యుద్ధకాండము - భాగము – 27

 

యుద్ధకాండము - భాగము –– 27

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
113	రావణం నిహతం శ్రుత్వా రాఘవేణ మహాత్మనా | అన్తఃపురాద్వినిష్పేతూ రాక్షస్యః శోకకర్శితాః || ౧|| వార్యమాణాః సుబహుశో వృష్టన్త్యః క్షితిపాంసుషు | విముక్తకేశ్యో దుఃఖార్తా గావో వత్సహతా యథా || ౨|| ఉత్తరేణ వినిష్క్రమ్య ద్వారేణ సహ రాక్షసైః | ప్రవిశ్యాయోధనం ఘోరం విచిన్వన్త్యో హతం పతిమ్ || ౩|| ఆర్యపుత్రేతి వాదిన్యో హా నాథేతి చ సర్వశః | పరిపేతుః కబన్ధాఙ్కాం మహీం శోణితకర్దమామ్ || ౪|| తా బాష్పపరిపూర్ణాక్ష్యో భర్తృశోకపరాజితాః | కరేణ్వ ఇవ నర్దన్త్యో వినేదుర్హతయూథపాః || ౫|| దదృశుస్తా మహాకాయం మహావీర్యం మహాద్యుతిమ్ | రావణం నిహతం భూమౌ నీలాఞ్జనచయోపమమ్ || ౬|| తాః పతిం సహసా దృష్ట్వా శయానం రణపాంసుషు | నిపేతుస్తస్య గాత్రేషు ఛిన్నా వనలతా ఇవ || ౭|| బహుమానాత్పరిష్వజ్య కా చిదేనం రురోద హ | చరణౌ కా చిదాలిఙ్గ్య కా చిత్కణ్ఠేఽవలమ్బ్య చ || ౮|| ఉద్ధృత్య చ భుజౌ కా చిద్భూమౌ స్మ పరివర్తతే | హతస్య వదనం దృష్ట్వా కా చిన్మోహముపాగమత్ || ౯|| కా చిదఙ్కే శిరః కృత్వా రురోద ముఖమీక్షతీ | స్నాపయన్తీ ముఖం బాష్పైస్తుషారైరివ పఙ్కజమ్ || ౧౦|| ఏవమార్తాః పతిం దృష్ట్వా రావణం నిహతం భువి | చుక్రుశుర్బహుధా శోకాద్భూయస్తాః పర్యదేవయన్ || ౧౧|| యేన విత్రాసితః శక్రో యేన విత్రాసితో యమః | యేన వైశ్రవణో రాజా పుష్పకేణ వియోజితః || ౧౨|| గన్ధర్వాణామృషీణాం చ సురాణాం చ మహాత్మనామ్ | భయం యేన మహద్దత్తం సోఽయం శేతే రణే హతః || ౧౩|| అసురేభ్యః సురేభ్యో వా పన్నగేభ్యోఽపి వా తథా | న భయం యో విజానాతి తస్యేదం మానుషాద్భయమ్ || ౧౪|| అవధ్యో దేవతానాం యస్తథా దానవరక్షసామ్ | హతః సోఽయం రణే శేతే మానుషేణ పదాతినా || ౧౫|| యో న శక్యః సురైర్హన్తుం న యక్షైర్నాసురైస్తథా | సోఽయం కశ్చిదివాసత్త్వో మృత్యుం మర్త్యేన లమ్భితః || ౧౬|| ఏవం వదన్త్యో బహుధా రురుదుస్తస్య తాః స్త్రియః | భూయ ఏవ చ దుఃఖార్తా విలేపుశ్చ పునః పునః || ౧౭|| అశృణ్వతా తు సుహృదాం సతతం హితవాదినామ్ | ఏతాః సమమిదానీం తే వయమాత్మా చ పాతితాః || ౧౮|| బ్రువాణోఽపి హితం వాక్యమిష్టో భ్రాతా విభీషణః | ధృష్టం పరుషితో మోహాత్త్వయాత్మవధకాఙ్క్షిణా || ౧౯|| యది నిర్యాతితా తే స్యాత్సీతా రామాయ మైథిలీ | న నః స్యాద్వ్యసనం ఘోరమిదం మూలహరం మహత్ || ౨౦|| వృత్తకామో భవేద్భ్రాతా రామో మిత్రకులం భవేత్ | వయం చావిధవాః సర్వాః సకామా న చ శత్రవః || ౨౧|| త్వయా పునర్నృశంసేన సీతాం సంరున్ధతా బలాత్ | రాక్షసా వయమాత్మా చ త్రయం తులం నిపాతితమ్ || ౨౨|| న కామకారః కామం వా తవ రాక్షసపుఙ్గవ | దైవం చేష్టయతే సర్వం హతం దైవేన హన్యతే || ౨౩|| వానరాణాం వినాశోఽయం రాక్షసానాం చ తే రణే | తవ చైవ మహాబాహో దైవయోగాదుపాగతః || ౨౪|| నైవార్థేన న కామేన విక్రమేణ న చాజ్ఞయా | శక్యా దైవగతిర్లోకే నివర్తయితుముద్యతా || ౨౫|| విలేపురేవం దీనాస్తా రాక్షసాధిపయోషితః | కురర్య ఇవ దుఃఖార్తా బాష్పపర్యాకులేక్షణాః || ౨౬||	26	2257
రావణుడి భార్యలందరూ యుద్ధభూమికి చేరుకుని, రావణుడి పరాక్రమాన్ని తలచుకుంటూ తీవ్రంగా విలపిస్తారు. దేవేంద్రుడిని, యక్షులను, గంధర్వులను మొదలైన వారందరినీ ఓడించిన మహావీరుడైన అతను, ఒక సాధారణ మానవుడి చేతిలో ఎలా వధించబడ్డాడో అని వారు ఆశ్చర్యపోతారు. సీతను శ్రీరాముడికి అప్పగించి ఉండి ఉంటే, రావణుడు ఇటువంటి ఘోరమైన మరణాన్ని తప్పించుకుని ఉండేవాడని వారు భావిస్తారు.
114	ఏతస్మిన్నన్తరే రామో విభీషణమువాచ హ | సంస్కారః క్రియతాం భ్రాతుః స్త్రియశ్చైతా నివర్తయ || ౧|| తం ప్రశ్రితస్తతో రామం శ్రుతవాక్యో విభీషణః | విమృశ్య బుద్ధ్యా ధర్మజ్ఞో ధర్మార్థసహితం వచః | రామస్యైవానువృత్త్యర్థముత్తరం ప్రత్యభాషత || ౨|| త్యక్తధర్మవ్రతం క్రూరం నృశంసమనృతం తథా | నాహమర్హోఽస్మి సంస్కర్తుం పరదారాభిమర్శకమ్ || ౩|| భ్రాతృరూపో హి మే శత్రురేష సర్వాహితే రతః | రావణో నార్హతే పూజాం పూజ్యోఽపి గురుగౌరవాత్ || ౪|| నృశంస ఇతి మాం రామ వక్ష్యన్తి మనుజా భువి | శ్రుత్వా తస్య గుణాన్సర్వే వక్ష్యన్తి సుకృతం పునః || ౫|| తచ్ఛ్రుత్వా పరమప్రీతో రామో ధర్మభృతాం వరః | విభీషణమువాచేదం వాక్యజ్ఞో వాక్యకోవిదమ్ || ౬|| తవాపి మే ప్రియం కార్యం త్వత్ప్రభవాచ్చ మే జితమ్ | అవశ్యం తు క్షమం వాచ్యో మయా త్వం రాక్షసేశ్వర || ౭|| అధర్మానృతసంయుక్తః కామమేష నిశాచరః | తేజస్వీ బలవాఞ్శూరః సఙ్గ్రామేషు చ నిత్యశః || ౮|| శతక్రతుముఖైర్దేవైః శ్రూయతే న పరాజితః | మహాత్మా బలసమ్పన్నో రావణో లోకరావణః || ౯|| మరణాన్తాని వైరాణి నిర్వృత్తం నః ప్రయోజనమ్ | క్రియతామస్య సంస్కారో మమాప్యేష యథా తవ || ౧౦|| త్వత్సకాశాన్మహాబాహో సంస్కారం విధిపూర్వకమ్ | క్షిప్రమర్హతి ధర్మజ్ఞ త్వం యశోభాగ్భవిష్యసి || ౧౧|| రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా త్వరమాణో విభీషణః | సంస్కారేణానురూపేణ యోజయామాస రావణమ్ || ౧౨|| స దదౌ పావకం తస్య విధియుక్తం విభీషణః | తాః స్త్రియోఽనునయామాస సాన్త్వముక్త్వా పునః పునః || ౧౩|| ప్రవిష్టాసు చ సర్వాసు రాక్షసీషు విభీషణః | రామపార్శ్వముపాగమ్య తదాతిష్ఠద్వినీతవత్ || ౧౪|| రామోఽపి సహ సైన్యేన ససుగ్రీవః సలక్ష్మణః | హర్షం లేభే రిపుం హత్వా యథా వృత్రం శతక్రతుః || ౧౫||	15	2272
ఇంతలో, రాముడు విభీషణుడితో ఇలా అన్నాడు: "నీ సోదరుడి అంత్యక్రియలను జరిపించు, మరియు ఈ స్త్రీలు నగరానికి తిరిగి వెళ్లేలా వారిని ఓదార్చు." రాముడి మాటలు విని, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు తన బుద్ధితో లోతుగా ఆలోచించాడు. రాముడి అభీష్టానికి తాను పూర్తిగా కట్టుబడి ఉన్నానని తెలియజేస్తూ, ధర్మం, తార్కికత నిండిన మాటలతో వినయంగా ఇలా బదులిచ్చాడు: "ధర్మవ్రతాలను విడిచిపెట్టినవాడు, క్రూరుడు, నిర్దయుడు, అసత్యవాది, పరస్త్రీలను అపహరించినవాడైన ఇతనికి అంత్యక్రియలు చేయడానికి నేను అర్హుడను కాను. అతను సోదరుడి రూపంలో ఉన్నప్పటికీ నాకు శత్రువే; సమస్త ప్రాణులకు హాని చేయడానికే పూర్తిగా అంకితమైనవాడు. జ్యేష్ఠత్వం (పెద్దవాడైనందున) రీత్యా గౌరవానికి అర్హుడైనప్పటికీ, ఈ రావణుడు నా పూజలకు అర్హుడు కాదు. ఓ రామా! నా ఈ నిర్ణయాన్ని బట్టి ఈ భూలోకంలోని ప్రజలు నన్ను క్రూరుడని అనవచ్చు. కానీ అతని దుర్గుణాలను తలచుకున్న తర్వాత, నేను నిరాకరించడమే సరైన పని అని వారు తప్పక అంటారు." ఈ మాటలు విని, ధర్మరక్షకులలో అగ్రగణ్యుడు, వాక్చాతుర్యంలో నిపుణుడైన రాముడు ఎంతో సంతోషించి, సంభాషణా చతురుడైన విభీషణుడితో ఈ విధంగా పలికాడు: "నేను తప్పకుండా నీ క్షేమాన్ని చూడాలి, మరియు నీ బలం, సహాయం వల్లే నాకు ఈ విజయం లభించింది. కాబట్టి, ఓ రాక్షస రాజా, ఏది ఉచితమో నీకు ఉపదేశించడం నా ధర్మం."  "ఈ నిశాచరుడు అధర్మం, అసత్యాలతో నిండి ఉన్నాడన్నది నిజమే. అయినప్పటికీ, అతను నిరంతరం తేజస్సు కలవాడు, అసాధారణ బలవంతుడు, యుద్ధాలలో మహావీరుడు. ఇంద్రుడి (శతక్రతువు) నేతృత్వంలోని దేవతల చేత కూడా అతను ఎన్నడూ ఓడిపోలేదన్నది జగద్విదితమే. రావణుడు మహాత్ముడు, అమితమైన శక్తివంతుడు, సమస్త లోకాలను భయంతో హాహాకారాలు చేయించిన మహావీరుడు."  "మరణంతో వైరాలు అంతమవుతాయి (మరణాంతాని వైరాణి). మన కార్యం ఇప్పుడు నెరవేరింది. అతని అంత్యక్రియలు జరిపించు; అతను నీకు ఎంతటివాడో నాకూ అంతే." "ఓ మహాబాహూ! ఓ ధర్మజ్ఞుడా! ఆలస్యం చేయకుండా నీ చేతుల మీదుగా శాస్త్రోక్తమైన అంత్యక్రియలను పొందడానికి అతను అర్హుడు. అలా చేయడం వల్ల నీకు గొప్ప కీర్తి లభిస్తుంది."  రాఘవుడి (శ్రీరాముడి) ఈ మాటలు విని, విభీషణుడు తన సంకోచాన్ని విడిచిపెట్టి, రావణుడికి తగిన అంతిమ సంస్కారాలకు వెంటనే ఏర్పాట్లు చేశాడు. శాస్త్ర విధివిధానాల ప్రకారం విభీషణుడు రావణుడి చితికి పవిత్ర అగ్నిని సమర్పించాడు. ఆ తర్వాత రోదిస్తున్న రాణులను మాటిమాటికీ ఓదార్పు మాటలు చెబుతూ సముదాయించాడు. రాక్షస స్త్రీలందరూ తిరిగి లంకా నగరంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, విభీషణుడు రాముడి వద్దకు చేరుకుని అత్యంత వినయంతో నిలబడ్డాడు. తన శత్రువును సంహరించిన రాముడు—తన సైన్యంతో, సుగ్రీవుడితో, లక్ష్మణుడితో కలిసి—వృత్రాసురుడిని వధించిన తర్వాత వేయి కన్నుల ఇంద్రుడు (శతక్రతువు) పొందినట్లుగా పరమానందాన్ని అనుభవించాడు..
115                                                                           117	తే రావణవధం దృష్ట్వా దేవగన్ధర్వదానవాః | జగ్ముః స్వైః స్వై ర్విమానైస్తే కథయన్తః శుభాః కథాః|| ౧|| పరిష్వజ్య చ సుగ్రీవం లక్ష్మణేనాభివాదితః | పూజ్యమానో హరిశ్రేష్ఠైరాజగామ బలాలయమ్ || ౨|| అబ్రవీచ్చ తదా రామః సమీపపరివర్తినమ్ | సౌమిత్రిం సత్త్వసమ్పన్నం లక్ష్మణం దీప్తతేజసం || ౩|| విభీషణమిమం సౌమ్య లఙ్కాయామభిషేచయ | అనురక్తం చ భక్తం చ మమ చైవోపకారిణమ్ || ౪|| ఏష మే పరమః కామో యదిమం రావణానుజమ్ | లఙ్కాయాం సౌమ్య పశ్యేయమభిషిక్తం విభీషణమ్ || ౫|| ఏవముక్తస్తు సౌమిత్రీ రాఘవేణ మహాత్మనా | తథేత్యుక్త్వా తు సంహృష్టః సౌవర్ణం ఘటమాదదే || ౬|| ఘటేన తేన సౌమిత్రిరభ్యషిఞ్చద్విభీషణమ్ | లఙ్కాయాం రక్షసాం మధ్యే రాజానం రామశాసనాత్ || ౭|| అభ్యషిఞ్చత్స ధర్మాత్మా శుద్ధాత్మానం విభీషణమ్ | తస్యామాత్యా జహృషిరే భక్తా యే చాస్య రాక్షసాః || ౮|| దృష్ట్వాభిషిక్తం లఙ్కాయాం రాక్షసేన్ద్రం విభీషణమ్ | రాఘవః పరమాం ప్రీతిం జగామ సహలక్ష్మణః || ౯|| స తద్రాజ్యం మహత్ప్రాప్య రామదత్తం విభీషణః | ప్రకృతీః సాన్త్వయిత్వా చ తతో రామముపాగమత్ || ౧౦|| అక్షతాన్మోదకాఁల్లాజాన్దివ్యాః సుమనసస్తథా | ఆజహ్రురథ సంహృష్టాః పౌరాస్తస్మై నిశాచరాః || ౧౧|| స తాన్గృహీత్వా దుర్ధర్షో రాఘవాయ న్యవేదయత్ | మఙ్గల్యం మఙ్గలం సర్వం లక్ష్మణాయ చ వీర్యవాన్ || ౧౨|| కృతకార్యం సమృద్ధార్థం దృష్ట్వా రామో విభీషణమ్ | ప్రతిజగ్రాహ తత్సర్వం తస్యైవ ప్రియకామ్యయా || ౧౩|| ఉవాచ మేఘసఙ్కాశం విభీషణముపస్థితమ్ | దివ్యాఙ్గరాగాం వైదేహీం దివ్యాభరణభూషితామ్ | ఇహ సీతాం శిరఃస్నాతాముపస్థాపయ మాచిరమ్ || ౧౪|| ఏవముక్తస్తు రామేణ త్వరమాణో విభీషణః | ప్రవిశ్యాన్తఃపురం సీతాం స్త్రీభిః స్వాభిరచోదయత్ || ౧౫|| దివ్యాఙ్గరాగా వైదేహీ దివ్యాభరణభూషితా | యానమారోహ భద్రం తే భర్తా త్వాం ద్రష్టుమిచ్ఛతి || ౧౬|| తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా మైథిలీ పతిదేవతా | భర్తృభక్తివ్రతా సాధ్వీ తథేతి ప్రత్యభాషత ||౧౭|| తతః సీతాం శిరఃస్నాతాం యువతీభిరలఙ్కృతామ్ | మహార్హాభరణోపేతాం మహార్హామ్బరధారిణీమ్ || ౧౮|| ఆరోప్య శిబికాం దీప్తాం పరార్ధ్యామ్బరసంవృతామ్ | రక్షోభిర్బహుభిర్గుప్తామాజహార విభీషణః || ౧౯|| లజ్జయా త్వవలీయన్తీ స్వేషు గాత్రేషు మైథిలీ | విభీషణేనానుగతా భర్తారం సాభ్యవర్తత ||౨౦|| అథ సమపనుదన్మనఃక్లమం సా | సుచిరమదృష్టముదీక్ష్య వై ప్రియస్య | వదనముదితపూర్ణచన్ద్రకాన్తం | విమలశశాఙ్కనిభాననా తదాసీత్ ||౨౧||	21	2293
రావణ వధను కళ్లారా చూసిన దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు ఒకరికొకరు ఆ శుభవార్తలను చెప్పుకుంటూ తమ తమ దివ్య విమానాలలో వెళ్లిపోయారు.  సుగ్రీవుడిని కౌగిలించుకుని, లక్ష్మణుడి గౌరవప్రదమైన నమస్కారాలను స్వీకరించిన శ్రీరాముడు—వానర శ్రేష్ఠులచే యథావిధిగా సత్కరించబడి—తన సైనిక శిబిరానికి తిరిగి వచ్చాడు. అప్పుడు రాముడు తన పక్కనే నిలబడి ఉన్న, స్వచ్ఛమైన బలం, ప్రజ్వలించే తేజస్సు కలిగిన సౌమిత్రితో (లక్ష్మణుడితో) ఇలా అన్నాడు:  "ఓ సౌమ్యుడా! విభీషణుడికి లంకా రాజ్యాభిషేకం చేయి. అతను నా పట్ల గాఢమైన అనురాగం, భక్తి కలవాడు, నాకు ఎంతో సహాయం చేశాడు. ఓ ప్రియ సోదరా! రావణుడి తమ్ముడైన ఇతనిని లంకలో శాస్త్రోక్తంగా రాజుగా పట్టాభిషిక్తుడిని చేసి చూడాలన్నదే నా పరమ అభీష్టం." మహాత్ముడైన రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) ఈ విధంగా ఆజ్ఞాపించగానే, సౌమిత్రి "అలాగే" అని బదులిచ్చి, ఆనందంతో నిండిపోయి ఒక బంగారు కలశాన్ని తీసుకున్నాడు. ఆ కలశంతో, రాముడి ఆజ్ఞ ప్రకారం, సౌమిత్రి లంకలోని రాక్షసుల సమక్షంలో విభీషణుడికి రాజుగా పట్టాభిషేకం చేశాడు. ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుడు ఆ విధంగా పవిత్రాత్ముడైన విభీషణుడిని కిరీటధారిని చేశాడు. ఇది విని విభీషణుడి మంత్రులు, అతనికి విశ్వాసపాత్రులైన ఇతర రాక్షసులు మిక్కిలి ఆనందించారు.  లంకలో రాక్షసులకు అధిపతిగా విభీషణుడు పట్టాభిషిక్తుడు కావడం చూసి, రాఘవుడు లక్ష్మణుడితో కలిసి పరమానందాన్ని పొందాడు. రాముడు ప్రసాదించిన ఆ గొప్ప రాజ్యాన్ని పొంది, తన ప్రజలను ఓదార్చి, భరోసా ఇచ్చిన తర్వాత విభీషణుడు రాముడి వద్దకు వచ్చాడు. ఆనందంతో నిండిన నగరంలోని రాక్షస పౌరులు అతని కోసం పవిత్రమైన అక్షతలు, మోదకాలు (లడ్డూలు), పేలాలు (లాజలు), దివ్యమైన దేవతా పుష్పాలను తీసుకువచ్చారు.  అత్యంత శుభప్రదమైన ఆ వస్తువులన్నింటినీ స్వీకరించిన శక్తివంతుడు, అజేయుడైన విభీషణుడు వాటిని రాఘవుడికి, లక్ష్మణుడికి గౌరవప్రదమైన కానుకలుగా సమర్పించాడు. విభీషణుడు తన కార్యాన్ని పరిపూర్ణంగా నెరవేర్చి, తన లక్ష్యాన్ని సాధించడం చూసి, రాముడు కేవలం అతనిపై ఉన్న ప్రేమతో, అతనిని సంతోషపెట్టడానికి వాటన్నింటినీ స్వీకరించాడు.  అప్పుడు రాముడు తన ముందు నల్లని మేఘంలా నిలబడి ఉన్న విభీషణుడితో ఇలా అన్నాడు: "వైదేహిని (సీతను) తలస్నానం చేయించి, దివ్యమైన గంధపు లేపనాలు అలంకరించి, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించిన తర్వాత ఆలస్యం చేయకుండా ఇక్కడికి తీసుకురా."  రాముడు ఈ విధంగా ఆజ్ఞాపించగానే, విభీషణుడు వేగంగా అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, తన ఇంటి స్త్రీల ద్వారా సీతకు ఆ సందేశాన్ని అందజేశాడు: "ఓ వైదేహీ! నీకు సకల శుభాలు కలుగుగాక. దివ్యమైన సుగంధ లేపనాలను అలంకరించుకుని, దివ్యాభరణాలను ధరించి, పల్లకీ ఎక్కు. నీ భర్త నిన్ను చూడాలని కోరుకుంటున్నాడు."  అతని మాటలు విని, తన భర్తను దైవంగా ఆరాధించేది, పతివ్రతా ధర్మానికి కట్టుబడిన సాధ్వి అయిన మైథిలి (సీత) "అలాగే" అని అంగీకరించింది. అప్పుడు, విభీషణుడు సీతను బయటకు తీసుకువచ్చాడు. తలస్నానం చేసి, యువతులచే అందంగా అలంకరించబడి, అత్యంత విలువైన ఆభరణాలు, ఖరీదైన వస్త్రాలను ధరించిన ఆమె, అద్భుతమైన వస్త్రాలతో అలంకరించబడిన ప్రకాశవంతమైన పల్లకీలో కూర్చుని, అనేక మంది రాక్షస రక్షక భటుల పహారా మధ్య బయటకు వచ్చింది.  సీత, తన వంతుగా సిగ్గుతో అవయవాలను కుంచించుకుంటూ, విభీషణుడు వెనుక అనుసరిస్తుండగా తన భర్త వద్దకు చేరుకుంది. చాలా కాలంగా చూడని, ఉదయిస్తున్న పూర్ణచంద్రుని వలె మనోహరంగా ఉన్న తన ప్రియ భర్త ముఖాన్ని చూడగానే, ఆమె తన మానసిక అలసటను తక్షణమే పోగొట్టుకుంది.
123	రావణే నిహతే పశ్చాత్ శక్రస్తత్ర సముపాగమత్ । అబ్రవీత్పరమప్రీతో రాఘవం ప్రాఞ్జలిం స్థితమ్ ॥౧|| అమోఘం దర్శనం రామ తవాస్మాకం పరన్తప | ప్రీతియుక్తోఽస్మి తేన త్వం బ్రూహి యన్మనసేచ్ఛసి || ౨|| ఏవముక్తస్తు కాకుత్స్థః ప్రత్యువాచ కృతాఞ్జలిః | లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా సీతయా చాపి భార్యయా || ౩|| యది ప్రీతిః సముత్పన్నా మయి సర్వసురేశ్వర | వక్ష్యామి కురు మే సత్యం వచనం వదతాం వర || ౪|| మమ హేతోః పరాక్రాన్తా యే గతా యమసాదనమ్ | తే సర్వే జీవితం ప్రాప్య సముత్తిష్ఠన్తు వానరాః || ౫|| మత్ప్రియేష్వభిరక్తాశ్చ న మృత్యుం గణయన్తి చ | త్వత్ప్రసాదాత్సమేయుస్తే వరమేతదహం వృణే || ౬|| నీరుజాన్నిర్వ్రణాంశ్చైవ సమ్పన్నబలపౌరుషాన్ | గోలాఙ్గూలాంస్తథైవర్క్షాన్ద్రష్టుమిచ్ఛామి మానద || ౭|| అకాలే చాపి ముఖ్యాని మూలాని చ ఫలాని చ | నద్యశ్చ విమలాస్తత్ర తిష్ఠేయుర్యత్ర వానరాః || ౮|| శ్రుత్వా తు వచనం తస్య రాఘవస్య మహాత్మనః | మహేన్ద్రః ప్రత్యువాచేదం వచనం ప్రీతిలక్షణమ్ || ౯|| మహానయం వరస్తాత త్వయోక్తో రఘునన్దన | సముత్థాస్యన్తి హరయః సుప్తా నిద్రాక్షయే యథా || ౧౦|| సుహృద్భిర్బాన్ధవైశ్చైవ జ్ఞాతిభిః స్వజనేన చ | సర్వ ఏవ సమేష్యన్తి సంయుక్తాః పరయా ముదా || ౧౧|| అకాలే పుష్పశబలాః ఫలవన్తశ్చ పాదపాః | భవిష్యన్తి మహేష్వాస నద్యశ్చ సలిలాయుతాః || ౧౨|| సవ్రణైః ప్రథమం గాత్రైః సంవృతైర్నివ్రణైః పునః | బభూవుర్వానరాః సర్వే కిమేతదితి విస్మితః || ౧౩||	13	2306
రావణుడు వధించబడిన తర్వాత, ఇంద్రుడు (శక్రుడు) ఆ ప్రదేశానికి విచ్చేశాడు. పరమానందంతో నిండిపోయిన అతను, తన ముందు చేతులు జోడించి నిలబడి ఉన్న రాఘవుడితో (శ్రీరాముడితో) ఇలా అన్నాడు: "ఓ రామా! ఓ శత్రు సంహారకా! మా దర్శనం మరియు రాక ఎన్నడూ వృథా కావు. నేను నీ పట్ల ఎంతో సంతోషించాను; కాబట్టి, నీ మనస్సు ఏది కోరుకుంటుందో ఆ వరాన్ని అడుగు."  ఇలా అడగగానే, తన సోదరుడు లక్ష్మణుడు, తన భార్య సీతతో కలిసి నిలబడి ఉన్న కాకుత్స్థుడు (శ్రీరాముడు) చేతులు జోడించి ఇలా బదులిచ్చాడు: "ఓ సకల దేవతలకు అధిపతీ! ఓ వాక్చాతుర్యంలో అగ్రగణ్యుడా! నాపై మీకు అనుగ్రహం ఉంటే, నేను నా కోరికను చెబుతాను; దయచేసి నా మాటలను నిజం చేయండి."  "నా కోసం వీరోచితంగా పోరాడి, యమలోకానికి వెళ్లిన (మరణించిన) వానరులందరూ—తిరిగి తమ ప్రాణాలను పొంది పైకి లేవాలి. వారు నా శ్రేయస్సుకే పూర్తిగా అంకితమై, మరణాన్ని సైతం లెక్కచేయలేదు. మీ దయవల్ల వారందరూ తిరిగి ప్రాణాలతో కలవాలి. ఇదే నేను కోరుకునే వరం. ఓ గౌరవాన్ని ప్రసాదించే దేవా! ఆ వానరులు, కొండముచ్చులు (గోలాంగూలాలు), భల్లూకాలన్నీ రోగాలు లేకుండా, గాయాలు లేకుండా, తమ బలం, పరాక్రమం పూర్తిగా పునరుద్ధరించబడి ఉండటాన్ని నేను చూడాలనుకుంటున్నాను. అంతేకాకుండా, ఈ వానరులు ఎక్కడ నివసిస్తారో, అక్కడ అకాలంలో (సీజన్ కాని సమయంలో) కూడా శ్రేష్ఠమైన దుంపలు, పండ్లు లభించాలి, మరియు నదులు ఎల్లప్పుడూ స్వచ్ఛమైన, స్పటికమంత నిర్మలమైన నీటితో ప్రవహించాలి."  మహాత్ముడైన రాఘవుడి ఈ మాటలు విని, మహా ఇంద్రుడు తన అపారమైన వాత్సల్యాన్ని ప్రతిబింబించే మాటలతో ఇలా బదులిచ్చాడు:  "ఓ ప్రియ పుత్రా! ఓ రఘువంశ ఆనందవర్ధనా! నీవు ఒక మహా గొప్ప వరాన్ని అడిగావు. నిద్ర ముగిసిన తర్వాత ప్రజలు మేల్కొన్నట్లుగా, ఆ వానరులందరూ తిరిగి లేస్తారు. వారందరూ పరమానందంతో నిండిపోయి, తమ మిత్రులు, బంధువులు, జ్ఞాతులు మరియు ఆప్తులతో తిరిగి కలుసుకుంటారు. ఓ మహా విలుకాడా! అకాలంలో కూడా చెట్లు పూలతో కళకళలాడుతూ, పండ్లతో నిండిపోతాయి, మరియు నదులు ఎల్లప్పుడూ సమృద్ధిగా నీటితో నిండి ఉంటాయి."  అంతకుముందు శరీరమంతా లోతైన యుద్ధ గాయాలతో నిండి ఉన్న వానరులందరూ, తక్షణమే పూర్తిగా కోలుకుని, మచ్చలు కూడా లేకుండా ఆరోగ్యవంతులయ్యారు. వారందరూ ఎంతో ఆశ్చర్యంతో పైకి లేచి నిలబడి, "ఈ అద్భుతం ఏమిటి?" అని ఒకరినొకరు ప్రశ్నించుకున్నారు.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే యుద్ధకాండే సప్తవింశతిః భాగ: