యుద్ధకాండము - భాగము – 20

 

యుద్ధకాండము - భాగము – 20

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
77	నికుమ్భో భ్రాతరం దృష్ట్వా సుగ్రీవేణ నిపాతితమ్ | ప్రదహన్నివ కోపేన వానరేన్ద్రమవైక్షత || ౧|| తతః స్రగ్దామసంనద్ధం దత్తపఞ్చాఙ్గులం శుభమ్ | ఆదదే పరిఘం వీరో నగేన్ద్రశిఖరోపమమ్ || ౨|| హేమపట్టపరిక్షిప్తం వజ్రవిద్రుమభూషితమ్ | యమదణ్డోపమం భీమం రక్షసాం భయనాశనమ్ || ౩|| తమావిధ్య మహాతేజాః శక్రధ్వజసమం రణే | విననాద వివృత్తాస్యో నికుమ్భో భీమవిక్రమః || ౪|| ఉరోగతేన నిష్కేణ భుజస్థైరఙ్గదైరపి | కుణ్డలాభ్యాం చ మృష్టాభ్యాం మాలయా చ విచిత్రయా || ౫|| నికుమ్భో భూషణైర్భాతి తేన స్మ పరిఘేణ చ | యథేన్ద్రధనుషా మేఘః సవిద్యుత్స్తనయిత్నుమాన్ || ౬|| పరిఘాగ్రేణ పుస్ఫోట వాతగ్రన్థిర్మహాత్మనః | ప్రజజ్వాల సఘోషశ్చ విధూమ ఇవ పావకః || ౭|| నగర్యా విటపావత్యా గన్ధర్వభవనోత్తమైః | సహ చైవామరావత్యా సర్వైశ్చ భవనైః సహ || ౮|| సతారాగణనక్షత్రం సచన్ద్రం సమహాగ్రహమ్ | నికుమ్భపరిఘాఘూర్ణం భ్రమతీవ నభస్తలమ్ || ౯|| దురాసదశ్చ సఞ్జజ్ఞే పరిఘాభరణప్రభః | క్రోధేన్ధనో నికుమ్భాగ్నిర్యుగాన్తాగ్నిరివోత్థితః || ౧౦|| రాక్షసా వానరాశ్చాపి న శేకుః స్పన్దితుం భయాత్ | హనూమంస్తు వివృత్యోరస్తస్థౌ ప్రముఖతో బలీ || ౧౧|| పరిఘోపమబాహుస్తు పరిఘం భాస్కరప్రభమ్ | బలీ బలవతస్తస్య పాతయామాస వక్షసి || ౧౨|| స్థిరే తస్యోరసి వ్యూఢే పరిఘః శతధా కృతః | విశీర్యమాణః సహసా ఉల్కా శతమివామ్బరే || ౧౩|| స తు తేన ప్రహారేణ చచాల చ మహాకపిః | పరిఘేణ సమాధూతో యథా భూమిచలేఽచలః || ౧౪|| స తథాభిహతస్తేన హనూమాన్ప్లవగోత్తమః | ముష్టిం సంవర్తయామాస బలేనాతిమహాబలః || ౧౫|| తముద్యమ్య మహాతేజా నికుమ్భోరసి వీర్యవాన్ | అభిచిక్షేప వేగేన వేగవాన్వాయువిక్రమః || ౧౬|| తతః పుస్ఫోట చర్మాస్య ప్రసుస్రావ చ శోణితమ్ | ముష్టినా తేన సఞ్జజ్ఞే జ్వాలా విద్యుదివోత్థితా || ౧౭|| స తు తేన ప్రహారేణ నికుమ్భో విచచాల హ | స్వస్థశ్చాపి నిజగ్రాహ హనూమన్తం మహాబలమ్ || ౧౮|| విచుక్రుశుస్తదా సఙ్ఖ్యే భీమం లఙ్కానివాసినః | నికుమ్భేనోద్ధృతం దృష్ట్వా హనూమన్తం మహాబలమ్ || ౧౯|| స తథా హ్రియమాణోఽపి కుమ్భకర్ణాత్మజేన హి | ఆజఘానానిలసుతో వజ్రవేగేన ముష్టినా || ౨౦|| ఆత్మానం మోచయిత్వాథ క్షితావభ్యవపద్యత | హనూమానున్మమథాశు నికుమ్భం మారుతాత్మజః || ౨౧|| నిక్షిప్య పరమాయత్తో నికుమ్భం నిష్పిపేష చ | ఉత్పత్య చాస్య వేగేన పపాతోరసి వీర్యవాన్ || ౨౨|| పరిగృహ్య చ బాహుభ్యాం పరివృత్య శిరోధరామ్ | ఉత్పాటయామాస శిరో భైరవం నదతో మహత్ || ౨౩|| అథ వినదతి సాదితే నికుమ్భే పవనసుతేన రణే బభూవ యుద్ధమ్ | దశరథసుతరాక్షసేన్ద్రచమ్వోర్ భృశతరమాగతరోషయోః సుభీమమ్ || ౨౪||	24	1595
సుగ్రీవుడి చేతిలో తన సోదరుడు (కుంభుడు) నేలకూలడం చూసి, నికుంభుడు తన తీవ్ర ఆగ్రహంతోనే వానరరాజును దహించివేస్తున్నాడా అన్నట్లుగా అతని వైపు తీక్షణంగా చూశాడు. ఆ వీరుడు అప్పుడు పూలదండలతో అలంకరించబడి, ఐదు వేళ్ల గంధపు ముద్రలు కలిగి, పర్వతరాజు శిఖరాన్ని పోలి ఉన్న ఒక శుభప్రదమైన ఇనుప గదను (పరిఘను) చేతబూనాడు.  అది బంగారు కట్లతో దృఢపరచబడి, వజ్రాలు మరియు పగడాలతో పొదగబడి, సాక్షాత్తు యమదండంలా భయంకరంగా ఉండి, రాక్షసులందరి భయాలను సమూలంగా నశింపజేసేదిగా ఉంది. ఇంద్రధ్వజంలా ఉన్న ఆ ఇనుప గదను తిప్పుతూ, మహా తేజస్వి మరియు భీకర పరాక్రమశాలి అయిన నికుంభుడు తన నోటిని విశాలంగా తెరిచి మేఘగర్జన చేశాడు.  రొమ్ముపై బంగారు పతకం (నిష్కం), బాహువులపై అద్భుతమైన భుజకీర్తులు, మెరుస్తున్న కుండలాలు మరియు అందమైన రంగురంగుల పూలదండతో అలంకరించబడిన నికుంభుడు—తన ఆభరణాలు, ఇనుప గదతో కలిసి, మెరుపు తీగలు మరియు ఇంద్రధనుస్సుతో కూడిన నల్లని, గర్జించే మేఘంలా దేదీప్యమానంగా ప్రకాశించాడు. ఆ మహాత్ముడైన యోధుడు ఆ గదను తిప్పుతుండగా, దాని కొన ముందు వాయుప్రవాహాలు చీలిపోయాయి; అది పొగలేని ప్రళయాగ్నిలా చిటపటలాడుతూ భీకరమైన ధ్వనిని సృష్టించింది.  అలకాపురి (కుబేరుడి నగరం), గంధర్వుల గొప్ప భవనాలు మరియు దేవలోక నగరమైన అమరావతితో పాటు, నక్షత్ర సమూహాలు, రాశులు, చంద్రుడు మరియు మహా గ్రహాలతో కూడిన సమస్త ఆకాశమండలం నికుంభుడి ఇనుప గద యొక్క మథన వేగానికి గిరగిరా తిరుగుతున్నట్లు కనిపించింది.  తన గద మరియు ఆభరణాల ఉమ్మడి కాంతితో వెలిగిపోతూ, యుద్ధోన్మాదంతో రగిలిపోతున్న నికుంభుడు, యుగాంతంలో ఉద్భవించే ప్రళయాగ్నిలా ఎవ్వరూ సమీపించలేని వాడిగా మారాడు. తీవ్ర భయంతో వణికిపోతూ, అటు రాక్షసులు గానీ, ఇటు వానరులు గానీ ఒక్క అవయవాన్ని కూడా కదల్చలేకపోయారు. కానీ అమిత బలశాలియైన హనుమంతుడు ముందుకు అడుగువేసి, తన విశాలమైన వక్షస్థలాన్ని విప్పార్చి అతని ముందు దృఢంగా నిలబడ్డాడు. ఇనుప గదల్లాంటి లావుపాటి బాహువులు కలిగిన నికుంభుడు, సూర్యుడిలా మెరుస్తున్న తన ఆయుధాన్ని తన పూర్తి బలంతో ఆ శక్తివంతమైన ప్రత్యర్థి రొమ్ముపై దించాడు. హనుమంతుడి దృఢమైన, విశాలమైన రొమ్మును తాకగానే, ఆ ఇనుప గద అకస్మాత్తుగా వంద ముక్కలై, ఆకాశంలో పగిలి పడుతున్న వంద ఉల్కలలా అన్ని వైపులా చెల్లాచెదురైంది. ఆ ఇనుప గద పగిలిన తీవ్రమైన దెబ్బకు ఆ మహా వానరుడు క్షణకాలం తూలాడు; భూకంప సమయంలో కంపించే మహోన్నత పర్వతంలా కనిపించాడు. ఈ విధంగా దెబ్బతిన్న వానర శ్రేష్ఠుడైన అమిత బలశాలి హనుమంతుడు, అత్యంత బలంతో తన పిడికిలిని గట్టిగా బిగించాడు. దానిని పైకెత్తి, వాయువేగం కలిగిన ఆ మహా పరాక్రమశాలి, వేగవంతుడైన యోధుడు తన పూర్తి శక్తితో నికుంభుడి రొమ్ముపై పిడికిలిని కొట్టాడు. ఆ పిడికిలి దెబ్బకు చర్మం చిట్లి రక్తం ధారలుగా ప్రవహించింది. ఆ ఢీకొనడం వల్ల మెరుపు తీగలా ఒక్కసారిగా నిప్పుకణం మెరిసింది.  ఆ దెబ్బ ప్రభావానికి నికుంభుడు తీవ్రంగా తూలాడు, కానీ వెంటనే తేరుకుని ముందుకు చాచి అమిత బలశాలియైన హనుమంతుడిని గట్టిగా పట్టుకుని బంధించాడు. అమిత బలవంతుడైన హనుమంతుడిని నికుంభుడు పైకెత్తి మోసుకెళ్లడం చూసి, లంకానివాసులు యుద్ధభూమిలో భయంకరమైన విజయ గర్జన చేశారు.  కుంభకర్ణుడి కుమారుడి చేత మోసుకెళ్లబడుతున్నప్పటికీ, వాయుపుత్రుడు తిరిగి దాడి చేస్తూ, వజ్రాయుధ వేగంతో రాక్షసుడి పట్టు నుండి విడిపించుకుని, హనుమంతుడు తిరిగి నేలపైకి దూకి, నికుంభుడిని నలిపివేయడానికి తక్షణమే అతనిపైకి లంఘించాడు. పూర్తి ఏకాగ్రతతో నికుంభుడిని నేలకేసి కొట్టి, పరాక్రమశాలియైన వాయుపుత్రుడు అతనిని అదిమిపట్టి, ఆ రాక్షసుడి రొమ్ముపై బలంగా దూకాడు.  తన బాహువులతో ఆ రాక్షసుడి మెడను చుట్టి, గొంతును బలంగా మెలితిప్పి, భీకరంగా గర్జిస్తున్న ఆ రాక్షసుడి భారీ తలను శరీరం నుండి వేరుచేసాడు. వాయుపుత్రుడి చేతిలో ఆఖరి గర్జనతో నికుంభుడు అలా అంతమవ్వగానే, రెట్టింపు ఆగ్రహంతో రగిలిపోతున్న దశరథ పుత్రుల సైన్యానికి మరియు రాక్షస రాజు సైన్యానికి మధ్య మరోసారి అత్యంత భయంకరమైన, క్రూరమైన పోరాటం చెలరేగింది..
78	నికుమ్భం చ హతం శ్రుత్వా కుమ్భం చ వినిపాతితమ్ | రావణః పరమామర్షీ ప్రజజ్వాలానలో యథా || ౧|| నైరృతః క్రోధశోకాభ్యాం ద్వాభ్యాం తు పరిమూర్ఛితః | ఖరపుత్రం విశాలాక్షం మకరాక్షమచోదయత్ || ౨|| గచ్ఛ పుత్ర మయాజ్ఞప్తో బలేనాభిసమన్వితః | రాఘవం లక్ష్మణం చైవ జహి తౌ సవనౌకసౌ || ౩|| రావణస్య వచః శ్రుత్వా శూరో మానీ ఖరాత్మజః | బాఢమిత్యబ్రవీద్ధృష్టో మకరాక్షో నిశాచరః || ౪|| సోఽభివాద్య దశగ్రీవం కృత్వా చాపి ప్రదక్షిణమ్ | నిర్జగామ గృహాచ్ఛుభ్రాద్రావణస్యాజ్ఞయా బలీ || ౫|| సమీపస్థం బలాధ్యక్షం ఖరపుత్రోఽబ్రవీదిదమ్ | రథమానీయతాం శీఘ్రం సైన్యం చానీయతాం త్వరాత్ || ౬|| తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా బలాధ్యక్షో నిశాచరః | స్యన్దనం చ బలం చైవ సమీపం ప్రత్యపాదయత్ || ౭|| ప్రదక్షిణం రథం కృత్వా ఆరురోహ నిశాచరః | సూతం సఞ్చోదయామాస శీఘ్రం మే రథమావహ || ౮|| అథ తాన్రాక్షసాన్సర్వాన్మకరాక్షోఽబ్రవీదిదమ్ | యూయం సర్వే ప్రయుధ్యధ్వం పురస్తాన్మమ రాక్షసాః || ౯|| అహం రాక్షసరాజేన రావణేన మహాత్మనా | ఆజ్ఞప్తః సమరే హన్తుం తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ || ౧౦|| అద్య రామం వధిష్యామి లక్ష్మణం చ నిశాచరాః | శాఖామృగం చ సుగ్రీవం వానరాంశ్చ శరోత్తమైః || ౧౧|| అద్య శూలనిపాతైశ్చ వానరాణాం మహాచమూమ్ | ప్రదహిష్యామి సమ్ప్రాప్తాం శుష్కేన్ధనమివానలః || ౧౨|| మకరాక్షస్య తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తే నిశాచరాః | సర్వే నానాయుధోపేతా బలవన్తః సమాహితాః || ౧౩|| తే కామరూపిణః శూరా దంష్ట్రిణః పిఙ్గలేక్షణాః | మాతఙ్గా ఇవ నర్దన్తో ధ్వస్తకేశా భయానకాః || ౧౪|| పరివార్య మహాకాయా మహాకాయం ఖరాత్మజమ్ | అభిజగ్ముస్తదా హృష్టాశ్చాలయన్తో వసున్ధరామ్ || ౧౫|| శఙ్ఖభేరీసహస్రాణామాహతానాం సమన్తతః | క్ష్వేడితాస్ఫోటితానాం చ తతః శబ్దో మహానభూత్ || ౧౬||	16	1611
ఆ తర్వాత, రావణుడు తమ సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి శ్రీరాముడిని, లక్ష్మణుడిని మరియు వానరులను సంహరించమని ఖరుడి కుమారుడైన మకరాక్షుడిని ఆజ్ఞాపించాడు. మకరాక్షుడు తన రాక్షస సైన్యంతో కలిసి యుద్ధభూమికి బయలుదేరాడు. అతనికి మరియు అతని సైన్యానికి అనేక అపశకునాలు ఎదురైనప్పటికీ, వాటిని ఏమాత్రం లెక్కచేయకుండా మకరాక్షుడి సైన్యం ముందుకు సాగింది.
79	నిర్గతం మకరాక్షం తే దృష్ట్వా వానరపుఙ్గవాః | ఆప్లుత్య సహసా సర్వే యోద్ధుకామా వ్యవస్థితాః || ౧|| తతః ప్రవృత్తం సుమహత్తద్యుద్ధం లోమహర్షణమ్ | నిశాచరైః ప్లవఙ్గానాం దేవానాం దానవైరివ || ౨|| వృక్షశూలనిపాతైశ్చ శిలాపరిఘపాతనైః | అన్యోన్యం మర్దయన్తి స్మ తదా కపినిశాచరాః || ౩|| శక్తిశూలగదాఖడ్గైస్తోమరైశ్చ నిశాచరాః | పట్టసైర్భిన్దిపాలైశ్చ బాణపాతైః సమన్తతః || ౪|| పాశముద్గరదణ్డైశ్చ నిర్ఘాతైశ్చాపరైస్తథా | కదనం కపిసింహానాం చక్రుస్తే రజనీచరాః || ౫|| బాణౌఘైరర్దితాశ్చాపి ఖరపుత్రేణ వానరాః | సమ్భ్రాన్తమనసః సర్వే దుద్రువుర్భయపీడితాః || ౬|| తాన్దృష్ట్వా రాక్షసాః సర్వే ద్రవమాణాన్వనౌకసః | నేదుస్తే సింహవద్ధృష్టా రాక్షసా జితకాశినః || ౭|| విద్రవత్సు తదా తేషు వానరేషు సమన్తతః | రామస్తాన్వారయామాస శరవర్షేణ రాక్షసాన్ || ౮|| వారితాన్రాక్షసాన్దృష్ట్వా మకరాక్షో నిశాచరః | క్రోధానలసమావిష్టో వచనం చేదమబ్రవీత్ || ౯|| తిష్ఠ రామ మయా సార్ధం ద్వన్ద్వయుద్ధం దదామి తే | త్యాజయిష్యామి తే ప్రాణాన్ధనుర్ముక్తైః శితైః శరైః || ౧౦|| యత్తదా దణ్డకారణ్యే పితరం హతవాన్మమ | మదగ్రతః స్వకర్మస్థం స్మృత్వా రోషోఽభివర్ధతే || ౧౧|| దహ్యన్తే భృశమఙ్గాని దురాత్మన్మమ రాఘవ | యన్మయాసి న దృష్టస్త్వం తస్మిన్కాలే మహావనే || ౧౨|| దిష్ట్యాసి దర్శనం రామ మమ త్వం ప్రాప్తవానిహ | కాఙ్క్షితోఽసి క్షుధార్తస్య సింహస్యేవేతరో మృగః || ౧౩|| అద్య మద్బాణవేగేన ప్రేతరాడ్విషయం గతః | యే త్వయా నిహతాః శూరాః సహ తైస్త్వం సమేష్యసి || ౧౪|| బహునాత్ర కిముక్తేన శృణు రామ వచో మమ | పశ్యన్తు సకలా లోకాస్త్వాం మాం చైవ రణాజిరే || ౧౫|| అస్త్రైర్వా గదయా వాపి బాహుభ్యాం వా మహాహవే | అభ్యస్తం యేన వా రామ తేన వా వర్తతాం యుధి || ౧౬|| మకరాక్షవచః శ్రుత్వా రామో దశరథాత్మజః | అబ్రవీత్ప్రహసన్వాక్యముత్తరోత్తరవాదినమ్ || ౧౭|| చతుర్దశసహస్రాణి రక్షసాం త్వత్పితా చ యః | త్రిశిరా దూషణశ్చాపి దణ్డకే నిహతా మయా || ౧౮|| స్వాశితాస్తవ మాంసేన గృధ్రగోమాయువాయసాః | భవిష్యన్త్యద్య వై పాప తీక్ష్ణతుణ్డనఖాఙ్కుశాః || ౧౯|| ఏవముక్తస్తు రామేణ ఖరపుత్రో నిశాచరః | బాణౌఘానసృజత్తస్మై రాఘవాయ రణాజిరే || ౨౦|| తాఞ్శరాఞ్శరవర్షేణ రామశ్చిచ్ఛేద నైకధా | నిపేతుర్భువి తే ఛిన్నా రుక్మపుఙ్ఖాః సహస్రశః || ౨౧|| తద్యుద్ధమభవత్తత్ర సమేత్యాన్యోన్యమోజసా | ఖర రాక్షసపుత్రస్య సూనోర్దశరథస్య చ || ౨౨|| జీమూతయోరివాకాశే శబ్దో జ్యాతలయోస్తదా | ధనుర్ముక్తః స్వనోత్కృష్టః శ్రూయతే చ రణాజిరే || ౨౩|| దేవదానవగన్ధర్వాః కింనరాశ్చ మహోరగాః | అన్తరిక్షగతాః సర్వే ద్రష్టుకామాస్తదద్భుతమ్ || ౨౪|| విద్ధమన్యోన్యగాత్రేషు ద్విగుణం వర్ధతే బలమ్ | కృతప్రతికృతాన్యోన్యం కుర్వాతే తౌ రణాజిరే || ౨౫|| రామముక్తాస్తు బాణౌఘాన్రాక్షసస్త్వచ్ఛినద్రణే | రక్షోముక్తాంస్తు రామో వై నైకధా ప్రాచ్ఛినచ్ఛరైః || ౨౬|| బాణౌఘవితతాః సర్వా దిశశ్చ విదిశస్తథా | సఞ్చన్నా వసుధా చైవ సమన్తాన్న ప్రకాశతే || ౨౭|| తతః క్రుద్ధో మహాబాహుర్ధనుశ్చిచ్ఛేద రక్షసః | అష్టాభిరథ నారాచైః సూతం వివ్యాధ రాఘవః | భిత్త్వా శరై రథం రామో రథాశ్వాన్సమపాతయత్ || ౨౮|| విరథో వసుధాం తిష్ఠన్మకరాక్షో నిశాచరః | అతిష్ఠద్వసుధాం రక్షః శూలం జగ్రాహ పాణినా | త్రాసనం సర్వభూతానాం యుగాన్తాగ్నిసమప్రభమ్ || ౨౯|| విభ్రామ్య చ మహచ్ఛూలం ప్రజ్వలన్తం నిశాచరః | స క్రోధాత్ప్రాహిణోత్తస్మై రాఘవాయ మహాహవే || ౩౦|| తమాపతన్తం జ్వలితం ఖరపుత్రకరాచ్చ్యుతమ్ | బాణైస్తు త్రిభిరాకాశే శూలం చిచ్ఛేద రాఘవః || ౩౧|| సచ్ఛిన్నో నైకధా శూలో దివ్యహాటకమణ్డితః | వ్యశీర్యత మహోక్లేవ రామబాణార్దితో భువి || ౩౨|| తచ్ఛూలం నిహతం దృష్ట్వా రామేణాద్భుతకర్మణా | సాధు సాధ్వితి భూతాని వ్యాహరన్తి నభోగతాః || ౩౩|| తద్దృష్ట్వా నిహతం శూలం మకరాక్షో నిశాచరః | ముష్టిముద్యమ్య కాకుత్స్థం తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ || ౩౪|| స తం దృష్ట్వా పతన్తం వై ప్రహస్య రఘునన్దనః | పావకాస్త్రం తతో రామః సన్దధే స్వశరాసనే || ౩౫|| తేనాస్త్రేణ హతం రక్షః కాకుత్స్థేన తదా రణే | సఞ్చిన్నహృదయం తత్ర పపాత చ మమార చ || ౩౬|| దృష్ట్వా తే రాక్షసాః సర్వే మకరాక్షస్య పాతనమ్ | లఙ్కామేవ ప్రధావన్త రామబాలార్దితాస్తదా || ౩౭|| దశరథనృపపుత్రబాణవేగై రజనిచరం నిహతం ఖరాత్మజం తమ్ | దదృశురథ చ దేవతాః ప్రహృష్టా గిరిమివ వజ్రహతం యథా విశీర్ణమ్ || ౩౮||	38	1649
మకరాక్షుడు యుద్ధానికి బయలుదేరడం చూసి, వానరులలో అగ్రగణ్యులైన వారందరూ యుద్ధ సన్నద్ధులై, పోరాట ఉత్సాహంతో ఒక్కసారిగా ముందుకు దూకారు. అప్పుడు దేవదానవుల మధ్య జరిగిన ప్రాచీన సంగ్రామంతో సరితూగే విధంగా రాక్షసులకు, వానరులకు మధ్య అత్యంత భయంకరమైన, రోమాంచితమైన మహా యుద్ధం చెలరేగింది. చెట్లను, ఈటెలను విసురుతూ, బండరాళ్లను మరియు ఇనుప గదలను ప్రయోగిస్తూ వానరులు, రాక్షసులు ఒకరినొకరు క్రూరంగా నలిపివేశారు.  శూలాలు, ఈటెలు, గదలు, కత్తులు, బల్లేలు, ముళ్లు కలిగిన గండ్రగొడ్డళ్లు, వడిసెలు, అన్ని వైపుల నుండి బాణాల వర్షంతో పాటు పాశాలు, భారీ రోకళ్లు, ఇనుప కడ్డీలు మరియు ఇతర వజ్రాయుధ సదృశమైన ఆయుధాలను ఉపయోగిస్తూ ఆ రాక్షసులు వానర శార్దూలాలను భయంకరంగా సంహరించారు. ఖరుడి కుమారుడైన మకరాక్షుడు విడిచిన బాణాల వర్షానికి తీవ్రంగా నొచ్చుకున్న వానరులందరూ మనస్సులు పూర్తిగా వికలమై, భయంతో వణికిపోతూ దిక్కుతోచక పరుగులు తీశారు. యుద్ధభూమి నుండి ఆ వనచరులు పారిపోవడం చూసి, రాక్షసులందరూ సంపూర్ణ విజేతలమన్న ఆత్మవిశ్వాసంతో సింహనాదాలు చేస్తూ ఆనందించారు. అన్ని వైపులా ఆ వానరులు భయంతో వెనక్కి తగ్గుతుండగా, శ్రీరాముడు ముందుకు అడుగువేసి కుండపోత బాణాల వర్షంతో ముందుకు దూసుకొస్తున్న రాక్షసులను నిలువరించాడు. రాక్షసులు అలా అడ్డుకోబడటం చూసిన మకరాక్షుడు ప్రజ్వలించే క్రోధాగ్నితో రగిలిపోతూ ఈ మాటలు అన్నాడు:  "అక్కడే ఆగు రామా! నేను నిన్ను ద్వంద్వ యుద్ధానికి ఆహ్వానిస్తున్నాను. ఈ రోజు నా వింటి నుండి వెలువడే పదునైన బాణాలతో నీ ప్రాణాలను హరిస్తాను. పూర్వం దండకారణ్యంలో నీవు నా తండ్రిని సంహరించినప్పుడు నేను అక్కడ లేను. నీ గత దుశ్చర్యలను నా కళ్ళముందే గుర్తుచేసుకుంటూ ఉంటే నా ఆగ్రహం రెట్టింపు అవుతోంది. ఓ దుష్టాత్ముడవైన రాఘవా! ఆ మహా అరణ్యంలో ఆ సమయంలో నీకు ఎదురుపడలేకపోయాననే బాధతో నా అవయవాలన్నీ తీవ్రంగా దహించుకుపోతున్నాయి. నా అదృష్టం కొద్దీ, రామా, నీవు చివరకు ఇక్కడ నా కంటపడ్డావు."  "ఆకలితో ఉన్న సింహం సాధారణ లేడి కోసం ఎంత తీవ్రంగా తపిస్తుందో, నీ కోసం నేను అంతగా ఎదురుచూస్తున్నాను! ఈ రోజు నా బాణాల వేగానికి బలై, నీవు ప్రేతరాజైన యముడి లోకానికి ప్రయాణమవుతావు. నీ చేతిలో హతులైన ఆ వీరులందరినీ నీవు త్వరలోనే కలుసుకుంటావు. ఇంతగా మాట్లాడటం వల్ల ప్రయోజనమేమిటి? నా మాట విను రామా: ఈ రోజు ఈ యుద్ధభూమిలో నీకు, నాకు మధ్య జరిగే ద్వంద్వ యుద్ధాన్ని సమస్త లోకాలూ తిలకించనివ్వు. దివ్యాస్త్రాలతో గానీ, గదతో గానీ, లేదా ఈ మహా సంగ్రామంలో ఒట్టి చేతులతో జరిగే మల్లయుద్ధంతో గానీ—నీవు ఏ యుద్ధ విద్యలో ప్రావీణ్యం సంపాదించావో ఆ పద్ధతిలోనే ఈ యుద్ధం కొనసాగనివ్వు రామా!" మకరాక్షుడి మాటలు విన్న దశరథ పుత్రుడైన శ్రీరాముడు బిగ్గరగా నవ్వి, అలా ప్రగల్భాలు పలుకుతున్న ఆ రాక్షసుడికి ప్రశాంతంగా ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "పద్నాలుగు వేల మంది రాక్షసులతో పాటు నీ తండ్రి ఖరుడు, త్రిశిరసుడు మరియు దూషణుడు—వీరందరూ దండకారణ్యంలో నా చేతిలోనే పూర్తిగా నాశనమయ్యారు. ఓ దుర్మార్గుడవైన పాపీ, ఈ రోజు పదునైన, కొక్కేల వంటి ముక్కులు మరియు గోళ్లు కలిగిన రాబందులు, నక్కలు, కాకులు నీ మాంసాన్ని ఎంతో ఇష్టంగా ఆరగిస్తాయి!" శ్రీరాముడు ఆ విధంగా బదులివ్వగానే, ఖరుడి కుమారుడైన ఆ రాక్షసుడు యుద్ధభూమిలో నేరుగా రాఘవుడిపైకి కుండపోత బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాడు. శ్రీరాముడు ఆ బాణాల వర్షాన్ని ఎదుర్కొని, దూసుకొస్తున్న బాణాలను అనేక ముక్కలుగా నరికేశాడు; అతని చేత ఖండించబడిన వేలాది బంగారు పిడి బాణాలు నేలపై చెల్లాచెదురుగా రాలాయి. ఖరుడి కుమారుడు మరియు దశరథుడి కుమారుడు పరమ శక్తితో ఒకరినొకరు ఢీకొనడంతో, అక్కడే ఒక అద్భుతమైన మహా సంగ్రామం ప్రారంభమైంది. వారి వింటినారుల గంభీర ధ్వనులు మరియు భుజాస్ఫాలన శబ్దాలు యుద్ధభూమి అంతటా ప్రతిధ్వనిస్తూ, ఆకాశంలో ప్రళయకాల మేఘాల భీకర గర్జనల వలె వినిపించాయి. ఆ అసాధారణ దృశ్యాన్ని వీక్షించడానికి దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, కిన్నెరులు మరియు మహా సర్పాలన్నీ నిర్మల ఆకాశంలో గుమిగూడాయి. ఒకరి అవయవాలను మరొకరు బాణాలతో గాయపరుచుకుంటుండగా వారి అంతర్గత శక్తి రెట్టింపు అయింది. ఆ ఇద్దరు యోధులు యుద్ధభూమిలో దెబ్బకు దెబ్బ తీస్తూ, కచ్చితమైన ప్రతిదాడులతో సమానంగా పోరాడారు.  ఆ రాక్షసుడు శ్రీరాముడు విడిచిన బాణాల పరంపరను సమర్థవంతంగా అడ్డుకోగా, ప్రతిగా శ్రీరాముడు కూడా ఆ రాక్షసుడు ప్రయోగించిన బాణాలను తన బాణాలతో పదే పదే నరికేశాడు. బాణాల వలయాలతో పూర్తిగా కప్పబడిపోవడంతో, ఏమీ కనిపించకుండా అన్ని ప్రధాన మరియు ఉప దిక్కులతో పాటు సమస్త భూమండలం పూర్తిగా మరుగైపోయింది.  అప్పుడు, మహాబాహువైన రాఘవుడు ఆగ్రహించి ఆ రాక్షసుడి విల్లును రెండు ముక్కలుగా విరిచేశాడు. ఎనిమిది పదునైన ఇనుప బాణాలతో (నారాచాలతో) సారథిని గాయపరిచి, మరికొన్ని కొత్త బాణాలతో రథాన్ని ముక్కలు చేసి, శ్రీరాముడు యుద్ధ గుర్రాలను నేలకూల్చాడు. రథం కోల్పోయి నేలపై దృఢంగా నిలబడిన రాక్షసుడు మకరాక్షుడు, సమస్త జీవరాశుల గుండెల్లో భయాన్ని పుట్టించేది, యుగాంతంలో ప్రజ్వలించే ప్రళయాగ్ని కాంతితో మెరుస్తున్న ఒక శూలాన్ని చేతబూనాడు. భయంకరంగా మండుతున్న ఆ భారీ శూలాన్ని తిప్పుతూ, ఆ మహా సంగ్రామంలో ఆ రాక్షసుడు అమిత ఆగ్రహంతో దాన్ని నేరుగా రాఘవుడిపైకి విసిరాడు. ఖరుడి కుమారుడి చేతి నుండి విడుదలై ఆకాశంలో దూసుకొస్తున్న ఆ ప్రజ్వలించే శూలాన్ని గమనించిన రాఘవుడు, మూడు పదునైన బాణాలతో దాన్ని గాలిలోనే అడ్డుకుని ముక్కలు ముక్కలుగా నరికేశాడు. దివ్య సువర్ణంతో భారీగా అలంకరించబడిన ఆ గొప్ప శూలం, శ్రీరాముడి బాణాల దెబ్బకు అనేక ముక్కలై పొడిపొడిగా మారి, కింద పడుతున్న ఉల్కలా నేలపై బరువుగా కూలిపోయింది. అసాధారణ కార్యాలు చేసే శ్రీరాముడి చేతిలో ఆ శూలం పూర్తిగా నాశనమవ్వడం చూసి, ఆకాశంలో నిలిచిన దేవతలందరూ "బాగు! బాగు!!" అంటూ బిగ్గరగా హర్షధ్వానాలు చేశారు తన శూలం నాశనమవ్వడం చూసిన రాక్షసుడు మకరాక్షుడు తన పిడికిలిని గట్టిగా బిగించి; కాకుత్స్థ వంశస్థుడైన రాముడి వైపు ఉధృతంగా ముందుకు దూసుకొస్తూ, "అక్కడే ఆగు! అక్కడే ఆగు!" అని అరిచాడు.  అతడు ముందుకు దూసుకొస్తుండటం గమనించిన రఘువంశ తిలకుడు (శ్రీరాముడు) ఒక చిరునవ్వు నవ్వి, పరమ శ్రేష్ఠమైన 'పావకాస్త్రాన్ని' (అగ్నిదేవుడి దివ్యాస్త్రాన్ని) తన వింటినారిపై సంధించాడు. కాకుత్స్థ వంశస్థుడు ప్రయోగించిన ఆ దివ్యాస్త్రపు దెబ్బకు యుద్ధంలో ఆ రాక్షసుడి గుండె పూర్తిగా బద్దలైపోయింది; అతడు అక్కడికక్కడే యుద్ధభూమిలో కుప్పకూలి తక్షణమే ప్రాణాలు విడిచాడు. మకరాక్షుడి సంపూర్ణ పతనాన్ని చూసి, ప్రాణాలతో మిగిలిన రాక్షసులందరూ శ్రీరాముడి బాణాల ధాటికి పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమై, భయంతో పరుగులు తీస్తూ నేరుగా లంకలోకి పారిపోయారు. యువరాజు బాణాల వేగానికి పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయి, పిడుగుపాటుకు ముక్కలై రాళ్ల కుప్పగా మారిన భారీ పర్వత శిఖరంలా నేలపై పడి ఉన్న ఖరుడి కుమారుడిని ఆకాశం నుండి చూస్తూ దేవతలందరూ ఆనందించారు.
80	మకరాక్షం హతం శ్రుత్వా రావణః సమితిఞ్జయః | ఆదిదేశాథ సఙ్క్రుద్ధో రణాయేన్ద్రజితం సుతమ్ || ౧|| జహి వీర మహావీర్యౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ | అదృశ్యో దృశ్యమానో వా సర్వథా త్వం బలాధికః || ౨|| త్వమప్రతిమకర్మాణమిన్ద్రం జయసి సంయుగే | కిం పునర్మానుషౌ దృష్ట్వా న వధిష్యసి సంయుగే || ౩|| తథోక్తో రాక్షసేన్ద్రేణ ప్రతిగృహ్య పితుర్వచః | యజ్ఞభూమౌ స విధివత్పావకం జుహువే న్ద్రజిత్ || ౪|| జుహ్వతశ్చాపి తత్రాగ్నిం రక్తోష్ణీషధరాః స్త్రియః | ఆజగ్ముస్తత్ర సమ్భ్రాన్తా రాక్షస్యో యత్ర రావణిః || ౫|| శస్త్రాణి శరపత్రాణి సమిధోఽథ విభీతకాః | లోహితాని చ వాసాంసి స్రువం కార్ష్ణాయసం తథా || ౬|| సర్వతోఽగ్నిం సమాస్తీర్య శరపత్రైః సమన్తతః | ఛాగస్య సర్వకృష్ణస్య గలం జగ్రాహ జీవతః || ౭|| చరుహోమసమిద్ధస్య విధూమస్య మహార్చిషః | బభూవుస్తాని లిఙ్గాని విజయం దర్శయన్తి చ || ౮|| ప్రదక్షిణావర్తశిఖస్తప్తహాటకసంనిభః | హవిస్తత్ప్రతిజగ్రాహ పావకః స్వయముత్థితః || ౯|| హుత్వాగ్నిం తర్పయిత్వాథ దేవదానవరాక్షసాన్ | ఆరురోహ రథశ్రేష్ఠమన్తర్ధానగతం శుభమ్ || ౧౦|| స వాజిభిశ్చతుర్భిస్తు బాణైశ్చ నిశితైర్యుతః | ఆరోపితమహాచాపః శుశుభే స్యన్దనోత్తమే || ౧౧|| జాజ్వల్యమానో వపుషా తపనీయపరిచ్ఛదః | శరైశ్చన్ద్రార్ధచన్ద్రైశ్చ స రథః సమలఙ్కృతః || ౧౨|| జామ్బూనదమహాకమ్బుర్దీప్తపావకసంనిభః | బభూవేన్ద్రజితః కేతుర్వైదూర్యసమలఙ్కృతః || ౧౩|| తేన చాదిత్యకల్పేన బ్రహ్మాస్త్రేణ చ పాలితః | స బభూవ దురాధర్షో రావణిః సుమహాబలః || ౧౪|| సోఽభినిర్యాయ నగరాదిన్ద్రజిత్సమితిఞ్జయః | హుత్వాగ్నిం రాక్షసైర్మన్త్రైరన్తర్ధానగతోఽబ్రవీత్ || ౧౫|| అద్య హత్వాహవే యౌ తౌ మిథ్యా ప్రవ్రజితౌ వనే | జయం పిత్రే ప్రదాస్యామి రావణాయ రణాధికమ్ || ౧౬|| కృత్వా నిర్వానరాముర్వీం హత్వా రామం సలక్ష్మణమ్ | కరిష్యే పరమాం ప్రీతిమిత్యుక్త్వాన్తరధీయత || ౧౭|| ఆపపాతాథ సఙ్క్రుద్ధో దశగ్రీవేణ చోదితః | తీక్ష్ణకార్ముకనారాచైస్తీక్ష్ణస్త్విన్ద్రరిపూ రణే || ౧౮|| స దదర్శ మహావీర్యౌ నాగౌ త్రిశిరసావివ | సృజన్తావిషుజాలాని వీరౌ వానరమధ్యగౌ || ౧౯|| ఇమౌ తావితి సఞ్చిన్త్య సజ్యం కృత్వా చ కార్ముకమ్ | సన్తతానేషుధారాభిః పర్జన్య ఇవ వృష్టిమాన్ || ౨౦|| స తు వైహాయసం ప్రాప్య సరథో రామలక్ష్మణౌ | అచక్షుర్విషయే తిష్ఠన్వివ్యాధ నిశితైః శరైః || ౨౧|| తౌ తస్య శరవేగేన పరీతౌ రామలక్ష్మణౌ | ధనుషీ సశరే కృత్వా దివ్యమస్త్రం ప్రచక్రతుః || ౨౨|| ప్రచ్ఛాదయన్తౌ గగనం శరజాలైర్మహాబలౌ | తమస్త్రైః సురసఙ్కాశౌ నైవ పస్పర్శతుః శరైః || ౨౩|| స హి ధూమాన్ధకారం చ చక్రే ప్రచ్ఛాదయన్నభః | దిశశ్చాన్తర్దధే శ్రీమాన్నీహారతమసావృతః || ౨౪|| నైవ జ్యాతలనిర్ఘోషో న చ నేమిఖురస్వనః | శుశ్రువే చరతస్తస్య న చ రూపం ప్రకాశతే || ౨౫|| ఘనాన్ధకారే తిమిరే శరవర్షమివాద్భుతమ్ | స వవర్ష మహాబాహుర్నారాచశరవృష్టిభిః || ౨౬|| స రామం సూర్యసఙ్కాశైః శరైర్దత్తవరో భృశమ్ | వివ్యాధ సమరే క్రుద్ధః సర్వగాత్రేషు రావణిః || ౨౭|| తౌ హన్యమానౌ నారాచైర్ధారాభిరివ పర్వతౌ | హేమపుఙ్ఖాన్నరవ్యాఘ్రౌ తిగ్మాన్ముముచతుః శరాన్ || ౨౮|| అన్తరిక్షం సమాసాద్య రావణిం కఙ్కపత్రిణః | నికృత్య పతగా భూమౌ పేతుస్తే శోణితోక్షితాః || ౨౯|| అతిమాత్రం శరౌఘేణ పీడ్యమానౌ నరోత్తమౌ | తానిషూన్పతతో భల్లైరనేకైర్నిచకర్తతుః || ౩౦|| యతో హి దదృశాతే తౌ శరాన్నిపతితాఞ్శితాన్ | తతస్తతో దాశరథీ ససృజాతేఽస్త్రముత్తమమ్ || ౩౧|| రావణిస్తు దిశః సర్వా రథేనాతిరథః పతన్ | వివ్యాధ తౌ దాశరథీ లఘ్వస్త్రో నిశితైః శరైః || ౩౨|| తేనాతివిద్ధౌ తౌ వీరౌ రుక్మపుఙ్ఖైః సుసంహతైః | బభూవతుర్దాశరథీ పుష్పితావివ కింశుకౌ || ౩౩|| నాస్య వేద గతిం కశ్చిన్న చ రూపం ధనుః శరాన్ | న చాన్యద్విదితం కిం చిత్సూర్యస్యేవాభ్రసమ్ప్లవే || ౩౪|| తేన విద్ధాశ్చ హరయో నిహతాశ్చ గతాసవః | బభూవుః శతశస్తత్ర పతితా ధరణీతలే || ౩౫|| లక్ష్మణస్తు సుసఙ్క్రుద్ధో భ్రాతరం వాక్యమబ్రవీత్ | బ్రాహ్మమస్త్రం ప్రయోక్ష్యామి వధార్థం సర్వరక్షసామ్ || ౩౬|| తమువాచ తతో రామో లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్ | నైకస్య హేతో రక్షాంసి పృథివ్యాం హన్తుమర్హసి || ౩౭|| అయుధ్యమానం ప్రచ్ఛన్నం ప్రాఞ్జలిం శరణాగతమ్ | పలాయన్తం ప్రమత్తం వా న త్వం హన్తుమిహార్హసి || ౩౮|| అస్యైవ తు వధే యత్నం కరిష్యావో మహాబల | ఆదేక్ష్యావో మహావేగానస్త్రానాశీవిషోపమాన్ || ౩౯|| తమేనం మాయినం క్షుద్రమన్తర్హితరథం బలాత్ | రాక్షసం నిహనిష్యన్తి దృష్ట్వా వానరయూథపాః || ౪౦|| యద్యేష భూమిం విశతే దివం వా రసాతలం వాపి నభస్తలం వా | ఏవం నిగూఢోఽపి మమాస్త్రదగ్ధః పతిష్యతే భూమితలే గతాసుః || ౪౧|| ఇత్యేవముక్త్వా వచనం మహాత్మా రఘుప్రవీరః ప్లవగర్షభైర్వృతః | వధాయ రౌద్రస్య నృశంసకర్మణస్ తదా మహాత్మా త్వరితం నిరీక్షతే || ౪౨||	42	1691
మకరాక్షుడు హతుడయ్యాడని విన్న యుద్ధవిజేత రావణుడు, తీవ్ర ఆగ్రహంతో రగిలిపోతూ వెంటనే తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్తును యుద్ధానికి బయలుదేరమని ఆజ్ఞాపించాడు:  "వెళ్ళు, ఓ వీరుడా! అమిత పరాక్రమవంతులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులు, రాముడు మరియు లక్ష్మణులను సంహరించు. నీవు అదృశ్యంగా ఉన్నా లేదా ప్రత్యక్షమైనా, అన్ని పరిస్థితులలోనూ నీవే బలవంతుడివి! సాటిలేని సాహసాలు చేసే ఇంద్రుడినే నీవు పూర్వం యుద్ధంలో పూర్తిగా జయించావు. నీ ముందున్న ఈ ఇద్దరు సాధారణ మానవులను చూసి, ఈ పోరాటంలో వారిని ఎందుకు నాశనం చేయలేవు?"  రాక్షస రాజు చేత ఆ విధంగా ఆదేశించబడి, తన తండ్రి ఆజ్ఞను శిరసావహించిన ఇంద్రజిత్తు యజ్ఞభూమికి వెళ్లి, శాస్త్రోక్తంగా అగ్నిదేవుడికి హోమ ఆహుతులను సమర్పించాడు. అతడు అగ్నిలో హవిస్సులు వేస్తుండగా, ఎర్రటి తలపాగాలు ధరించిన ఉత్సాహవంతులైన రాక్షస స్త్రీలు రావణ పుత్రుడు యజ్ఞం చేస్తున్న ప్రదేశానికి వేగంగా చేరుకున్నారు.  ఆ హోమంలో ఆయుధాలు దర్భలుగా, బాణాల ఈకలు సమిధలుగా, విభీతక వృక్షపు కట్టెలు ఇంధనంగా ఉపయోగించబడ్డాయి; అలాగే ఎర్రటి వస్త్రాలు మరియు నల్ల ఇనుముతో చేసిన హోమ దర్వి (గరిటె) వాడబడ్డాయి. అన్ని వైపుల నుండి బాణాల ఈకలతో అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి, అతడు పూర్తిగా నల్లగా ఉన్న ఒక సజీవ మేకను గొంతు పట్టుకుని ఆహుతి ఇచ్చాడు. వండిన హవిస్సు (చరువు) మరియు సమిధలు సమర్పించిన మరుక్షణమే, ఒక్క పొగ కూడా లేకుండా అగ్ని తీవ్రమైన జ్వాలలతో పైకి ఎగిసి, సంపూర్ణ విజయాన్ని సూచించే శుభ శకునాలను ప్రదర్శించింది.  తనంతట తానుగా పైకి లేచి, తన జ్వాలలను ప్రదక్షిణ దిశలో (కుడివైపుకు) తిప్పుతూ, కరిగించిన బంగారంలా మెరుస్తున్న ఆ అగ్ని స్వయంగా ఆ ఆహుతిని స్వీకరించింది. అగ్నిని ప్రసన్నం చేసుకుని, రాక్షసుల దేవతలకు, దానవులకు మరియు పితృదేవతలకు తృప్తి కలిగించిన తర్వాత, అతడు సంపూర్ణ అదృశ్య శక్తి కలిగిన తన అద్భుతమైన రథాన్ని అధిరోహించాడు. నాలుగు గుర్రాలను పూంచి, పదునైన బాణాలతో నిండి ఉన్న ఆ శ్రేష్ఠమైన రథంపై నిలబడి తన భారీ విల్లును గట్టిగా లాగినప్పుడు అతడు అత్యంత వైభవంగా కనిపించాడు.  స్వచ్ఛమైన బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, తన సహజ తేజస్సుతో వెలిగిపోతున్న ఆ వాహనం అర్ధచంద్రాకార బాణాలు మరియు సూర్యుడిలా మెరిసే శరాలతో విస్తృతంగా అలంకరించబడి ఉంది. ఇంద్రజిత్తు యొక్క ధ్వజం వైడూర్య మణులతో పొదగబడి, భారీ బంగారు శంఖాన్ని కలిగి ఉండి, మండుతున్న అగ్నిలాంటి కాంతిని వెదజల్లింది. సూర్యతేజస్సు కలిగిన బ్రహ్మాస్త్రం యొక్క అధికారంతో రక్షించబడిన ఆ అమిత బలశాలియైన రావణ పుత్రుడు, ఎవ్వరూ సమీపించలేని వాడిగా మారాడు. రాక్షస మంత్రాలతో అగ్నిని ప్రసన్నం చేసుకున్న తర్వాత నగర ద్వారాల నుండి బయలుదేరి, సంపూర్ణ అదృశ్య స్థితి నుండే యుద్ధవిజేత ఇంద్రజిత్తు ఇలా ప్రకటించాడు:  "అడవిలో సంచరించే తాపసుల వేషాన్ని దొంగతనంగా ధరించిన ఆ ఇద్దరినీ ఈ రోజు సంహరించడం ద్వారా, నా తండ్రి రావణుడికి నేను యుద్ధభూమిలో పరమ విజయాన్ని అందిస్తాను! ఈ సమస్త భూమండలాన్ని వానర రహితంగా చేసి, లక్ష్మణుడితో సహా రాముడిని వధించడం ద్వారా నా రాజుకు అత్యున్నత సంతృప్తిని కలిగిస్తాను!" అని పలికి, అతడు గాలిలో పూర్తిగా అదృశ్యమైపోయాడు.  పది తలల రావణుడి చేత ప్రేరేపించబడిన ఆ తీక్షణమైన, భీకరమైన ఇంద్ర శత్రువు, అర్ధచంద్రాకార బాణాలు మరియు ఇనుప శరాల (నారాచాల) భారీ నిల్వతో పోరాటంలోకి దూకాడు.  వానర దళాల మధ్య సంచరిస్తున్న ఆ ఇద్దరు మహా పరాక్రమవంతులను (రామలక్ష్మణులను), నిరంతరం బాణాల వలయాలను ఊదుతున్న రెండు భారీ మూడు తలల సర్పాల వలె అతడు చూశాడు. "ఇదుగో నా రెండు లక్ష్యాలు" అని తలచి, అతడు తన విల్లును గట్టిగా లాగి, కుండపోత వర్షాన్ని కురిపించే పర్జన్యుడిలా (వర్షదేవుడిలా) వారిని నిరంతర బాణాల వర్షంతో కప్పివేశాడు. తన రథంతో సహా నిర్మల ఆకాశంలోకి ఎగిరి, మానవ దృష్టికి పూర్తిగా ఆవల ఉంటూ, అతడు పదునైన బాణాలతో రాముడిని, లక్ష్మణుడిని గాయపరిచాడు. అతని బాణాల తీవ్ర వేగంతో చుట్టుముట్టబడిన ఆ ఇద్దరు వీరులు, రామలక్ష్మణులు, తమ వింటినారులపై బాణాలను సంధించి దివ్యాస్త్రాలను ప్రయోగించారు. దేవతల వంటివారూ, అమిత పరాక్రమవంతులూ అయిన ఆ ఇద్దరు సోదరులు సమస్త ఆకాశాన్ని బాణాల వలతో కప్పివేసినప్పటికీ, వారి బాణాలు దాగి ఉన్న ఆ రాక్షసుడిని భౌతికంగా తాకలేకపోయాయి లేదా గీరుకుపోలేకపోయాయి. అతడు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పివేసే పొగతో కూడిన దట్టమైన చీకటిని సృష్టించాడు; చిక్కటి, నల్లని పొగమంచులో కప్పబడి, అన్ని దిక్కులూ కనిపించకుండా మాయం చేశాడు. అతడు కదులుతున్నప్పుడు అతని వింటినారి ధ్వని గానీ, రథచక్రాల చప్పుడు గానీ, గుర్రాల డెక్కల శబ్దం గానీ వినిపించలేదు; అతని భౌతిక రూపం పూర్తిగా అదృశ్యంగానే ఉండిపోయింది.  ఆ కటిక, దట్టమైన చీకటిలో, మహాబాహువైన ఆ యోధుడు అత్యంత అద్భుతమైన, నిరంతర ఇనుప బాణాల తుఫానును కురిపించాడు. దివ్య వరాల చేత శక్తివంతుడైన రావణ పుత్రుడు, యుద్ధోన్మాదంతో నిండి, సూర్యుడిలా మెరిసే బాణాలతో రాముడి శరీరంలోని ప్రతి ఒక్క అవయవాన్ని తీవ్రంగా గాయపరిచాడు. కుండపోత వర్షపు ధారలను తట్టుకునే రెండు పర్వతాల వలె ఆ ఇనుప బాణాల దెబ్బలను పదే పదే తింటూ, ఆ పురుష శార్దూలులు ఎదురుదాడి చేస్తూ, భీకరమైన బంగారు ఈకలు కలిగిన బాణాలను శూన్యంలోకి వదిలారు. రావణ పుత్రుడు దాగి ఉన్న నిర్మల ఆకాశం వరకు చేరుకున్న కొంగ ఈకలు కలిగిన ఆ బాణాలు, అదృశ్య లక్ష్యాలను చీల్చుకుంటూ, పూర్తిగా రక్తంతో తడిసి తిరిగి నేలపై రాలాయి. ఆ భారీ బాణాల గోడ వల్ల తీవ్రంగా నొచ్చుకున్నప్పటికీ, ఆ ఇద్దరు అసాధారణ సోదరులు అనేక అర్ధచంద్రాకార భల్ల బాణాలను ఉపయోగిస్తూ దూసుకొస్తున్న శరాలను నిరంతరం నరికేశారు.  ఆకాశం నుండి పదునైన బాణాలు కిందికి దిగడం ఎక్కడ కనిపిస్తే, దశరథ పుత్రులిద్దరూ తక్షణమే ఆ ఖచ్చితమైన దిశ వైపు ఒక పరమ శ్రేష్ఠమైన దివ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించేవారు. తన రథంపై మైదానమంతటా వేగంగా ఎగురుతూ, అత్యంత చాకచక్యంతో వ్యవహరిస్తున్న శ్రేష్ఠ రథికుడు ఇంద్రజిత్తు, పదునైన శరాలతో దశరథ పుత్రులిద్దరినీ నిరంతరం గాయపరిచాడు. దట్టంగా గుచ్చుకున్న ఆ బంగారు పిడి బాణాల వల్ల రక్తసిక్తమైన ఆ ఇద్దరు వీర దశరథ పుత్రులు, వసంత ఋతువులో వికసించిన మోదుగ (కింశుక) చెట్లలా కనిపించారు. అతని కదలికలను ఎవ్వరూ నిర్ధారించలేకపోయారు, అతని భౌతిక రూపాన్ని గానీ, విల్లును గానీ, బాణాలను గానీ చూడలేకపోయారు; దట్టమైన నల్లని మేఘాల మాటున పూర్తిగా దాగి ఉన్న సూర్యుడిలా అంతా మసకబారిపోయింది. అతని ఆయుధాల దెబ్బకు గాయపడి, విచ్ఛిన్నమై వందలాది వానరులు అక్కడికక్కడే ప్రాణాలు విడిచి నేలపై బరువుగా కూలిపోయారు.  తీవ్ర ఆగ్రహంతో రగిలిపోతున్న లక్ష్మణుడు తన అన్న వైపు తిరిగి ఇలా ప్రకటించాడు: "ఈ భూమిపై నుండి సమస్త రాక్షస జాతిని పూర్తిగా తుడిచిపెట్టడానికి నేను పరమ శ్రేష్ఠమైన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగిస్తాను!" అయితే, శుభలక్షణాలు కలిగిన లక్ష్మణుడికి శ్రీరాముడు ప్రశాంతంగా ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "కేవలం ఒక్క వ్యక్తి కోసం నీవు ఈ భూమిపై ఉన్న సమస్త రాక్షసులను నాశనం చేయకూడదు. యుద్ధం చేయని వాడిని, దాగి ఉన్నవాడిని, చేతులు జోడించి శరణు కోరుతూ వచ్చేవాడిని, వెనుతిరిగి పారిపోతున్న వాడిని లేదా అప్రమత్తంగా లేనివాడిని ఎన్నడూ సంహరించకూడదు."  "ఓ అమిత పరాక్రమవంతుడైన సోదరా, మనం కేవలం ఈ ప్రత్యేక లక్ష్యాన్ని వధించడం వైపే మన వ్యూహాత్మక ప్రయత్నాలను కేంద్రీకరించాలి. విషసర్పాల అంతిమ కాటులా తాకే అత్యంత వేగవంతమైన ఆయుధాలను మనం ప్రయోగిద్దాం. మోసకారి, నీచుడైన ఇతడు మరియు ఇతని అదృశ్య రథం బలవంతంగా బయటపడిన మరుక్షణమే, మన వానర సేనాధిపతులు అతనిపైకి దూకి నాశనం చేస్తారు. అతడు భూగర్భ లోతుల్లోకి దూకినా, లేదా స్వర్గంలోకి ఎగిరినా, లేదా పాతాళ లోకపు (రసాతలం) అగాధాలలో దాక్కున్నా, లేదా నిర్మల ఆకాశంలో తలదాచుకున్నా—నా అస్త్రం చేత పూర్తిగా దహించబడి, ప్రాణాలు కోల్పోయి నేలపై పడిపోతాడు!"  ఈ గంభీరమైన మాటలు పలికి, వానర శ్రేష్ఠులచే చుట్టుముట్టబడిన మహాత్ముడైన ఆ రఘువంశ అగ్రగణ్యుడు, భీకర కర్మలు చేసే ఆ క్రూర రాక్షసుడిని గుర్తించి నాశనం చేయడానికి పూర్తి ఏకాగ్రతతో ఆకాశం వైపు చూడసాగాడు.

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే యుద్ధకాండే వింశతిః భాగ: