అరణ్యకాండము - భాగము - 4

 

అరణ్యకాండము - భాగము - 4

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
13	రామ ప్రీతోఽస్మి భద్రం తే పరితుష్టోఽస్మి లక్ష్మణ | అభివాదయితుం యన్మాం ప్రాప్తౌ స్థః సహ సీతయా || ౧|| అధ్వశ్రమేణ వాం ఖేదో బాధతే ప్రచురశ్రమః | వ్యక్తముత్కణ్ఠతే చాపి మైథిలీ జనకాత్మజా || ౨|| ఏషా హి సుకుమారీ చ దుఃఖైశ్చ న విమానితా | ప్రాజ్యదోషం వనం ప్రప్తా భర్తృస్నేహప్రచోదితా || ౩|| యథైషా రమతే రామ ఇహ సీతా తథా కురు | దుష్కరం కృతవత్యేషా వనే త్వామనుగచ్ఛతీ || ౪|| ఏషా హి ప్రకృతిః స్త్రీణామాసృష్టే రఘునన్దన | సమస్థమనురజ్యన్తే విషమస్థం త్యజన్తి చ || ౫|| శతహ్రదానాం లోలత్వం శస్త్రాణాం తీక్ష్ణతాం తథా | గరుడానిలయోః శైఘ్ర్యమనుగచ్ఛన్తి యోషితః || ౬|| ఇయం తు భవతో భార్యా దోషైరేతైర్వివర్జితాః | శ్లాఘ్యా చ వ్యపదేశ్యా చ యథా దేవీ హ్యరున్ధతీ || ౭|| అలఙ్కృతోఽయం దేశశ్చ యత్ర సౌమిత్రిణా సహ | వైదేహ్యా చానయా రామ వత్స్యసి త్వమరిన్దమ || ౮|| ఏవముక్తస్తు మునినా రాఘవః సంయతాఞ్జలిః | ఉవాచ ప్రశ్రితం వాక్యమృషిం దీప్తమివానలమ్ || ౯|| ధన్యోఽస్మ్యనుగృహీతోఽస్మి యస్య మే మునిపుఙ్గవః | గుణైః సభ్రాతృభార్యస్య వరదః పరితుష్యతి || ౧౦|| కిం తు వ్యాదిశ మే దేశం సోదకం బహుకాననమ్ | యత్రాశ్రమపదం కృత్వా వసేయం నిరతః సుఖమ్ || ౧౧|| తతోఽబ్రవీన్ముని శ్రేష్ఠః శ్రుత్వా రామస్య భాషితమ్ | ధ్యాత్వా ముహూర్తం ధర్మాత్మా ధీరో ధీరతరం వచః || ౧౨|| ఇతో ద్వియోజనే తాత బహుమూలఫలోదకః | దేశో బహుమృగః శ్రీమాన్పఞ్చవట్యభివిశ్రుతః || ౧౩|| తత్ర గత్వాశ్రమపదం కృత్వా సౌమిత్రిణా సహ | రమస్వ త్వం పితుర్వాక్యం యథోక్తమనుపాలయన్ || ౧౪|| విదితో హ్యేష వృత్తాన్తో మమ సర్వస్తవానఘ | తపసశ్చ ప్రభావేన స్నేహాద్దశరథస్య చ || ౧౫|| హృదయస్థశ్చ తే ఛన్దో విజ్ఞాతస్తపసా మయా | ఇహ వాసం ప్రతిజ్ఞాయ మయా సహ తపోవనే || ౧౬|| అతశ్చ త్వామహం బ్రూమి గచ్ఛ పఞ్చవటీమ్ ఇతి | స హి రమ్యో వనోద్దేశో మైథిలీ తత్ర రంస్యతే || ౧౭|| స దేశః శ్లాఘనీయశ్చ నాతిదూరే చ రాఘవ | గోదావర్యాః సమీపే చ మైథిలీ తత్ర రంస్యతే || ౧౮|| ప్రాజ్యమూలఫలైశ్చైవ నానాద్విజ గణైర్యుతః | వివిక్తశ్చ మహాబాహో పుణ్యో రమ్యస్తథైవ చ || ౧౯|| భవానపి సదారశ్చ శక్తశ్చ పరిరక్షణే | అపి చాత్ర వసన్రామస్తాపసాన్పాలయిష్యసి || ౨౦|| ఏతదాలక్ష్యతే వీర మధుకానాం మహద్వనమ్ | ఉత్తరేణాస్య గన్తవ్యం న్యగ్రోధమభిగచ్ఛతా || ౨౧|| తతః స్థలముపారుహ్య పర్వతస్యావిదూరతః | ఖ్యాతః పఞ్చవటీత్యేవ నిత్యపుష్పితకాననః || ౨౨|| అగస్త్యేనైవముక్తస్తు రామః సౌమిత్రిణా సహ | సాత్కృత్యామన్త్రయామాస తమృషిం సత్యవాదినమ్ || ౨౩|| తౌ తు తేనాభ్యనుజ్ఞాతౌ కృతపాదాభివన్దనౌ | తదాశ్రమాత్పఞ్చవటీం జగ్మతుః సహ సీతయా || ౨౪|| గృహీతచాపౌ తు నరాధిపాత్మజౌ విషక్తతూణీ సమరేష్వకాతరౌ | యథోపదిష్టేన పథా మహర్షిణా ప్రజగ్మతుః పఞ్చవటీం సమాహితౌ || ౨౫||	25	214
శ్రీరాముడు తమ వనవాస శేష జీవితాన్ని గడపడానికి అరణ్యంలో ఒక అనువైన నివాస స్థలాన్ని సూచించవలసిందిగా అగస్త్య మహర్షిని అభ్యర్థించాడు. అగస్త్య మహర్షి శ్రీరాముడిని పంచవటికి వెళ్ళమని సూచించాడు, అక్కడ ఉన్న పరిసరాలు సీతాదేవికి ఎంతో ఆహ్లాదాన్ని, ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయని చెప్పాడు. అంతేకాక, ఆయన పంచవటికి చేరుకోవడానికి మార్గదర్శకాలను (దోవను) కూడా వివరించాడు.  శ్రీరాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి అగస్త్య మహర్షిని భక్తితో సేవించి, ఆయన వద్ద సెలవు తీసుకున్నాడు. ఆ రాజకుమారులు తమ విల్లులను చేతబూని, అమ్ములపొదులను భుజాన ధరించి, సీతాదేవితో కలిసి ఆ మహాజ్ఞానియైన అగస్త్య మహర్షి చూపిన మార్గంలో దృఢ నిశ్చయంతో పంచవటి వైపు ప్రయాణమయ్యారు.
14	అథ పఞ్చవటీం గచ్ఛన్నన్తరా రఘునన్దనః | ఆససాద మహాకాయం గృధ్రం భీమపరాక్రమమ్ || ౧|| తం దృష్ట్వా తౌ మహాభాగౌ వనస్థం రామలక్ష్మణౌ | మేనాతే రాక్షసం పక్షిం బ్రువాణౌ కో భవానితి || ౨|| స తౌ మధురయా వాచా సౌమ్యయా ప్రీణయన్నివ | ఉవాచ వత్స మాం విద్ధి వయస్యం పితురాత్మనః || ౩|| స తం పితృసఖం బుద్ధ్వా పూజయామాస రాఘవః | స తస్య కులమవ్యగ్రమథ పప్రచ్ఛ నామ చ || ౪|| రామస్య వచనం శ్రుత్వా కులమాత్మానమేవ చ | ద్వౌ పుత్రౌ వినతాయాస్తు గరుడోఽరుణ ఏవ చ || ౫|| తస్మాజ్జాతోఽహమరుణాత్సమ్పాతిశ్చ మమాగ్రజః | జటాయురితి మాం విద్ధి శ్యేనీపుత్రమరిన్దమ || ౬|| సోఽహం వాససహాయస్తే భవిష్యామి యదీచ్ఛసి | సీతాం చ తాత రక్షిష్యే త్వయి యాతే సలక్ష్మణే || ౭||  జటాయుషం తు ప్రతిపూజ్య రాఘవో ముదా పరిష్వజ్య చ సంనతోఽభవత్ | పితుర్హి శుశ్రావ సఖిత్వమాత్మవాఞ్ జటాయుషా సఙ్కథితం పునః పునః || ౮|| స తత్ర సీతాం పరిదాయ మైథిలీం సహైవ తేనాతిబలేన పక్షిణా | జగామ తాం పఞ్చవటీం సలక్ష్మణో రిపూన్దిధక్షఞ్శలభానివానలః || ౯||	9	223
అటుపిమ్మట, పంచవటి వైపు ప్రయాణిస్తుండగా, రఘువంశ వర్ధనుడైన శ్రీరాముడు మార్గమధ్యంలో భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన ఒక పెద్ద గ్రద్దను చూశాడు. అరణ్యంలో ఆ పక్షిని చూసి, మహా తేజస్వులైన రామలక్ష్మణులు అది పక్షి రూపంలో ఉన్న ఏదేని రాక్షసుడేమోనని పరస్పరం అనుమానిస్తూ, "నువ్వు ఎవరు?" అని దానిని ప్రశ్నించారు.  ఆ పక్షి వారిని మృదువైన, మధురమైన స్వరంతో ప్రసన్నం చేసుకుంటూ, "నాయనా, నన్ను మీ తండ్రిగారి ప్రాణస్నేహితుడిగా తెలుసుకో" అని పలికింది. అతడు తన తండ్రి స్నేహితుడని తెలుసుకున్న రాముడు అతనిని గౌరవించాడు. ఆపై ప్రశాంతంగా అతని వంశ వృత్తాంతాన్ని, నామధేయాన్ని (పేరును) అడిగాడు.  రాముని మాటలు విన్న ఆ శత్రుమర్దనుడు తన వంశాన్ని, గుర్తింపును ఇలా వివరించాడు: "వినతకు గరుడుడు, అరుణుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు. నేను అరుణునికి జన్మించాను, సంపాతి నా అన్నయ్య. ఓ శత్రు వినాశకుడా! నన్ను శ్యేనికి పుట్టిన జటాయువుగా తెలుసుకో. అందువల్ల, నువ్వు కోరుకుంటే ఈ అరణ్యవాసంలో నేను నీకు సహాయకారిగా, తోడుగా ఉంటాను. నాయనా! నువ్వు లక్ష్మణుడితో కలిసి బయటకు వెళ్ళినప్పుడు, నేను సీతను రక్షిస్తాను."  జటాయువును ఎంతగానో గౌరవిస్తూ, జితేంద్రియుడైన శ్రీరాముడు ఆనందంతో అతనిని కౌగిలించుకుని, భక్తితో ప్రణామం చేశాడు. జటాయువు తన తండ్రి అయిన దశరథ మహారాజుతో తనకు గల చిరకాల మైత్రి గురించి పదే పదే చెబుతుండగా రాముడు ఎంతో శ్రద్ధగా విన్నాడు. మిథిలా రాజపుత్రి అయిన సీతాదేవి రక్షణ బాధ్యతలను మహా బలశాలియైన ఆ పక్షికి అప్పగించి, మిడతలను దహించివేసే అగ్ని వలె తన శత్రువులను సంహరించాలనే సంకల్పంతో రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి పంచవటి వైపు పయమయ్యాడు.
15	తతః పఞ్చవటీం గత్వా నానావ్యాలమృగాయుతామ్ | ఉవాచ భ్రాతరం రామో లక్ష్మణం దీప్తతేజసం || ౧|| ఆగతాః స్మ యథోద్దిష్టమముం దేశం మహర్షిణా | అయం పఞ్చవటీ దేశః సౌమ్య పుష్పితకాననః || ౨|| సర్వతశ్చార్యతాం దృష్టిః కాననే నిపుణో హ్యసి | ఆశ్రమః కతరస్మిన్నో దేశే భవతి సంమతః || ౩|| రమతే యత్ర వైదేహీ త్వమహం చైవ లక్ష్మణ | తాదృశో దృశ్యతాం దేశః సంనికృష్టజలాశయః || ౪|| వనరామణ్యకం యత్ర జలరామణ్యకం తథా | సంనికృష్టం చ యత్ర స్యాత్సమిత్పుష్పకుశోదకమ్ || ౫|| ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్మణః సంయతాఞ్జలిః | సీతా సమక్షం కాకుత్స్థమిదం వచనమబ్రవీత్ || ౬|| పరవానస్మి కాకుత్స్థ త్వయి వర్షశతం స్థితే | స్వయం తు రుచిరే దేశే క్రియతామితి మాం వద || ౭|| సుప్రీతస్తేన వాక్యేన లక్ష్మణస్య మహాద్యుతిః | విమృశన్రోచయామాస దేశం సర్వగుణాన్వితమ్ || ౮|| స తం రుచిరమాక్రమ్య దేశమాశ్రమకర్మణి | హస్తే గృహీత్వా హస్తేన రామః సౌమిత్రిమబ్రవీత్ || ౯|| అయం దేశః సమః శ్రీమాన్పుష్పితైర్తరుభిర్వృతః | ఇహాశ్రమపదం సౌమ్య యథావత్కర్తుమర్హసి || ౧౦|| ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్ష్మణః పరవీరహా | అచిరేణాశ్రమం భ్రాతుశ్చకార సుమహాబలః || ౧౧|| పర్ణశాలాం సువిపులాం తత్ర సఙ్ఘాతమృత్తికామ్ | సుస్తమ్భాం మస్కరైర్దీర్ఘైః కృతవంశాం సుశోభనామ్ || ౧౨|| స గత్వా లక్ష్మణః శ్రీమాన్నదీం గోదావరీం తదా | స్నాత్వా పద్మాని చాదాయ సఫలః పునరాగతః || ౧౩|| తతః పుష్పబలిం కృత్వా శాన్తిం చ స యథావిధి | దర్శయామాస రామాయ తదాశ్రమపదం కృతమ్ || ౧౪|| స తం దృష్ట్వా కృతం సౌమ్యమాశ్రమం సహ సీతయా | రాఘవః పర్ణశాలాయాం హర్షమాహారయత్పరమ్ || ౧౫|| సుసంహృష్టః పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం లక్ష్మణం తదా | అతిస్నిగ్ధం చ గాఢం చ వచనం చేదమబ్రవీత్ || ౧౬|| ప్రీతోఽస్మి తే మహత్కర్మ త్వయా కృతమిదం ప్రభో | ప్రదేయో యన్నిమిత్తం తే పరిష్వఙ్గో మయా కృతః || ౧౭|| భావజ్ఞేన కృతజ్ఞేన ధర్మజ్ఞేన చ లక్ష్మణ | త్వయా పుత్రేణ ధర్మాత్మా న సంవృత్తః పితా మమ || ౧౮|| ఏవం లక్ష్మణముక్త్వా తు రాఘవో లక్ష్మివర్ధనః | తస్మిన్దేశే బహుఫలే న్యవసత్స సుఖం వశీ || ౧౯|| కం చిత్కాలం స ధర్మాత్మా సీతయా లక్ష్మణేన చ | అన్వాస్యమానో న్యవసత్స్వర్గలోకే యథామరః || ౨౦||	20	243
అటుపిమ్మట, రకరకాల క్రూరమృగాలతో మరియు జింకలతో నిండియున్న పంచవటికి చేరుకున్న తరువాత, శ్రీరాముడు తన సోదరుడైన లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు.  "ఓ సౌమ్యుడా! ఆ మహా ముని (అగస్త్యుడు) నిర్దేశించిన ప్రాంతానికి మనం సరిగ్గా చేరుకున్నాము. వికసించిన వనాలతో శోభిల్లుతున్న పంచవటి భూమి ఇదే. నువ్వు అడవికి సంబంధించిన విషయాలలో ఎంతో నైపుణ్యం, ప్రజ్ఞ కలిగినవాడవు కాబట్టి నీ కళ్ళను నలుదిక్కులా సారించు. మన ఆశ్రమానికి అత్యంత అనువైన, ప్రశాంతమైన ఒక స్థలాన్ని ఎంపిక చేయి. ఓ లక్ష్మణా! సీత (వైదేహి), నువ్వు, నేను సంతోషంగా జీవించడానికి వీలుగా సమీపంలో జలాశయం ఉన్న స్థలం కోసం వెతుకు. అది వనసౌందర్యం, జలసౌందర్యం అద్భుతంగా ఉండి, సమిధలు (కట్టెలు), పుష్పాలు, దర్భలు (కుశలు) మరియు నీరు దగ్గరలోనే సులభంగా దొరికే ప్రదేశమై ఉండాలి."  రాముడు అలా పలకగా, లక్ష్మణుడు భక్తితో చేతులు జోడించి, సీతాదేవి సమక్షంలో ఆ కాకుత్స్థ వంశ సంజాతుడితో (రామునితో) ఈ మాటలు అన్నాడు.  "ఓ కాకుత్స్థ తిలకా! మనం ఇక్కడ వందేళ్ళ పాటు ఉన్నప్పటికీ నేను నీపైనే ఆధారపడి ఉంటాను (నీ సేవకుడినే)! అందువల్ల నువ్వే ఒక సుందరమైన స్థలాన్ని ఎంపిక చేసి, 'దీనిని ఇక్కడే నిర్మించు!' అని నాకు ఆజ్ఞాపించు."  లక్ష్మణుని ఈ మాటలకు ఎంతో సంతోషించిన మహా తేజస్వియైన శ్రీరాముడు ఆ ప్రాంతాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి, అన్ని రకాల ఉత్తమ లక్షణాలు కలిగిన ఒక స్థలాన్ని ఎంచుకున్నాడు. రాముని ఆజ్ఞను పొందిన వెంటనే, శత్రువీర సంహారకుడైన మహా బలశాలి లక్ష్మణుడు తన అన్నయ్య కోసం ఒక ఆశ్రమాన్ని అత్యంత వేగంగా నిర్మించాడు. అతడు బలమైన స్తంభాల ఆధారంతో, పొడవైన వెదురు కర్రలను పైకప్పుగా వేసి, గడ్డితో కప్పి, మట్టి గోడలతో ఎంతో విశాలమైన, అందమైన ఒక పర్ణశాలను నిర్మించాడు.  ఆ తరువాత, కీర్తిమంతుడైన లక్ష్మణుడు గోదావరి నదికి వెళ్ళి, స్నానమాచరించి, తామర పువ్వులను, పండ్లను సేకరించి తిరిగి వచ్చాడు. శాస్త్రోక్తంగా పుష్పాంజలిని సమర్పించి, గృహశాంతి (శుద్ధి) క్రతువులను నిర్వహించిన అనంతరం, తాను కొత్తగా నిర్మించిన ఆశ్రమాన్ని రాముడికి చూపించాడు. తమ కోసం నిర్మించిన ఆ సుందరమైన, ఆహ్లాదకరమైన పర్ణశాలను చూసి రఘునందనుడైన శ్రీరాముడు, సీతాదేవితో కలిసి అమితానందాన్ని పొందాడు.  స్వర్గంలో నివసించే దేవతామూర్తి వలె, ధర్మాత్ముడైన శ్రీరాముడు సీతాలక్ష్మణుల ప్రేమపూర్వక సేవలను అందుకుంటూ కొంతకాలం పాటు అక్కడ ఎంతో సంతోషంగా నివసించాడు.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే అరణ్యకాండే చతుర్థ: భాగ: