యుద్ధకాండము - భాగము –– 2

 

యుద్ధకాండము - భాగము –– 2

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
4 (భాగము-2)	శతైః శతసహస్రైశ్చ కోటీభిరయుతైరపి | వారణాభిశ్చ హరిభిర్యయౌ పరివృతస్తదా || ౧|| తం యాన్తమనుయాతి స్మ మహతీ హరివాహినీ | హృష్టాః ప్రముదితాః సర్వే సుగ్రీవేణాభిపాలితాః || ౨|| ఆప్లవన్తః ప్లవన్తశ్చ గర్జన్తశ్చ ప్లవఙ్గమాః | క్ష్వేలన్తో నినదన్తశ్చ జగ్ముర్వై దక్షిణాం దిశమ్ || ౩|| భక్షయన్తః సుగన్ధీని మధూని చ ఫలాని చ | ఉద్వహన్తో మహావృక్షాన్మఞ్జరీపుఞ్జధారిణః || ౪|| అన్యోన్యం సహసా దృష్టా నిర్వహన్తి క్షిపన్తి చ | పతన్తశ్చోత్పతన్త్యన్యే పాతయన్త్యపరే పరాన్ || ౫|| రావణో నో నిహన్తవ్యః సర్వే చ రజనీచరాః | ఇతి గర్జన్తి హరయో రాఘవస్య సమీపతః || ౬|| పురస్తాదృషభ్హో వీరో నీలః కుముద ఏవ చ | పథానం శోధయన్తి స్మ వానరైర్బహుభిః సహ || ౭|| మధ్యే తు రాజా సుగ్రీవో రామో లక్ష్మణ ఏవ చ | బహుభిర్బలిభిర్భీమైర్వృతాః శత్రునిబర్హణః || ౮|| హరిః శతబలిర్వీరః కోటీభిర్దశభిర్వృతః | సర్వామేకో హ్యవష్టభ్య రరక్ష హరివాహినీమ్ || ౯|| కోటీశతపరీవారః కేసరీ పనసో గజః | అర్కశ్చాతిబలః పార్శ్వమేకం తస్యాభిరక్షతి || ౧౦|| సుషేణో జామ్బవాంశ్చైవ ఋక్షైర్బహుభిరావృతః | సుగ్రీవం పురతః కృత్వా జఘనం సంరరక్షతుః || ౧౧|| తేషాం సేనాపతిర్వీరో నీలో వానరపుఙ్గవః | సమ్పతన్పతతాం శ్రేష్ఠస్తద్బలం పర్యపాలయత్ || ౧౨|| దరీమిఖః ప్రజఙ్ఘశ్చ జమ్భోఽథ రభసః కపిః | సర్వతశ్చ యయుర్వీరాస్త్వరయన్తః ప్లవఙ్గమాన్ || ౧౩|| ఏవం తే హరిశార్దూలా గచ్ఛన్తో బలదర్పితాః | అపశ్యంస్తే గిరిశ్రేష్ఠం సహ్యం ద్రుమలతాయుతమ్ || ౧౪|| సాగరౌఘనిభం భీమం తద్వానరబలం మహత్ | నిఃససర్ప మహాఘోషం భీమవేగ ఇవార్ణవః || ౧౫|| తస్య దాశరథేః పార్శ్వే శూరాస్తే కపికుఞ్జరాః | తూర్ణమాపుప్లువుః సర్వే సదశ్వా ఇవ చోదితాః || ౧౬|| కపిభ్యాముహ్యమానౌ తౌ శుశుభతే నరర్షభౌ | మహద్భ్యామివ సంస్పృష్టౌ గ్రాహాభ్యాం చన్ద్రభాస్కరౌ || ౧౭|| తమఙ్గదగతో రామం లక్ష్మణః శుభయా గిరా | ఉవాచ ప్రతిపూర్ణార్థః స్మృతిమాన్ప్రతిభానవాన్ || ౧౮|| హృతామవాప్య వైదేహీం క్షిప్రం హత్వా చ రావణమ్ | సమృద్ధార్థః సమృద్ధార్థామయోధ్యాం ప్రతియాస్యసి || ౧౯|| మహాన్తి చ నిమిత్తాని దివి భూమౌ చ రాఘవ | శుభాన్తి తవ పశ్యామి సర్వాణ్యేవార్థసిద్ధయే || ౨౦|| అను వాతి శుభో వాయుః సేనాం మృదుహితః సుఖః | పూర్ణవల్గుస్వరాశ్చేమే ప్రవదన్తి మృగద్విజాః || ౨౧|| ప్రసన్నాశ్చ దిశః సర్వా విమలశ్చ దివాకరః | ఉశనా చ ప్రసన్నార్చిరను త్వాం భార్గవో గతః || ౨౨|| బ్రహ్మరాశిర్విశుద్ధశ్చ శుద్ధాశ్చ పరమర్షయః | అర్చిష్మన్తః ప్రకాశన్తే ధ్రువం సర్వే ప్రదక్షిణమ్ || ౨౩|| త్రిశఙ్కుర్విమలో భాతి రాజర్షిః సపురోహితః | పితామహవరోఽస్మాకమిష్క్వాకూణాం మహాత్మనామ్ || ౨౪|| విమలే చ ప్రకాశేతే విశాఖే నిరుపద్రవే | నక్షత్రం పరమస్మాకమిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్ || ౨౫|| నైరృతం నైరృతానాం చ నక్షత్రమభిపీడ్యతే | మూలం మూలవతా స్పృష్టం ధూప్యతే ధూమకేతునా || ౨౬|| సరం చైతద్వినాశాయ రాక్షసానామ్ ఉపస్థితమ్ | కాలే కాలగృహీతానాం నకత్రం గ్రహపీడితమ్ || ౨౭|| ఏవమార్య సమీక్ష్యైతాన్ప్రీతో భవితుమర్హసి | ఇతి భ్రాతరమాశ్వాస్య హృష్టః సౌమిత్రిరబ్రవీత్ ||౨౮ || అథావృత్య మహీం కృత్స్నాం జగామ మహతీ చమూః | ఋక్షవానరశార్దూలైర్నఖదంష్ట్రాయుధైర్వృతా || ౨౯|| కాననాని విచిత్రాణి నదీప్రస్రవణాని చ | పశ్యన్నపి యయౌ రామః సహ్యస్య మలయస్య చ ||౩౦ || బభూవ వసుధా తైస్తు సమ్పూర్ణా హరిపుఙ్గవైః | యథా కమలకేదారైః పక్వైరివ వసున్ధరా || ౩౧|| మహేన్ద్రమథ సమ్ప్రాప్య రామో రాజీవలోచనః | అధ్యారోహన్మహాబాహుః శిఖరం ద్రుమభూషితమ్ ||౩౨ || తతః శిఖరమారుహ్య రామో దశరథాత్మజః | కూర్మమీనసమాకీర్ణమపశ్యత్సలిలాశయమ్ ||౩౩ || తే సహ్యం సమతిక్రమ్య మలయం చ మహాగిరిమ్ | ఆసేదురానుపూర్వ్యేణ సముద్రం భీమనిఃస్వనమ్ || ౩౪|| అవరుహ్య జగామాశు వేలావనమనుత్తమమ్ | రామో రమయతాం శ్రేష్ఠః ససుగ్రీవః సలక్ష్మణః ||౩౫ || అథ ధౌతోపలతలాం తోయౌఘైః సహసోత్థితైః | వేలామాసాద్య విపులాం రామో వచనమబ్రవీత్ ||౩౬ || ఏతే వయమనుప్రాప్తాః సుగ్రీవ వరుణాలయమ్ | ఇహేదానీం విచిన్తా సా యా న పూర్వం సముత్థితా ||౩౭ || అతః పరమతీరోఽయం సాగరః సరితాం పతి | న చాయమనుపాయేన శక్యస్తరితుమర్ణవః || ౩౮|| తదిహైవ నివేశోఽస్తు మన్త్రః ప్రస్తూయతామ్ ఇహ | యథేదం వానరబలం పరం పారమవాప్నుయాత్ || ౩౯|| ఇతీవ స మహాబాహుః సీతాహరణకర్శితః | రామః సాగరమాసాద్య వాసమాజ్ఞాపయత్తదా || ౪౦|| సమ్ప్రాప్తో మన్త్రకాలో నః సాగరస్యేహ లఙ్ఘనే | స్వాం స్వాం సేనాం సముత్సృజ్య మా చ కశ్ చిత్కుతో వ్రజేత్ | గచ్ఛన్తు వానరాః శూరా జ్ఞేయం ఛన్నం భయం చ నః || ౪౧|| రామస్య వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవః సహలక్ష్మణః | సేనాం న్యవేశయత్తీరే సాగరస్య ద్రుమాయుతే || ౪౨|| విరరాజ సమీపస్థం సాగరస్య తు తద్బలమ్ | మధుపాణ్డుజలః శ్రీమాన్ద్వితీయ ఇవ సాగరః || ౪౩|| వేలావనముపాగమ్య తతస్తే హరిపుఙ్గవాః | వినివిష్టాః పరం పారం కాఙ్క్షమాణా మహోదధేః || ౪౪|| సా మహార్ణవమాసాద్య హృష్టా వానరవాహినీ | వాయువేగసమాధూతం పశ్యమానా మహార్ణవమ్ || ౪౫|| దూరపారమసమ్బాధం రక్షోగణనిషేవితమ్ | పశ్యన్తో వరుణావాసం నిషేదుర్హరియూథపాః || ౪౬|| చణ్డనక్రగ్రహం ఘోరం క్షపాదౌ దివసక్షయే | చన్ద్రోదయే సమాధూతం ప్రతిచన్ద్రసమాకులమ్ || ౪౭|| చణ్డానిలమహాగ్రాహైః కీర్ణం తిమితిమిఙ్గిలైః | దీప్తభోగైరివాక్రీర్ణం భుజఙ్గైర్వరుణాలయమ్ || ౪౮||	48	105
వందలాది, లక్షలాది, కోట్లాది మరియు పదికోట్ల సంఖ్యలో ఉన్న పరాక్రమవంతులైన వానరులు చుట్టూ కొలువై ఉండగా, రాముడు ఆ సమయంలో ముందుకు సాగాడు. ఆయన వెనుక వానరుల ఒక మహా సైన్యం అనుసరించింది. సుగ్రీవుడిచే చక్కగా రక్షించబడుతున్న వారందరూ అమితమైన సంతోషంతో, ఉత్సాహంతో నిండిపోయారు. ఆ వానరులు గెంతుతూ, లంఘిస్తూ, గర్జిస్తూ, సింహనాదాలు చేస్తూ, ఆనందోత్సాహాలతో కేకలు వేస్తూ దక్షిణ దిశ వైపుగా పయనించారు.  దారిపొడవునా సుగంధభరితమైన తేనెను, మధురమైన పండ్లను ఆరగిస్తూ, పూలగుత్తులతో వికసించిన భారీ వృక్షాలను వారు చేతబూనారు. ఆనంద పారవశ్యంలో వారు అకస్మాత్తుగా ఒకరినొకరు పట్టుకుని విసురుకున్నారు; కొందరు కింద పడగా, మరికొందరు పైకి లేచారు, కొందరు తమ తోటివారినే కిందకు నెట్టేశారు.  "రావణుడితో పాటు, రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులందరినీ మనం తప్పక సంహరించాలి!" అని రాముని సమక్షంలో ఆ వానరులు గర్జించారు.  సైన్యానికి అగ్రభాగంలో, పరాక్రమవంతులైన రిషభుడు, నలుడు మరియు కుముదుడు... అసంఖ్యాకమైన వానరులతో కలిసి మార్గాన్ని సుగమం చేస్తూ, రక్షణ కల్పిస్తూ సాగారు. మధ్యభాగంలో శత్రుసంహారకులు, అత్యంత శక్తివంతులు మరియు భయంకరమైన యోధులు చుట్టూ రక్షణగా నిలువగా... రాజు సుగ్రీవుడు, రాముడు మరియు లక్ష్మణుడు నడిచారు. పరాక్రమవంతుడైన వానరుడు శతబలి, వంద కోట్ల మంది యోధులు చుట్టూ ఉండగా, ఒంటరిగా మొత్తం వానర సైన్యాన్ని రక్షిస్తూ భారాన్ని మోశాడు. కేసరి, పనస, గజుడు మరియు అసాధారణ పరాక్రమవంతుడైన అర్కుడు... వీరంతా తలో వంద కోట్ల మంది అనుచరులతో కలిసి సైన్యానికి ఒక వైపున రక్షణగా నిలిచారు.  సుషేణుడు మరియు జాంబవంతుడు అసంఖ్యాకమైన ఎలుగుబంట్లతో కలిసి, సుగ్రీవుడిని ముందుంచుకుని సైన్యం యొక్క వెనుక భాగాన్ని పూర్తిగా రక్షించారు. వారి శౌర్యవంతుడైన సేనాధిపతి, వానర శ్రేష్ఠుడైన నలుడు అటు ఇటు తిరుగుతూ ఆ బృహత్ సైన్యాన్ని సర్వత్రా కాపాడాడు. పరాక్రమవంతులైన వానరులు దరీముఖుడు, ప్రజంఘుడు, జంభుడు మరియు రభసుడు అన్ని చోట్లా తిరుగుతూ, వానర వీరులను వేగంగా ముందుకు సాగవలసిందిగా ఉత్సాహపరిచారు. ఈ విధంగా, తమ స్వశక్తిపై ఎంతో గర్వమున్న ఆ వానర శ్రేష్ఠులు ముందుకు సాగి, త్వరలోనే చెట్లు, లతలతో నిండిన పర్వతరాజైన సహ్య పర్వతాన్ని చూశారు. సముద్రపు ఉప్పెనలా ఉన్న ఆ విశాలమైన, భయంకరమైన వానర సైన్యం, భీకర వేగంతో కదిలే సముద్రంలాగే ప్రచండమైన శబ్దంతో ముందుకు దూసుకువెళ్ళింది. రాముని పక్కనే, ఆ వానర వీరులైన నాయకులు కొరడాతో నడపబడే ఉత్తమ జాతి గుర్రాలలా వేగంగా లంఘిస్తూ సాగారు. ఆ ఇద్దరు వానరుల (హనుమంతుడు, అంగదుడు) భుజాలపై కూర్చున్న ఆ పురుష శ్రేష్ఠులు (రాముడు, లక్ష్మణుడు), రెండు గొప్ప గ్రహాల కలయికలో ఉన్న సూర్యచంద్రులలా ప్రకాశించారు. అంగదుడిపై కూర్చున్న లక్ష్మణుడు—ఎంతో అప్రమత్తత, వాక్చాతుర్యం మరియు ప్రఖ్యాతి గాంచిన బుద్ధి కుశలత గలవాడై—రామునికి మధురమైన, ఉత్సాహాన్నిచ్చే మాటలతో ఈ విధంగా చెప్పాడు:  "రావణుడిని సంహరించి, అపహరణకు గురైన సీతను త్వరలోనే తిరిగి పొంది, నువ్వు నీ సంకల్పాలన్నీ నెరవేర్చుకుని, వైభవంతో అయోధ్యకు తిరిగి వస్తావు. ఓ రాఘవా! ఆకాశంలోనూ, భూమిపైనా నాకు అనేక గొప్ప శుభ శకునాలు కనిపిస్తున్నాయి, ఇవన్నీ నీ లక్ష్యం విజయవంతంగా నెరవేరబోతోందని సూచిస్తున్నాయి."  "సైన్యం వెనుక నుండి అనుకూలమైన, మృదువైన, మేలు చేకూర్చే చల్లని గాలి వీస్తోంది. జంతువులు, పక్షులు ఎంతో మధురంగా, ఆనందంగా గానం చేస్తున్నాయి. దిక్కులన్నీ నిర్మలంగా ఉన్నాయి, సూర్యుడు ప్రకాశవంతంగా వెలిగిపోతున్నాడు. స్పష్టమైన కిరణాలతో ప్రకాశించే భృగునందనుడైన శుక్రుడు నీకు అనుకూలంగా వెనుక వైపున ఉదయించాడు. బ్రహ్మ నక్షత్రమైన అభిజిత్తు ఎంతో పవిత్రంగా ఉంది, ప్రకాశవంతమైన సప్తర్షులు ధ్రువ నక్షత్రాన్ని ప్రదక్షిణ చేస్తూ స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నారు."  "మన మహాత్ముడైన ఇక్ష్వాకు వంశానికి పూర్వీకుడైన, నిష్కలంకుడైన రాజర్షి త్రిశంకు, తన గురువుతో కలిసి ప్రకాశవంతంగా వెలిగిపోతున్నాడు. విశాఖా నక్షత్రంలోని రెండు నక్షత్రాలు ఎంతో నిర్మలంగా, ఎలాంటి పీడలు లేకుండా ప్రకాశిస్తున్నాయి; ఇది మన ఇక్ష్వాకు వంశానికి పరమ పవిత్రమైన జన్మ నక్షత్రం. రాక్షసుల జన్మ నక్షత్రమైన మూలా నక్షత్రం తీవ్రంగా పీడించబడుతోంది. తోకచుక్క తాకడం వల్ల ఆ మూల నక్షత్రం పొగతో కప్పబడిపోయింది. ఇదంతా కాలం తీరిన ఆ రాక్షసుల సర్వనాశనం కోసమే సంభవించింది, ఎందుకంటే వారి నక్షత్రం గ్రహాలచే పీడించబడుతోంది. కాబట్టి ఓ పూజ్యుడైన అగ్రజా! ఈ శకునాలన్నింటినీ చూసి నువ్వు సంతోషించవలసి ఉంది."  ఈ విధంగా లక్ష్మణుడు తన అన్నకు ఓరటనిస్తూ పలికాడు.  ఆ తర్వాత, గోళ్ళే ఆయుధాలుగా, పళ్ళే ఆయుధాలుగా గల ఎలుగుబంట్లు, వానర శ్రేష్ఠులతో నిండిన ఆ భారీ సైన్యం భూమినంతటినీ కప్పేస్తూ ముందుకు సాగింది. అద్భుతమైన అడవులను, నదులను, కొండ సెలయేళ్ళను చూస్తూ రాముడు సహ్య, మలయ పర్వత శ్రేణుల గుండా సాగిపోయాడు. పండిన బంగారు వరిచేలతో నిండిన భూమిలా, ఆ వానర శ్రేష్ఠుల చేత భూమండలమంతా పూర్తిగా కప్పబడిపోయింది. పద్మపత్ర విశాలాక్షుడు, మహాబాహువు అయిన రాముడు మహేంద్ర పర్వతాన్ని చేరుకుని, వృక్షాలతో అందంగా అలంకరించబడిన దాని శిఖరాన్ని అధిరోహించాడు.  ఆ శిఖరాన్ని అధిరోహించిన తర్వాత, దశరథ నందనుడైన రాముడు తాబేళ్ళు, చేపలతో నిండిన ఆ విశాలమైన జలరాశిని (సముద్రాన్ని) చూశాడు. సహ్య, మలయ పర్వతాలను దాటి, వారు భయంకరమైన శబ్దంతో గర్జిస్తున్న సముద్రతీరానికి చేరుకున్నారు. కొండ దిగిన తర్వాత, అందరికీ ఆనందాన్ని కలిగించే రాముడు, సుగ్రీవ లక్ష్మణులతో కలిసి తీరంలో ఉన్న ఒక ఉత్తమమైన వనంలోకి వేగంగా వెళ్ళాడు.  అకస్మాత్తుగా ఎగసిపడుతున్న కెరటాల చేత కడగబడుతున్న ఆ విశాలమైన రాతి తీరానికి చేరుకుని, రాముడు ఈ మాటలు పలికాడు:  "ఓ సుగ్రీవా! మనం వరుణుడి నివాసమైన సముద్రతీరానికి చేరుకున్నాము. ఇప్పుడు మన ముందు ఇంతకు ముందెన్నడూ రాని ఒక సమస్య వచ్చి పడింది. దీనికి అవతల తీరం లేని మహా సముద్రం, నదుల నాథుడు ఉన్నాడు. ఏదైనా అసాధారణమైన ఉపాయం లేదా మార్గం లేకుండా ఈ విశాల సముద్రాన్ని దాటడం సాధ్యం కాదు. కాబట్టి, సైన్యం ఇక్కడే విడిది చేయనివ్వు. ఈ వానర సైన్యం సుగ్రీవుడి నేతృత్వంలో అవతలి తీరానికి సురక్షితంగా ఎలా చేరుకోవాలో నిర్ణయించడానికి మనం ఇప్పుడే యుద్ధ విచారణను (సమాలోచనను) ప్రారంభిద్దాం."  సీతాపహరణ దుఃఖంతో కృశించిపోయిన మహాబాహువు అయిన రాముడు ఈ విధంగా పలికి, ఆ సమయంలో సైన్యాన్ని ఇక్కడే విడిది చేయాల్సిందిగా ఆజ్ఞాపించాడు.  "మనం సముద్రాన్ని దాటడానికి ఆలోచించాల్సిన సమయం వచ్చింది. ఏ వానరుడూ తన విభాగాన్ని విడిచిపెట్టి ఎక్కడికీ తిరగకూడదు. పరాక్రమవంతులైన వానరులు ఎంతో అప్రమత్తంగా ముందుకు సాగాలి, ఎందుకంటే శత్రువుల నుండి పొంచి ఉన్న గుప్త ప్రమాదాలను మనం కనిపెట్టవలసి ఉంది."  రాముని మాటలను విని, సుగ్రీవుడు లక్ష్మణునితో కలిసి, చెట్లతో దట్టంగా ఉన్న ఆ సముద్రతీరంలో సైన్యాన్ని విడిది చేయించాడు. సముద్రానికి సమీపంలో విడిది చేసిన ఆ సైన్యం, తన అపారమైన సంఖ్యతో, సముద్రపు లేత-తేనె రంగు నీటికి సమంగా నిలిచి, మరొక సముద్రంలా ప్రకాశించింది. తీర ప్రాంత వనాన్ని చేరుకున్న ఆ వానర శ్రేష్ఠులు, ఆ మహా సముద్రం యొక్క అవతలి తీరం వైపు ఆశగా చూస్తూ స్థిరపడ్డారు. ఆ విశాల సముద్రాన్ని చేరుకున్న ఆ సంతోషభరితమైన వానర సైన్యం, గాలి వేగానికి తీవ్రంగా కల్లోలమవుతున్న ఆ అగాధ జలరాశిని చూస్తూ నిశ్చేష్టులై నిలబడింది.  అంతులేనిది, బంధనాలు లేనిది మరియు రాక్షస మూకలు సంచరించేదిగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఆ వరుణుడి నివాసాన్ని చూస్తూ వానర నాయకులు కూర్చుండిపోయారు. రాత్రి సమయం ఆసన్నమై, పగలు ముగుస్తున్న వేళ... ఉదయిస్తున్న చంద్రుని వేగానికి తీవ్రంగా అలజడికి లోనవుతూ, ఉపరితలమంతా చంద్రుని వందలాది ప్రతిబింబాలతో నిండిపోయిన ఆ సముద్రం, భయంకరమైన మొసళ్ళు మరియు జలచరాల జంతువులతో ఎంతో భీతి గొలిపేదిగా కనిపించింది. ఆ వరుణుడి నివాసం ప్రచండ మారుతాలతో, భారీ జలచరాలతో, తిమింగిలాలతో (పురాణ గాథల్లోని రాక్షస తిమింగిలాలు) మరియు ప్రకాశిస్తూ, చుట్టుకుని ఉన్నట్లు కనిపించే సముద్ర సర్పాలతో కిక్కిరిసిపోయి ఉంది.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే యుద్ధకాండే ద్వితీయ: భాగ: