అయోధ్యాకాండము - భాగము - 1

 అయోధ్యాకాండము - భాగము - 1

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
1	స తత్ర న్యవసద్భ్రాత్రా సహ సత్కారసత్కృతః | మాతులేనాశ్వపతినా పుత్రస్నేహేన లాలితః || ౧|| తత్రాపి నివసన్తౌ తౌ తర్ప్యమాణౌ చ కామతః | భ్రాతరౌ స్మరతాం వీరౌ వృద్ధం దశరథం నృపమ్ || ౨|| రాజాపి తౌ మహాతేజాః సస్మార ప్రోషితౌ సుతౌ | ఉభౌ భరతశత్రుఘ్నౌ మహేన్ద్రవరుణోపమౌ || ౩|| తేషామపి మహాతేజా రామో రతికరః పితుః | స్వయమ్భూరివ భూతానాం బభూవ గుణవత్తరః || ౪|| ఏతైస్తు బహుభిర్యుక్తం గుణైరనుపమైః సుతమ్ | దృష్ట్వా దశరథో రాజా చక్రే చిన్తాం పరన్తపః || ౫|| ఏషా హ్యస్య పరా ప్రీతిర్హృది సమ్పరివర్తతే | కదా నామ సుతం ద్రక్ష్యామ్యభిషిక్తమహం ప్రియమ్ || ౬|| వృద్ధికామో హి లోకస్య సర్వభూతానుకమ్పనః | మత్తః ప్రియతరో లోకే పర్జన్య ఇవ వృష్టిమాన్ ||౭|| యమశక్రసమో వీర్యే బృహస్పతిసమో మతౌ | మహీధరసమో ధృత్యాం మత్తశ్చ గుణవత్తరః || ౮|| మహీమహమిమాం కృత్స్నామధితిష్ఠన్తమాత్మజమ్ | అనేన వయసా దృష్ట్వా యథా స్వర్గమవాప్నుయామ్ || ౯|| తం సమీక్ష్య మహారాజో యుక్తం సముదితైర్గుణైః | నిశ్చిత్య సచివైః సార్ధం యువరాజమమన్యత || ౧౦|| నానానగరవాస్తవ్యాన్పృథగ్జానపదానపి | సమానినాయ మేదిన్యాః ప్రధానాన్పృథివీపతిః || ౧౧|| అథ రాజవితీర్ణేషు వివిధేష్వాసనేషు చ | రాజానమేవాభిముఖా నిషేదుర్నియతా నృపాః || ౧౨|| స లబ్ధమానైర్వినయాన్వితైర్నృపైః పురాలయైర్జానపదైశ్చ మానవైః | ఉపోపవిష్టైర్నృపతిర్వృతో బభౌ సహస్రచక్షుర్భగవానివామరైః || ౧౩||	13	13
భరతుడు తన తమ్ముడైన శత్రుఘ్నునితో కలిసి మేనమామ అయిన అశ్వపతి ఇంట్లో అన్ని మర్యాదలు అందుకుంటూ నివసించాడు. ఆ మేనమామ వారిని కన్న కొడుకులలాగా ఎంతో ప్రేమతో లాలించాడు. అక్కడ అన్ని రకాల సుఖభోగాలు లభిస్తున్నప్పటికీ, ఆ వీరులైన అన్నదమ్ములు (భరత శత్రుఘ్నులు) ఇద్దరూ తమ వృద్ధ తండ్రియైన దశరథ మహారాజును ఎల్లప్పుడూ తలచుకుంటూ ఉండేవారు. అక్కడ అయోధ్యలో మహా తేజస్వి అయిన దశరథ మహారాజు కూడా, దేవేంద్రుడు మరియు వరుణ దేవునితో సమానులైన, దూరంగా ఉన్న తన కుమారులు భరత శత్రుఘ్నులను ఎంతో ప్రేమతో గుర్తుచేసుకుంటూ ఉండేవాడు. ఆ నలుగురు కుమారులలో మహా తేజస్వి అయిన శ్రీరాముడు తండ్రికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రుడు. సృష్టిలోని సమస్త ప్రాణులకు బ్రహ్మదేవుడు ఎలాగో, అలా శ్రీరాముడు తన ఉత్తమ గుణాల చేత ప్రజలందరికీ అత్యంత ప్రియమైనవాడు అయ్యాడు. శత్రువులను సంహరించే దశరథ మహారాజు సాటిలేని ఇటువంటి సద్గుణాలు కలిగిన తన కుమారుడైన రాముడిని చూసి, ఒక ఆలోచన చేయడం ప్రారంభించాడు. "నాకు అత్యంత ప్రియమైన నా కుమారుడు రాముడికి యువరాజ పట్టాభిషేకం జరడం నేను ఎప్పుడు కన్నులారా చూస్తానా?" అనే ఒకే ఒక గొప్ప కోరిక రాజు హృదయంలో నిరంతరం మెదులుతు ఉండేది. రాముడు లోక కళ్యాణాన్ని కోరేవాడు, సమస్త ప్రాణులపై దయ చూపేవాడు. వర్షాన్ని ఇచ్చే మేఘం అందరికీ ఎలా ప్రియమైనదో, అలాగే రాముడు నాకంటే కూడా ఈ లోకానికి ఎంతో ప్రియమైనవాడు. రాముడు పరాక్రమంలో యముడు మరియు ఇంద్రుడితో సమానుడు, బుద్ధిలో బృహస్పతి వంటివాడు, ఓర్పులో పర్వతరాజంతటి వాడు. అన్ని విషయాల్లోనూ నాకంటే ఎంతో గుణవంతుడైన, నా కుమారుడు ఈ భూమండలాన్నంతటినీ పరిపాలిస్తుండగా ఈ ముసలి వయస్సులోనే నేను చూస్తే, బ్రతికుండగానే స్వర్గాన్ని పొందినట్లు భావిస్తాను.. ఇటువంటి సకల కళా గుణ సంపన్నుడైన రాముడిని చూసి, దశరథ మహారాజు తన మంత్రులతో ఆలోచించి, రాముడిని యువరాజును చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. ఆ తర్వాత దశరథ మహారాజు వివిధ నగరాల నుండి, గ్రామప్రాంతాల నుండి మరియు భూమండలంలోని ప్రముఖులైన ఇతర రాజులను, ప్రజలను అయోధ్యకు రప్పించాడు. రాజు ఏర్పాటు చేసిన వివిధ రకాల ఆసనాలపై ఆయా దేశాల నుండి వచ్చిన రాజులు, ప్రముఖులు దశరథునికి ఎదురుగా వినయపూర్వకంగా ఆసీనులయ్యారు. మర్యాదలు పొందిన ఆ రాజులు, పురప్రముఖులు మరియు జానపదుల చేత చుట్టూ ముట్టబడి కూర్చున్న దశరథ మహారాజు, దేవతల మధ్య కొలువై ఉన్న వేయి కన్నుల దేవేంద్రుడిలా ప్రకాశించాడు.
2	తతః పరిషదం సర్వామామన్త్ర్య వసుధాధిపః | హితముద్ధర్షణం చేదమువాచాప్రతిమం వచః || ౧|| దున్దుభిస్వనకల్పేన గమ్భీరేణానునాదినా | స్వరేణ మహతా రాజా జీగ్మూత ఇవ నాదయన్ || ౨|| సోఽహమిక్ష్వాకుభిః పూర్వైర్నరేన్ద్రైః పరిపాలితమ్ | శ్రేయసా యోక్తుకామోఽస్మి సుఖార్హమఖిలం జగత్ || ౩|| మయాప్యాచరితం పూర్వైః పన్థానమనుగచ్ఛతా | ప్రజా నిత్యమతన్ద్రేణ యథాశక్త్యభిరక్షతా || ౪|| ఇదం శరీరం కృత్స్నస్య లోకస్య చరతా హితమ్ | పాణ్డురస్యాతపత్రస్యచ్ఛాయాయాం జరితం మయా || ౫|| ప్రాప్య వర్షసహస్రాణి బహూన్యాయూంషి జీవితః | జీర్ణస్యాస్య శరీరస్య విశ్రాన్తిమభిరోచయే || ౬|| రాజప్రభావజుష్టాం హి దుర్వహామజితేన్ద్రియైః | పరిశ్రాన్తోఽస్మి లోకస్య గుర్వీం ధర్మధురం వహన్ || ౭|| సోఽహం విశ్రమమిచ్ఛామి పుత్రం కృత్వా ప్రజాహితే | సంనికృష్టానిమాన్సర్వాననుమాన్య ద్విజర్షభాన్ || ౮|| అనుజాతో హి మే సర్వైర్గుణైర్జ్యేష్ఠో మమాత్మజః | పురన్దరసమో వీర్యే రామః పరపురఞ్జయః || ౯|| తం చన్ద్రమివ పుష్యేణ యుక్తం ధర్మభృతాం వరమ్ | యౌవరాజ్యేన యోక్తాస్మి ప్రీతః పురుషపుఙ్గవమ్ || ౧౦|| అనురూపః స వో నాథో లక్ష్మీవాఁల్లక్ష్మణాగ్రజః | త్రైలోక్యమపి నాథేన యేన స్యాన్నాథవత్తరమ్ || ౧౧|| అనేన శ్రేయసా సద్యః సంయోజ్యాహమిమాం మహీమ్ | గతక్లేశో భవిష్యామి సుతే తస్మిన్నివేశ్య వై || ౧౨|| ఇతి బ్రువన్తం ముదితాః ప్రత్యనన్దన్నృపా నృపమ్ | వృష్టిమన్తం మహామేఘం నర్దన్తమివ బర్హిణః || ౧౩|| తస్య ధర్మార్థవిదుషో భావమాజ్ఞాయ సర్వశః | ఊచుశ్చ మనసా జ్ఞాత్వా వృద్ధం దశరథం నృపమ్ || ౧౪|| ఇచ్ఛామో హి మహాబాహుం రఘువీరం మహాబలమ్। గజేన మహతాఽయాన్తం రామం ఛత్రావృతాననమ్|| ౧౫|| బలమారోగ్యమాయుశ్చ రామస్య విదితాత్మనః | ఆశంసతే జనః సర్వో రాష్ట్రే పురవరే తథా || ౧౬|| అభ్యన్తరశ్చ బాహ్యశ్చ పౌరజానపదో జనః | స్త్రియో వృద్ధాస్తరుణ్యశ్చ సాయమ్ప్రాతః సమాహితాః || ౧౭|| సర్వాన్దేవాన్నమస్యన్తి రామస్యార్థే యశస్వినః | తేషామాయాచితం దేవ త్వత్ప్రసాదాత్సమృధ్యతామ్ || ౧౮|| రామమిన్దీవరశ్యామం సర్వశత్రునిబర్హణమ్ | పశ్యామో యౌవరాజ్యస్థం తవ రాజోత్తమాత్మజమ్ || ౧౯|| తం దేవదేవోపమమాత్మజం తే సర్వస్య లోకస్య హితే నివిష్టమ్ | హితాయ నః క్షిప్రముదారజుష్టం ముదాభిషేక్తుం వరద త్వమర్హసి || ౨౦||	20	33
ఆ తర్వాత దశరథ మహారాజు ఆ సభలోని వారందరినీ సంబోధిస్తూ, అందరికీ మేలు కలిగించేది, వినేవారికి సంతోషాన్ని ఇచ్చేది అయిన అద్భుతమైన మాటలను పలికాడు. మేఘ గర్జన వలె, ఢంకా' లేదా 'యుద్ధ భేరి' (దుందుభి) ధ్వని వలె ఎంతో గంభీరమైన మరియు స్పష్టమైన స్వరంతో రాజు మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు. "నాకంటే ముందున్న ఇక్ష్వాకు వంశపు రాజులందరి చేత ఎంతో చక్కగా పరిపాలించబడి, కేవలం సుఖాలను మాత్రమే అనుభవించడానికి అర్హమైన ఈ సమస్త భూమండలానికి నేను మరింత శ్రేయస్సును చేకూర్చాలని అనుకుంటున్నాను. నా పూర్వీకులు నడిచిన ధర్మ మార్గాన్నే నేను కూడా అనుసరించాను. ఏమాత్రం బద్ధకం లేకుండా, నా శక్త్యానుసారం ప్రజలను ఎల్లప్పుడూ కాపాడుతూ వచ్చాను. ఈ ప్రపంచానికి మేలు చేసే క్రమంలోనే, రాజులకుండే తెల్లటి శ్వేతచ్ఛత్రం (రాజ గొడుగు) నీడలోనే నా ఈ శరీరం ముసలిదైపోయింది. వేల సంవత్సరాల సుదీర్ఘమైన ఆయుష్షును అనుభవించిన తర్వాత, అలసిపోయి జీర్ణమైపోయిన నా ఈ శరీరానికి ఇప్పుడు నేను విశ్రాంతిని ఇవ్వాలని కోరుకుంటున్నాను. ఇంద్రియ నిగ్రహం లేనివారు అస్సలు మోయలేనిది, ఎంతో రాజ వైభవంతో కూడుకున్నది అయిన ఈ రాజ్యపాలన అనే పెద్ద ధర్మ భారాన్ని ఇన్నాళ్లూ మోసి మోసి నేను చాలా అలసిపోయాను. కాబట్టి, ఇక్కడ సభలో ఉన్న బ్రాహ్మణోత్తముల మరియు మీ అందరి అనుమతితో, ప్రజల హితాన్ని కోరే నా కుమారుడిని రాజుగా చేసి, నేను విశ్రాంతి తీసుకోవాలని ఆశిస్తున్నాను. నా పెద్ద కుమారుడైన రాముడు అన్ని ఉత్తమ గుణాలలో నన్ను పోలి ఉన్నాడు. పరాక్రమంలో దేవేంద్రుడితో సమానుడైన వాడు, శత్రువుల నగరాలను జయించగల వీరుడు. పుష్యమి నక్షత్రంతో కూడిన చంద్రుని వలె ప్రకాశించేవాడు, ధర్మాన్ని ఆచరించేవారిలో శ్రేష్ఠుడు, పురుషోత్తముడు అయిన ఆ రాముడికి ఎంతో సంతోషంతో యువరాజ పట్టాభిషేకం చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాను. లక్ష్మణుని అన్న అయిన ఆ శ్రీరాముడు మీకు సరైన ప్రభువు కాగలడు. ఐశ్వర్యవంతుడైన అతడు పాలకుడైతే, ఈ భూలోకమే కాదు, ముల్లోకాలు కూడా ఒక మంచి పాలకుడిని పొంది ధన్యమవుతాయి.ఈ భూభారాన్నంతటినీ నా కుమారుడైన రాముడిపై ఉంచి, అతనికి ఈ శ్రేయస్సును అప్పగించడం ద్వారా నేను తక్షణమే నా బాధలన్నిటి నుండి విముక్తుడినై ప్రశాంతతను పొందుతాను." దశరథ మహారాజు ఈ విధంగా పలుకుతుండగా, సభలోని రాజులు మరియు ప్రజలందరూ ఎంతో ఆనందించారు. వర్షాన్ని ఇచ్చే పెద్ద మేఘం గర్జించినప్పుడు నెమళ్లు ఎలాగైతే పురివిప్పి నాట్యం చేస్తాయో, అలా రాజు మాటలకు అందరూ హర్షధ్వానాలు చేశారు. ధర్మార్థాలను తెలిసిన దశరథుని మనసులోని ఉద్దేశాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్నవారై, ఆ సభలోని వారంతా తమ మనస్సులలో కూడా అదే విషయాన్ని నిశ్చయించుకుని వృద్ధుడైన రాజుతో ఇలా అన్నారు: "మహాబాహుడు, గొప్ప బలశాలి అయిన రఘువీరుడు శ్రీరాముడు పెద్ద ఏనుగుపై వస్తూ, శ్వేతచ్ఛత్రం కింద ప్రకాశించే అతని ముఖాన్ని చూడాలని మేమందరం ఎంతో కోరుకుంటున్నాము. అంతఃపురంలోని వారు, బయట ఉన్నవారు, నగర ప్రజలు, గ్రామ ప్రజలు, స్త్రీలు, వృద్ధులు, యువకులు... అందరూ ప్రతిరోజూ ఉదయం, సాయంత్రం ఏకాగ్రతతో యశస్వి అయిన రాముడి మేలు కోసమే సమస్త దేవతలకు నమస్కరిస్తున్నారు. రాజా! వారి కోరికలన్నీ నీ అనుగ్రహం వల్ల ఇప్పుడు నెరవేరబోతున్నాయి. నల్లకలువ వంటి శ్యామల వర్ణం కలవాడు, శత్రువులందరినీ సంహరించేవాడు, నీ ఉత్తమ కుమారుడు అయిన రాముడు యువరాజుగా సింహాసనంపై కూర్చోగా చూడాలని మేము కోరుకుంటున్నాము. దేవాదిదేవునితో సమానుడు, సమస్త లోకాల మేలు కోసమే జీవించేవాడు, ఉదార స్వభావుడు అయిన నీ కుమారుడికి మా అందరి శ్రేయస్సు కోసం, ఆనందంగా త్వరలోనే పట్టాభిషేకం జరిపించడానికి ఓ వరప్రదాతవైన దశరథ మహారాజా! నువ్వే అర్హుడవు."
3	తేషామజ్ఞలిపద్మాని ప్రగృహీతాని సర్వశః | ప్రతిగృహ్యాబ్రవీద్రాజా తేభ్యః ప్రియహితం వచః || ౧|| అహోఽస్మి పరమప్రీతః ప్రభావశ్చాతులో మమ | యన్మే జ్యేష్ఠం ప్రియం పుత్రం యౌవరాజ్యస్థమిచ్ఛథ || ౨|| ఇతి ప్రత్యర్చ్య తాన్రాజా బ్రాహ్మణానిదమబ్రవీత్ | వసిష్ఠం వామదేవం చ తేషామేవోపశృణ్వతామ్ || ౩|| చైత్రః శ్రీమానయం మాసః పుణ్యః పుష్పితకాననః | యౌవరాజ్యాయ రామస్య సర్వమేవోపకల్ప్యతామ్ || ౪|| కృతమిత్యేవ చాబ్రూతామ్ అభిగమ్య జగత్పతిమ్ | యథోక్తవచనం ప్రీతౌ హర్షయుక్తౌ ద్విజర్షభౌ || ౫|| తతః సుమన్త్రం ద్యుతిమాన్రాజా వచనమబ్రవీత్ | రామః కృతాత్మా భవతా శీఘ్రమానీఇయతామ్ ఇతి || ౬|| స తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ సుమన్త్రో రాజశాసనాత్ | రామం తత్రానయాం చక్రే రథేన రథినాం వరమ్ || ౭|| అథ తత్ర సమాసీనాస్తదా దశరథం నృపమ్ | ప్రాచ్యోదీచ్యాః ప్రతీచ్యాశ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ భూమిపాః || ౮|| మ్లేచ్ఛాశ్చార్యాశ్చ యే చాన్యే వనశైలాన్తవాసినః | ఉపాసాం చక్రిరే సర్వే తం దేవా ఇవ వాసవమ్ || ౯|| తేషాం మధ్యే స రాజర్షిర్మరుతామివ వాసవః | ప్రాసాదస్థో రథగతం దదర్శాయాన్తమాత్మజమ్ || ౧౦|| గన్ధర్వరాజప్రతిమం లోకే విఖ్యాతపౌరుషమ్ | దీర్ఘబాహుం మహాసత్త్వం మత్తమాతఙ్గగామినమ్ || ౧౧|| చన్ద్రకాన్తాననం రామమతీవ ప్రియదర్శనమ్ | రూపౌదార్యగుణైః పుంసాం దృష్టిచిత్తాపహారిణమ్ || ౧౨|| ఘర్మాభితప్తాః పర్జన్యం హ్లాదయన్తమివ ప్రజాః | న తతర్ప సమాయాన్తం పశ్యమానో నరాధిపః || ౧౩|| అవతార్య సుమన్త్రస్తం రాఘవం స్యన్దనోత్తమాత్ | పితుః సమీపం గచ్ఛన్తం ప్రాఞ్జలిః పృష్ఠతోఽన్వగాత్ || ౧౪|| స తం కైలాసశృఙ్గాభం ప్రాసాదం నరపుఙ్గవః | ఆరురోహ నృపం ద్రష్టుం సహ సూతేన రాఘవః || ౧౫|| స ప్రాఞ్జలిరభిప్రేత్య ప్రణతః పితురన్తికే | నామ స్వం శ్రావయన్రామో వవన్దే చరణౌ పితుః || ౧౬|| తం దృష్ట్వా ప్రణతం పార్శ్వే కృతాఞ్జలిపుటం నృపః | గృహ్యాఞ్జలౌ సమాకృష్య సస్వజే ప్రియమాత్మజమ్ || ౧౭|| తస్మై చాభ్యుద్యతం శ్రీమాన్మణికాఞ్చనభూషితమ్ | దిదేశ రాజా రుచిరం రామాయ పరమాసనమ్ || ౧౮|| తదాసనవరం ప్రాప్య వ్యదీపయత రాఘవః | స్వయేవ ప్రభయా మేరుముదయే విమలో రవిః || ౧౯|| తేన విభ్రాజితా తత్ర సా సభాభివ్యరోచత | విమలగ్రహనక్షత్రా శారదీ ద్యౌరివేన్దునా || ౨౦|| తం పశ్యమానో నృపతిస్తుతోష ప్రియమాత్మజమ్ | అలఙ్కృతమివాత్మానమాదర్శతలసంస్థితమ్ || ౨౧|| స తం సస్మితమాభాష్య పుత్రం పుత్రవతాం వరః | ఉవాచేదం వచో రాజా దేవేన్ద్రమివ కశ్యపః || ౨౨|| జ్యేష్ఠాయామసి మే పత్న్యాం సదృశ్యాం సదృశః సుతః | ఉత్పన్నస్త్వం గుణశ్రేష్ఠో మమ రామాత్మజః ప్రియః || ౨౩|| త్వయా యతః ప్రజాశ్చేమాః స్వగుణైరనురఞ్జితాః | తస్మాత్త్వం పుష్యయోగేన యౌవరాజ్యమవాప్నుహి || ౨౪|| కామతస్త్వం ప్రకృత్యైవ వినీతో గుణవానసి | గుణవత్యపి తు స్నేహాత్పుత్ర వక్ష్యామి తే హితమ్ || ౨౫|| భూయో వినయమాస్థాయ భవ నిత్యం జితేన్ద్రియః | కామక్రోధసముత్థాని త్యజేథా వ్యసనాని చ || ౨౬|| పరోక్షయా వర్తమానో వృత్త్యా ప్రత్యక్షయా తథా | అమాత్యప్రభృతీః సర్వాః ప్రకృతీశ్చానురఞ్జయ || ౨౭|| తుష్టానురక్తప్రకృతిర్యః పాలయతి మేదినీమ్ | తస్య నన్దన్తి మిత్రాణి లబ్ధ్వామృతమివామరాః | తస్మాత్పుత్ర త్వమాత్మానం నియమ్యైవ సమాచర || ౨౮|| తచ్ఛ్రుత్వా సుహృదస్తస్య రామస్య ప్రియకారిణః | త్వరితాః శీఘ్రమభ్యేత్య కౌసల్యాయై న్యవేదయన్ || ౨౯|| సా హిరణ్యం చ గాశ్చైవ రత్నాని వివిధాని చ | వ్యాదిదేశ ప్రియాఖ్యేభ్యః కౌసల్యా ప్రమదోత్తమా || ౩౦|| అథాభివాద్య రాజానం రథమారుహ్య రాఘవః | యయౌ స్వం ద్యుతిమద్వేశ్మ జనౌఘైః ప్రతిపూజితః || ౩౧|| తే చాపి పౌరా నృపతేర్వచస్తచ్ ఛ్రుత్వా తదా లాభమివేష్టమాప్య | నరేన్ద్రమామన్త్య గృహాణి గత్వా దేవాన్సమానర్చురతీవ హృష్టాః || ౩౨||	32	65
సభలోని వారందరూ తమ చేతులను జోడించి నమస్కరించగా, దశరథ మహారాజు వారి నమస్కారాలను స్వీకరిస్తూ ఎంతో హితమైన, ప్రియమైన మాటలను ఇలా పలికాడు: "నా ప్రియమైన పెద్ద కుమారుడు రాముడిని మీరంతా యువరాజుగా చూడాలని కోరుకుంటున్నందుకు నాకు అమితమైన ఆనందం కలుగుతోంది. నా భాగ్యం, నా ప్రభావం సాటిలేనివి అనిపిస్తోంది." ఈ విధంగా సభికులను గౌరవించిన తర్వాత, రాజు అక్కడ ఉన్న వసిష్ఠ, వామదేవ మహర్షులను చూసి, సభలోని వారందరికీ వినబడేలా ఇలా అన్నాడు: "వనమంతా పూలతో శోభిల్లే ఈ చైత్ర మాసం ఎంతో పవిత్రమైనది, మంగళకరమైనది. కాబట్టి రాముని యువరాజ పట్టాభిషేకానికి కావలసిన అన్ని ఏర్పాట్లను తక్షణమే సిద్ధం చేయండి." రాజు మాటలు విన్న ఆ బ్రాహ్మణోత్తములు (వసిష్ఠ, వామదేవులు) ఇద్దరూ ఎంతో సంతోషంతో, ఉత్సాహంతో దశరథుని వద్దకు వచ్చి, "నువ్వు చెప్పినట్లే సమస్త ఏర్పాట్లు జరిగిపోయినట్లుగా భావించు (అన్నీ సిద్ధం చేస్తాం)" అని పలికారు. ఆ తర్వాత తేజస్వి అయిన దశరథ మహారాజు తన మంత్రి అయిన సుమంత్రుడిని పిలిచి, "నువ్వు వెంటనే వెళ్లి ఆత్మజ్ఞాని అయిన రాముడిని ఇక్కడికి తీసుకురా" అని ఆజ్ఞాపించాడు. సుమంత్రుడు మహారాజు ఆజ్ఞకు తలవంచి, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడిని రథంపై సభకు తీసుకువచ్చాడు. ఆ సమయంలో తూర్పు, పడమర, ఉత్తర, దక్షిణ దిక్కుల నుండి వచ్చిన రాజులు, ఆర్య రాజులు, ఇతర తెగల వారు, అడవులలో, పర్వత ప్రాంతాలలో నివసించే పాలకులు అందరూ సభలో ఆసీనులయ్యారు. దేవతల మధ్య దేవేంద్రుడు ఉన్నట్లుగా వారందరి మధ్య దశరథ మహారాజు కొలువై ఉన్నాడు. దేవతల మధ్య ఇంద్రుడిలా ఉన్న ఆ రాజర్షి (దశరథుడు) మేడపై నుండి రథంలో వస్తున్న తన కుమారుడైన రాముడిని చూశాడు. రాముడు గంధర్వ రాజులా ప్రకాశిస్తున్నాడు; లోకంలో అతని పరాక్రమం ప్రసిద్ధి చెందింది; పొడవైన బాహువులు (దీర్ఘబాహువు), గొప్ప బలం కలిగి, మదగజం లాంటి గంభీరమైన నడకతో వస్తున్నాడు; చంద్రుని వంటి అందమైన ముఖం కలిగి, చూసే కొద్దీ చూడాలనిపించే రూపం, ఉదార గుణాలతో పురుషుల కళ్లను, మనస్సులను కూడా దోచుకుంటున్నాడు. ఎండ వేడిమికి అలసిపోయిన ప్రజలు వర్షం ఇచ్చే మేఘాన్ని చూసి ఎంతగానో ఆనందిస్తారో, అలాగే సభకు వస్తున్న రాముడిని చూసి దశరథ మహారాజు కళ్లు ఎంత చూసినా తనివితీరలేదు. సుమంత్రుడు ఆ ఉత్తమమైన రథం నుండి రాముడిని కిందికి దింపాడు. రాముడు తండ్రి వైపు నడుస్తుండగా, సుమంత్రుడు చేతులు జోడించి అతని వెనుక నడిచాడు. పురుష శ్రేష్ఠుడైన రాముడు తన తండ్రిని చూడటానికి, కైలాస పర్వత శిఖరంలా తెల్లగా ప్రకాశిస్తున్న ఆ రాజభవనంలోకి సుమంత్రునితో కలిసి ప్రవేశించాడు. రాముడు చేతులు జోడించి వినయంతో తండ్రి దగ్గరకు వచ్చి, సంప్రదాయం ప్రకారం తన పేరును గట్టిగా చెబుతూ (అభివాదం చేస్తూ) తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించాడు. చేతులు జోడించి తన పాదాల వద్ద వంగి ఉన్న ప్రియ కుమారుడిని చూసి, దశరథుడు అతని చేతులు పట్టుకుని పైకి లేపి, తన గుండెలకు హత్తుకున్నాడు. రత్నాలు, బంగారంతో అలంకరించబడిన ఒక సుందరమైన, శ్రేష్ఠమైన ఆసనాన్ని రాముడి కోసం రాజు కేటాయించాడు. ఆ ఉత్తమ ఆసనంపై కూర్చున్న రాముడు, ఉదయగిరి పర్వతంపై ఉదయించే సూర్యుడు తన కాంతితో ఆ పర్వతాన్ని ప్రకాశింపజేసినట్లు, తన సొంత తేజస్సుతో ఆ సభను ప్రకాశింపజేశాడు. రాముని రాకతో ఆ సభ అంతా, నిర్మలమైన గ్రహాలు, నక్షత్రాల మధ్య చంద్రుడు ఉంటే శరదృతువు ఆకాశం ఎంత అందంగా ప్రకాశిస్తుందో అలా మెరిసిపోయింది. అద్దంలో అందంగా అలంకరించుకున్న తన ప్రతిబింబాన్ని చూసుకుంటే ఎంత సంతోషం కలుగుతుందో, తనలాంటి గుణాలున్న కుమారుడిని చూసి దశరథుడు అంతగా మురిసిపోయాడు. కశ్యప ప్రజాపతి దేవేంద్రుడితో మాట్లాడినట్లు, పుత్రవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన దశరథుడు చిరునవ్వుతో తన కుమారుడైన రాముడితో ఇలా అన్నాడు: "రామా! నా పెద్ద భార్య, నాకు తగిన అర్ధాంగి అయిన కౌసల్యకు, నా అంతటి వాడివైన నువ్వు జన్మించావు. నువ్వు అన్ని గుణాలలో శ్రేష్ఠుడవు, నాకు అత్యంత ప్రియమైన కుమారుడవు. నీ ఉత్తమ గుణాల చేత ఈ ప్రజలందరి మనస్సులను నువ్వు గెలుచుకున్నావు. కాబట్టి రాబోయే పుష్యమి నక్షత్ర యుక్త ముహూర్తాన నువ్వు యువరాజ పదవిని స్వీకరించు. నువ్వు స్వభావరీత్యా ఎంతో వినయపూర్వకమైనవాడివి, గుణవంతుడివి అయినప్పటికీ, నీపై ఉన్న అమితమైన ప్రేమతో నీకు మేలు కలిగించే కొన్ని మాటలు చెప్పాలనుకుంటున్నాను. నాయనా! నువ్వు మరింత వినయాన్ని అలవరచుకో, ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియ నిగ్రహాన్ని కలిగి ఉండు. కామ క్రోధాల వల్ల కలిగే దురలవాట్లకు (వ్యసనాలకు) దూరంగా ఉండు. ప్రత్యక్షంగా మరియు పరోక్షంగా (రహస్యంగా జరిగే విషయాలలో కూడా) ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ, మంత్రులను, సేనాధిపతులను, ప్రజలందరినీ ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంచు. ఏ రాజు పాలనలో ప్రజలు, మంత్రులు ఎల్లప్పుడూ సంతుష్టులై, రాజును ప్రేమిస్తారో... ఆ రాజు యొక్క మిత్రులు అమృతాన్ని పొందిన దేవతల్లాగా ఆనందిస్తారు. కాబట్టి పుత్రా! నిన్ను నువ్వు నియంత్రణలో ఉంచుకుని, ఎంతో జాగ్రత్తగా పరిపాలన సాగించు." సభలో జరిగిన ఈ శుభవార్తను విన్న రాముని మిత్రులు, హితైషులు వెంటనే పరుగున వెళ్లి అంతఃపురంలో ఉన్న కౌసల్యా దేవికి ఈ విషయం చెప్పారు. ఆ ఉత్తమ ఇల్లాలు కౌసల్య ఆనందానికి అవధులు లేవు. తనకు ఈ శుభవార్త చెప్పిన వారికి బంగారం, ఆవులు, రకరకాల రత్నాలను బహుమతులుగా ఇచ్చింది. ఆ తర్వాత రాముడు తండ్రికి నమస్కరించి, తిరిగి రథం ఎక్కి, దారిపొడవునా ప్రజలందరి నీరాజనాలు, మర్యాదలు అందుకుంటూ తన భవనానికి చేరుకున్నాడు. నగర ప్రజలు కూడా రాజు నిర్ణయం విని, తాము కోరుకున్న నిధి దొరికినంతగా సంతోషించారు. వారు రాజు వద్ద సెలవు తీసుకుని, తమ ఇళ్లకు వెళ్లి ఎంతో ఆనందంతో ఇష్టదైవాలకు పూజలు చేశారు.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే అయోధ్యాకాండే ప్రథమ: భాగ: