తా వానరైస్తైరభిద్రుతాః || ౩౧||	31	776
అకంపనుడు యుద్ధభూమిలో ప్రవేశించి, తన విల్లంబులతో వానరులపై తీవ్రమైన దాడి చేస్తాడు. అప్పుడు, వానరులను రక్షించడానికి శ్రీ హనుమంతుడు రంగంలోకి దిగుతాడు. అకంపనుడికి, శ్రీ ఆంజనేయునికి మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం జరుగుతుంది. శ్రీ హనుమంతుడు విసిరిన ఒక పెద్ద బండరాయిని అకంపనుడు తన బాణాలతో ముక్కలు ముక్కలుగా ముక్కలు చేస్తాడు. ఆ తర్వాత, శ్రీ ఆంజనేయుడు ఒక భారీ వృక్షంతో అకంపనుడి తలపై బలంగా కొట్టగా, అకంపనుడు మరణిస్తాడు.
57	అకమ్పనవధం శ్రుత్వా క్రుద్ధో వై రాక్షసేశ్వరః | కిం చిద్దీనముఖశ్చాపి సచివాంస్తానుదైక్షత || ౧|| స తు ధ్యాత్వా ముహూర్తం తు మన్త్రిభిః సంవిచార్య చ | పురీం పరియయౌ లఙ్కాం సర్వాన్గుల్మానవేక్షితుమ్ || ౨|| తాం రాక్షసగణైర్గుప్తాం గుల్మైర్బహుభిరావృతామ్ | దదర్శ నగరీం లఙ్కాం పతాకాధ్వజమాలినీమ్ || ౩|| రుద్ధాం తు నగరీం దృష్ట్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః | ఉవాచామర్షితః కాలే ప్రహస్తం యుద్ధకోవిదమ్ || ౪|| పురస్యోపనివిష్టస్య సహసా పీడితస్య చ | నాన్యం యుద్ధాత్ప్రపశ్యామి మోక్షం యుద్ధవిశారద || ౫|| అహం వా కుమ్భకర్ణో వా త్వం వా సేనాపతిర్మమ | ఇన్ద్రజిద్వా నికుమ్భో వా వహేయుర్భారమీదృశమ్ || ౬|| స త్వం బలమితః శీఘ్రమాదాయ పరిగృహ్య చ | విజయాయాభినిర్యాహి యత్ర సర్వే వనౌకసః || ౭|| నిర్యాణాదేవ తే నూనం చపలా హరివాహినీ | నర్దతాం రాక్షసేన్ద్రాణాం శ్రుత్వా నాదం ద్రవిష్యతి || ౮|| చపలా హ్యవినీతాశ్చ చలచిత్తాశ్చ వానరాః | న సహిష్యన్తి తే నాదం సింహనాదమివ ద్విపాః || ౯|| విద్రుతే చ బలే తస్మిన్రామః సౌమిత్రిణా సహ | అవశస్తే నిరాలమ్బః ప్రహస్తవశమేష్యతి || ౧౦|| ఆపత్సంశయితా శ్రేయో నాత్ర నిఃసంశయీకృతా | ప్రతిలోమానులోమం వా యద్వా నో మన్యసే హితమ్ || ౧౧|| రావణేనైవముక్తస్తు ప్రహస్తో వాహినీపతిః | రాక్షసేన్ద్రమువాచేదమసురేన్ద్రమివోశనా || ౧౨|| రాజన్మన్త్రితపూర్వం నః కుశలైః సహ మన్త్రిభిః | వివాదశ్చాపి నో వృత్తః సమవేక్ష్య పరస్పరమ్ || ౧౩|| ప్రదానేన తు సీతాయాః శ్రేయో వ్యవసితం మయా | అప్రదానే పునర్యుద్ధం దృష్టమేతత్తథైవ నః || ౧౪|| సోఽహం దానైశ్చ మానైశ్చ సతతం పూజితస్త్వయా | సాన్త్వైశ్చ వివిధైః కాలే కిం న కుర్యాం ప్రియం తవ || ౧౫|| న హి మే జీవితం రక్ష్యం పుత్రదారధనాని వా | త్వం పశ్య మాం జుహూషన్తం త్వదర్థే జీవితం యుధి || ౧౬|| అథామన్త్ర్య చ రాజానం భేరీమాహత్య భైరవామ్ | ఆరురోహ రథం దివ్యం ప్రహస్తః సజ్జకల్పితమ్ || ౧౭|| హయైర్మహాజవైర్యుక్తం సమ్యక్సూతసుసంయుతమ్ | మహాజలదనిర్ఘోషం సాక్షాచ్చన్ద్రార్కభాస్వరమ్ || ౧౮|| ఉరగధ్వజదుర్ధర్షం సువరూథం స్వపస్కరమ్ | సువర్ణజాలసంయుక్తం ప్రహసన్తమివ శ్రియా || ౧౯|| తతస్తం రథమాస్థాయ రావణార్పితశాసనః | లఙ్కాయా నిర్యయౌ తూర్ణం బలేన మహతా వృతః || ౨౦|| తతో దున్దుభినిర్ఘోషః పర్జన్యనినదోపమః | శుశ్రువే శఙ్ఖశబ్దశ్చ ప్రయాతే వాహినీపతౌ || ౨౧|| నినదన్తః స్వరాన్ఘోరాన్రాక్షసా జగ్మురగ్రతః | భీమరూపా మహాకాయాః ప్రహస్తస్య పురఃసరాః || ౨౨|| వ్యూఢేనైవ సుఘోరేణ పూర్వద్వారాత్స నిర్యయౌ | గజయూథనికాశేన బలేన మహతా వృతః || ౨౩|| సాగరప్రతిమౌఘేన వృతస్తేన బలేన సః | ప్రహస్తో నిర్యయౌ తూర్ణం క్రుద్ధః కాలాన్తకోపమః || ౨౪||	24	800
అకంపనుడి మరణవార్త విన్న రావణుడు, లంకానగర భద్రతా ఏర్పాట్లను సమీక్షిస్తాడు. ఇప్పుడు శత్రు సైన్యాన్ని ఎదుర్కోగల ప్రధాన వీరులు లంకలో కేవలం ఐదుగురు మాత్రమే మిగిలారని ప్రహస్తుడితో అంటాడు. వారు—తాను (రావణుడు), కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్తు, ప్రహస్తుడు మరియు నికుంభుడు. ఈ విషయంలో ప్రహస్తుడి అభిప్రాయాన్ని రావణుడు అడుగుతాడు. అందుకు ప్రహస్తుడు స్పందిస్తూ... తాను గతంలోనే సీతాదేవిని శ్రీరామునికి అప్పగించవలసిందిగా సలహా ఇచ్చానని, లేనిపక్షంలో తీవ్ర పరిణామాలు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుందని హెచ్చరించినట్లు గుర్తుచేస్తాడు. ప్రస్తుత పరిస్థితి తను చెప్పిన మాటలనే నిజం నిరూపిస్తోందని అంటాడు. అయినప్పటికీ, రావణుడి కోసం తాను యుద్ధభూమికి వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని ప్రహస్తుడు తెలుపుతాడు. ఆపై ప్రహస్తుడు తన మంత్రులైన నరాంతకుడు, కుంభహనుడు, మహానాధుడు, సమున్నతుడు మరియు భారీ సైన్యంతో కలిసి యుద్ధానికి బయలుదేరి, తూర్పు ద్వారం గుండా వెలుపలికి వస్తాడు. ప్రహస్తుడు యుద్ధభూమిలో ప్రవేశించగానే అనేక అపశకునాలు కనిపిస్తాయి.
58	తతః ప్రహస్తం నిర్యాన్తం భీమం భీమపరాక్రమమ్ | గర్జన్తం సుమహాకాయం రాక్షసైరభిసంవృతమ్ || ౧|| దదర్శ మహతీ సేనా వానరాణాం బలీయసామ్ | అతిసఞ్జాతరోషాణాం ప్రహస్తమభిగర్జతామ్ || ౨|| తేషామన్యోన్యమాసాద్య సఙ్గ్రామః సుమహానభూత్ | బహూనామశ్మవృష్టిం చ శరవృష్టిం చ వర్షతామ్ ||౩ || బహవో రాక్షసా యుద్ధే బహూన్వానరయూథపాన్ | వానరా రాక్షసాంశ్చాపి నిజఘ్నుర్బహవో బహూన్ ||౪ || నరాన్తకః కుమ్భహనుర్మహానాదః సమున్నతః | ఏతే ప్రహస్తసచివాః సర్వే జఘ్నుర్వనౌకసః ||౫ || తేషామాపతతాం శీఘ్రం నిఘ్నతాం చాపి వానరాన్ | ద్వివిదో గిరిశృఙ్గేణ జఘానైకం నరాన్తకమ్ || ౬|| దుర్ముఖః పునరుత్పాట్య కపిః స విపులద్రుమమ్ | రాక్షసం క్షిప్రహస్తస్తు సమున్నతమపోథయత్ || ౭|| జామ్బవాంస్తు సుసఙ్క్రుద్ధః ప్రగృహ్య మహతీం శిలామ్ | పాతయామాస తేజస్వీ మహానాదస్య వక్షసి || ౮|| అథ కుమ్భహనుస్తత్ర తారేణాసాద్య వీర్యవాన్ | వృక్షేణాభిహతో మూర్ధ్ని ప్రాణాంస్తత్యాజ రాక్షసః || ౯|| అమృష్యమాణస్తత్కర్మ ప్రహస్తో రథమాస్థితః | చకార కదనం ఘోరం ధనుష్పాణిర్వనౌకసామ్ || ౧౦|| ఆవర్త ఇవ సఞ్జజ్ఞే ఉభయోః సేనయోస్తదా | క్షుభితస్యాప్రమేయస్య సాగరస్యేవ నిస్వనః || ౧౧|| మహతా హి శరౌఘేణ ప్రహస్తో యుద్ధకోవిదః | అర్దయామాస సఙ్క్రుద్ధో వానరాన్పరమాహవే || ౧౨|| వానరాణాం శరీరైస్తు రాక్షసానాం చ మేదినీ | బభూవ నిచితా ఘోరా పతితైరివ పర్వతైః || ౧౩|| సా మహీరుధిరౌఘేణ ప్రచ్ఛన్నా సమ్ప్రకాశతే | సఞ్చన్నా మాధవే మాసి పలాశైరివ పుష్పితైః || ౧౪|| స తం పరమదుర్ధర్షమాపతన్తం మహాకపిః | ప్రహస్తం తాడయామాస వృక్షముత్పాట్య వీర్యవాన్ || ౧౫|| స తేనాభిహతః క్రుద్ధో నదన్రాక్షసపుఙ్గవః | వవర్ష శరవర్షాణి ప్లవగానాం చమూపతౌ || ౧౬|| అపారయన్వారయితుం ప్రత్యగృహ్ణాన్నిమీలితః | యథైవ గోవృషో వర్షం శారదం శీఘ్రమాగతమ్ || ౧౭|| ఏవమేవ ప్రహస్తస్య శరవర్షం దురాసదమ్ | నిమీలితాక్షః సహసా నీలః సేహే సుదారుణమ్ || ౧౮|| రోషితః శరవర్షేణ సాలేన మహతా మహాన్ | ప్రజఘాన హయాన్నీలః ప్రహస్తస్య మనోజవాన్ ||౧౯ || విధనుస్తు కృతస్తేన ప్రహస్తో వాహినీపతిః | ప్రగృహ్య ముసలం ఘోరం స్యన్దనాదవపుప్లువే || ౨౦|| తావుభౌ వాహినీముఖ్యౌ జాతరోషౌ తరస్వినౌ | స్థితౌ క్షతజదిగ్ధాఙ్గౌ ప్రభిన్నావివ కుఞ్జరౌ || ౨౧|| ఉల్లిఖన్తౌ సుతీక్ష్ణాభిర్దంష్ట్రాభిరితరేతరమ్ | సింహశార్దూలసదృశౌ సింహశార్దూలచేష్టితౌ || ౨౨|| విక్రాన్తవిజయౌ వీరౌ సమరేష్వనివర్తినౌ | కాఙ్క్షమాణౌ యశః ప్రాప్తుం వృత్రవాసవయోః సమౌ || ౨౩|| ఆజఘాన తదా నీలం లలాటే ముసలేన సః | ప్రహస్తః పరమాయస్తస్తస్య సుస్రావ శోణితమ్ || ౨౪|| తతః శోణితదిగ్ధాఙ్గః ప్రగృహ్య సుమహాతరుమ్ | ప్రహస్తస్యోరసి క్రుద్ధో విససర్జ మహాకపిః || ౨౫|| తమచిన్త్యప్రహారం స ప్రగృహ్య ముసలం మహత్ | అభిదుద్రావ బలినం బలీ నీలం ప్లవఙ్గమమ్ || ౨౬|| తముగ్రవేగం సంరబ్ధమాపతన్తం మహాకపిః | తతః సమ్ప్రేక్ష్య జగ్రాహ మహావేగో మహాశిలామ్ || ౨౭|| తస్య యుద్ధాభికామస్య మృధే ముసలయోధినః | ప్రహస్తస్య శిలాం నీలో మూర్ధ్ని తూర్ణమపాతయత్ || ౨౮|| సా తేన కపిముఖ్యేన విముక్తా మహతీ శిలా | బిభేద బహుధా ఘోరా ప్రహస్తస్య శిరస్తదా || ౨౯|| స గతాసుర్గతశ్రీకో గతసత్త్వో గతేన్ద్రియః | పపాత సహసా భూమౌ ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః || ౩౦|| విభిన్నశిరసస్తస్య బహు సుస్రావశోణితమ్ | శరీరాదపి సుస్రావ గిరేః ప్రస్రవణం యథా || ౩౧|| హతే ప్రహస్తే నీలేన తదకమ్ప్యం మహద్బలమ్ | రక్షసామప్రహృష్టానాం లఙ్కామభిజగామ హ || ౩౨|| న శేకుః సమవస్థాతుం నిహతే వాహినీపతౌ | సేతుబన్ధం సమాసాద్య విశీర్ణం సలిలం యథా || ౩౩|| హతే తస్మింశ్చమూముఖ్యే రాక్షసస్తే నిరుద్యమాః | రక్షఃపతిగృహం గత్వా ధ్యానమూకత్వమాగతాః || ౩౪|| తతస్తు నీలో విజయీ మహాబలః ప్రశస్యమానః స్వకృతేన కర్మణా | సమేత్య రామేణ సలక్ష్మణేన ప్రహృష్టరూపస్తు బభూవ యూథపః || ౩౫||	35	835
యుద్ధభూమికి వస్తున్న ఆ గొప్ప వీరుడు ఎవరని శ్రీరాముడు అడిగిన ప్రశ్నకు, అతడు రావణ సైన్యానికి సర్వసైన్యాధ్యక్షుడైన ప్రహస్తుడు అని విభీషణుడు సమాధానమిస్తాడు.  రాక్షసులు తమ బాణాలతో, వానరులు తమ చెట్లు మరియు బండరాళ్ళతో ఒకరిపై ఒకరు దాడి చేసుకుంటారు. ఈ యుద్ధంలో అనేకమంది వానరులు, రాక్షసులు మరణిస్తారు. ప్రహస్తుడి మంత్రులను వానర సేనాధిపతులైన ద్వివిదుడు, దుర్ముఖుడు, జాంబవంతుడు మరియు తార ఒక్కొక్కరిగా సంహరిస్తారు. ఆ తర్వాత ప్రహస్తుడు, నీలుడు ఇద్దరూ ముఖాముఖి ద్వంద్వ యుద్ధానికి దిగుతారు. ప్రహస్తుడు నీలుడిపై అనేక బాణాలు కురిపిస్తాడు. నీలుడు ఒక భారీ వృక్షాన్ని విసిరి ప్రహస్తుడి గుర్రాలను చంపి, అతడి విల్లును విరగ్గొడతాడు. చివరగా, నీలుడు విసిరిన ఒక పెద్ద బండరాయి ప్రహస్తుడి తలకు తగలడంతో అతడి తల ముక్కలై మరణిస్తాడు.

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే యుద్ధకాండే ఏకాదశ: భాగ: