అయోధ్యాకాండము - భాగము - 13

 

అయోధ్యాకాండము - భాగము - 13

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
52	ప్రభాతాయాం తు శర్వర్యాం పృథు వృక్షా మహాయశాః | ఉవాచ రామః సౌమిత్రిం లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్ || ౧|| భాస్కరోదయకాలోఽయం గతా భగవతీ నిశా | అసౌ సుకృష్ణో విహగః కోకిలస్తాత కూజతి || ౨|| బర్హిణానాం చ నిర్ఘోషః శ్రూయతే నదతాం వనే | తరామ జాహ్నవీం సౌమ్య శీఘ్రగాం సాగరఙ్గమామ్ || ౩|| విజ్ఞాయ రామస్య వచః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః | గుహమామన్త్ర్య సూతం చ సోఽతిష్ఠద్భ్రాతురగ్రతః || ౪|| తతః కలాపాన్సంనహ్య ఖడ్గౌ బద్ధ్వా చ ధన్వినౌ | జగ్మతుర్యేన తౌ గఙ్గాం సీతయా సహ రాఘవౌ || ౫|| రామమేవ తు ధర్మజ్ఞముపగమ్య వినీతవత్ | కిమహం కరవాణీతి సూతః ప్రాఞ్జలిరబ్రవీత్ || ౬|| నివర్తస్వేత్యువాచైనమేతావద్ధి కృతం మమ | యానం విహాయ పద్భ్యాం తు గమిష్యామో మహావనమ్ || ౭|| ఆత్మానం త్వభ్యనుజ్ఞాతమవేక్ష్యార్తః స సారథిః | సుమన్త్రః పురుషవ్యాఘ్రమైక్ష్వాకమిదమబ్రవీత్ || ౮|| నాతిక్రాన్తమిదం లోకే పురుషేణేహ కేన చిత్ | తవ సభ్రాతృభార్యస్య వాసః ప్రాకృతవద్వనే || ౯|| న మన్యే బ్రహ్మచర్యేఽస్తి స్వధీతే వా ఫలోదయః | మార్దవార్జవయోర్వాపి త్వాం చేద్వ్యసనమాగతమ్ || ౧౦|| సహ రాఘవ వైదేహ్యా భ్రాత్రా చైవ వనే వసన్ | త్వం గతిం ప్రాప్స్యసే వీర త్రీఁల్లోకాంస్తు జయన్నివ || ౧౧|| వయం ఖలు హతా రామ యే తయాప్యుపవఞ్చితాః | కైకేయ్యా వశమేష్యామః పాపాయా దుఃఖభాగినః || ౧౨|| ఇతి బ్రువన్నాత్మ సమం సుమన్త్రః సారథిస్తదా | దృష్ట్వా దుర గతం రామం దుఃఖార్తో రురుదే చిరమ్ || ౧౩|| తతస్తు విగతే బాష్పే సూతం స్పృష్టోదకం శుచిమ్ | రామస్తు మధురం వాక్యం పునః పునరువాచ తమ్ || ౧౪|| ఇక్ష్వాకూణాం త్వయా తుల్యం సుహృదం నోపలక్షయే | యథా దశరథో రాజా మాం న శోచేత్తథా కురు || ౧౫|| శోకోపహత చేతాశ్చ వృద్ధశ్చ జగతీపతిః | కామ భారావసన్నశ్చ తస్మాదేతద్బ్రవీమి తే || ౧౬|| యద్యదాజ్ఞాపయేత్కిం చిత్స మహాత్మా మహీపతిః | కైకేయ్యాః ప్రియకామార్థం కార్యం తదవికాఙ్క్షయా || ౧౭|| తతస్తం సమనుజ్ఞాయ గుహమిక్ష్వాకునన్దనః | జగామ తూర్ణమవ్యగ్రః సభార్యః సహలక్ష్మణః || ౧౮|| స తు దృష్ట్వా నదీతీరే నావమిక్ష్వాకునన్దనః | తితీర్షుః శీఘ్రగాం గఙ్గామిదం లక్ష్మణమబ్రవీత్ || ౧౯|| ఆరోహ త్వం నర వ్యాఘ్ర స్థితాం నావమిమాం శనైః | సీతాం చారోపయాన్వక్షం పరిగృహ్య మనస్వినీమ్ || ౨౦|| స భ్రాతుః శాసనం శ్రుత్వా సర్వమప్రతికూలయన్ | ఆరోప్య మైథిలీం పూర్వమారురోహాత్మవాంస్తతః || ౨౧|| అథారురోహ తేజస్వీ స్వయం లక్ష్మణపూర్వజః | తతో నిషాదాధిపతిర్గుహో జ్ఞాతీనచోదయత్ || ౨౨|| అనుజ్ఞాయ సుమన్త్రం చ సబలం చైవ తం గుహమ్ | ఆస్థాయ నావం రామస్తు చోదయామాస నావికాన్ || ౨౩|| తతస్తైశ్చోదితా సా నౌః కర్ణధారసమాహితా | శుభస్ఫ్యవేగాభిహతా శీఘ్రం సలిలమత్యగాత్ || ౨౪|| మధ్యం తు సమనుప్రాప్య భాగీరథ్యాస్త్వనిన్దితా | వైదేహీ ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా తాం నదీమిదమబ్రవీత్ || ౨౫|| పుత్రో దశరథస్యాయం మహారాజస్య ధీమతః | నిదేశం పాలయత్వేనం గఙ్గే త్వదభిరక్షితః || ౨౬|| చతుర్దశ హి వర్షాణి సమగ్రాణ్యుష్య కాననే | భ్రాత్రా సహ మయా చైవ పునః ప్రత్యాగమిష్యతి || ౨౭|| తతస్త్వాం దేవి సుభగే క్షేమేణ పునరాగతా | యక్ష్యే ప్రముదితా గఙ్గే సర్వకామసమృద్ధయే || ౨౮|| తథా సమ్భాషమాణా సా సీతా గఙ్గామనిన్దితా | దక్షిణా దక్షిణం తీరం క్షిప్రమేవాభ్యుపాగమత్ || ౨౯|| తీరం తు సమనుప్రాప్య నావం హిత్వా నరర్షభః | ప్రాతిష్ఠత సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా చ పరన్తపః || ౩౦|| అథాబ్రవీన్మహాబాహుః సుమిత్రానన్దవర్ధనమ్ | అగ్రతో గచ్ఛ సౌమిత్రే సీతా త్వామ్ అనుగచ్ఛతు || ౩౧|| పృష్ఠతోఽహం గమిష్యామి త్వాం చ సీతాం చ పాలయన్ | అద్య దుఃఖం తు వైదేహీ వనవాసస్య వేత్స్యతి || ౩౨|| గతం తు గఙ్గాపరపారమాశు రామం సుమన్త్రః ప్రతతం నిరీక్ష్య | అధ్వప్రకర్షాద్వినివృత్తదృష్టిర్ ముమోచ బాష్పం వ్యథితస్తపస్వీ || ౩౩||	33	725
రాత్రి గడచి తెల్లవారినప్పుడు, మహా కీర్తిశాలియైన రాముడు మంగళకరమైన లక్ష్మణునితో ఈ విధంగా పలికాడు: "ఓ ప్రియమైన తమ్ముడా! సూర్యోదయ సమయం ఆసన్నమైంది, పూజ్యమైన రాత్రి కూడా ముగిసింది. చూడు, నల్లటి కోకిల పక్షి ఎంత మధురంగా పాడుతోందో! అడవి అంతటా ప్రతిధ్వనిస్తున్న నెమళ్ల కేకలు కూడా వినబడుతున్నాయి. ఓ సాధుగుణ సంపన్నుడా, ఇక మనం సముద్రం వైపు వేగంగా ప్రవహించే ఈ గంగానదిని (జాహ్నవిని) దాటుదాం."  రాముని మాటలను గ్రహించి, తన స్నేహితులకు ఆనందాన్ని చేకూర్చే ఆ సుమిత్రా నందనుడు (లక్ష్మణుడు), గుహుని వద్ద మరియు సారథి వద్ద సెలవు తీసుకుని, తన అన్నయ్య ముందు సర్వసన్నద్ధుడై నిలబడ్డాడు. ఆ తర్వాత, రఘువంశ శ్రేష్ఠులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులు తమ అమ్ములపొదులను ధరించి, ఖడ్గాలను కట్టుకుని, విల్లంబులను చేతబూని సీతాదేవితో కలిసి గంగానది వైపు నడిచారు. పరమ ధర్మాత్ముడైన రాముని ఎంతో వినయంతో సమీపించి, ఆ సారథి చేతులు జోడించి, "నాథా, ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?" అని అడిగాడు.  రాముడు అతనికి ఇలా బదులిచ్చాడు: "నువ్వు ఇక తిరిగి వెళ్లవచ్చు; నా కోసం నువ్వు చేయవలసిన విధి ఇంతటితో ముగిసింది. రథాన్ని ఇక్కడే వదిలిపెట్టి, మేము కాలినడకన ఈ మహా అరణ్యంలోకి ప్రవేశిస్తాము."  ఆ విధంగా తనను వెనక్కి పంపివేయడాన్ని గ్రహించిన సారథి సుమంత్రుడు తీవ్రమైన ఆవేదనకు గురై, పురుషశ్రేష్ఠుడు, ఇక్ష్వాకు వంశీయుడైన రాముడితో ఇలా అన్నాడు:  "ఈ లోకంలో ఇంతటి విచిత్రమైన విధి వైపరీత్యాన్ని ఎవ్వరూ ఎన్నడూ చూసి ఉండరు—మీరు మీ తమ్ముడు, భార్యతో కలిసి సామాన్య దిక్కులేని ప్రజల వలె అడవుల పాలు కావలసి రావడం ఎంతటి ఘోరం! మీకు సంభవించిన ఈ విపత్తును చూస్తుంటే... ఈ లోకంలో బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించడంలో గానీ, శాస్త్రాలను అభ్యసించడంలో గానీ, లేదా సాధు స్వభావాన్ని, నిష్కపటత్వాన్ని కలిగి ఉండటంలో గానీ ఎలాంటి నిజమైన ప్రతిఫలం లేదా పుణ్యఫలం లేదని నేను నమ్ముతున్నాను. ఓ వీరుడా! విదేహరాజ పుత్రియైన సీతతో (వైదేహితో) మరియు నీ తమ్మునితో కలిసి అరణ్యంలో నివసిస్తూ, నువ్వు నిశ్చయంగా ముల్లోకాలను జయించి అత్యున్నతమైన పుణ్యలోకాలను పొందుతావు. మనమందరం మాత్రం కైకేయి చేత పూర్తిగా వంచించబడి, సర్వనాశనమైపోయాము. ఇకపై మనం ఆ పాపాత్మురాలైన స్త్రీ పరిపాలనలోకి వెళ్లి, అంతులేని దుఃఖాన్ని అనుభవించవలసి వస్తుంది."  ఈ మాటలు పలుకుతూ, తన చేతికందని దూరానికి వెళ్ళిపోతున్న రాముడి వైపు చూస్తూ సారథి సుమంత్రుడు తీవ్ర వేదనతో చాలా సేపు కన్నీరు మున్నీరుగా విలపించాడు. సుమంత్రుడు తన కన్నీళ్లను తుడుచుకున్న తర్వాత, ఆ సారథి నీళ్లు తాగి పవిత్రడయ్యేలా చూసి, రాముడు అతనితో పదే పదే ఈ మధురమైన మాటలు పలికాడు:  "ఇక్ష్వాకు వంశంలో నీతో సమానమైన హితైషుడు, స్నేహితుడు నాకు మరొకరు కనిపించడం లేదు. దశరథ మహారాజు నా విషయమై అమితంగా దుఃఖించకుండా ఉండేలా నువ్వు ప్రవర్తించు. భూనాథుడు వృద్ధుడు, శోకంతో ఆయన మనస్సు ముక్కలైపోయింది, పైగా భార్యా మోహంలో ఆయన పూర్తిగా బందీ అయిపోయాడు; ఆ కారణం చేతనే నేను నీకు ఈ మాట చెప్తున్నాను. మహాత్ముడైన ఆ చక్రవర్తి కైకేయిని సంతోషపెట్టడం కోసం నీకు ఏ ఆజ్ఞ ఇచ్చినా, నువ్వు దానిని ఏమాత్రం సంకోచించకుండా, పూర్తి శ్రద్ధతో నెరవేర్చు."  ఈ విధంగా పలికి, తన ప్రాణసమాన మిత్రుడైన గుహుని వద్ద సెలవు తీసుకుని, ఇక్ష్వాకు వంశోద్ధారకుడైన రాముడు తన భార్యతో, లక్ష్మణునితో కలిసి అత్యంత ప్రశాంతంగా, వేగంగా ముందుకు సాగాడు. నది ఒడ్డున సిద్ధంగా ఉన్న ఒక పడవను చూసి, వేగంగా ప్రవహించే ఆ గంగానదిని దాటాలని ఆశిస్తూ, ఆ యువరాజు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ పురుషసింహుడా! నువ్వు మొదట జాగ్రత్తగా ఈ పడవలోకి ఎక్కు, ఆపై ఉదార హృదయురాలైన సీతాదేవిని కూడా పడవ ఎక్కడానికి వెంటనే సహాయం చేయి." తన అన్నయ్య ఆజ్ఞను ఆలకించి, ఏమాత్రం సంకోచించకుండా దానికి లోబడి, జితేంద్రియుడైన లక్ష్మణుడు మొదట మైథిలిని (సీతను) ఆదరంగా పడవ ఎక్కించి, ఆపై తాను కూడా ఎక్కాడు. ఆ తర్వాత, శ్రీరాముడు స్వయంగా పడవలోకి ప్రవేశించాడు. అంతలోనే నిషాదరాజైన గుహుడు పడవను నడపవలసిందిగా తన బంధువులను తొందరపెట్టాడు. సుమంత్రునికి, మహా పరాక్రమవంతుడైన గుహునికి అంతిమ వీడ్కోలు పలికిన తర్వాత, రాముడు పడవలో తన ఆసనంపై కూర్చుని ముందుకు సాగవలసిందిగా సైగ చేశాడు.  వారు పడవను నడపగా, చుక్కాని పట్టినవాడు దానిని జాగ్రత్తగా తిప్పగా... శ్రేష్ఠమైన తెడ్ల వేగవంతమైన దెబ్బల సహాయంతో ఆ పడవ నదీ జలాలపై అత్యంత త్వరగా ముందుకు కదిలింది. పరమ పవిత్రమైన ఆ గంగానది (భాగీరథి) మధ్యభాగానికి చేరుకోగానే, నిష్కళంక చరితురాలైన సీతాదేవి చేతులు జోడించి ఆ నదీ దేవతను ఈ విధంగా ప్రార్థించింది:  "ఓ గంగమ్మా! వివేకవంతుడైన దశరథ మహారాజు కుమారుడైన నా భర్త, నీ పరిపూర్ణ రక్షణలో తన తండ్రి ఆజ్ఞను ఖచ్చితంగా నెరవేర్చుకునేలా అనుగ్రహించు. తన తమ్మునితో, నాతో కలిసి పద్నాలుగు సంవత్సరాల అరణ్యవాస కాలాన్ని పూర్తిగా ముగించుకుని, ఆయన మళ్లీ సురక్షితంగా ఇక్కడికి తిరిగి వచ్చుగాక! ఓ సుందరమైన, మంగళప్రదమైన గంగా దేవి! మేము క్షేమంగా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, నా మొక్కులన్నింటినీ తీర్చుకుంటూ, అనేక కానుకలను సమర్పించి నిన్ను ఎంతో సంతోషంగా పూజిస్తాను."  ఈ విధంగా గంగానదితో ప్రార్థిస్తూ, నిష్కళంకయైన ఆ సీత ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులతో కలిసి గంగానది యొక్క దక్షిణ తీరానికి (అవతలి ఒడ్డుకు) అత్యంత వేగంగా చేరుకుంది. ఒడ్డుకు చేరుకుని, పడవ దిగిన తర్వాత, పురుషశ్రేష్ఠుడు, శత్రుభయంకరుడైన రాముడు తన తమ్మునితో, సీతతో కలిసి కాలినడకన ముందుకు సాగాడు.  మహాబాహువుడైన రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ లక్ష్మణా! నువ్వు ముందు నడువు, సీత నిన్ను అనుసరిస్తూ నీ వెనుక వస్తుంది. నేను అందరికంటే వెనుక నడుస్తూ మీ ఇద్దరినీ రక్షిస్తాను. ఈ రోజు నుండి సీత అరణ్య జీవితంలోని అసలైన కష్టాలను అనుభవించడం ప్రారంభించబోతోంది."  గంగానది అవతలి ఒడ్డున రాముడు అత్యంత వేగంగా దూరం వెళ్ళిపోతుండటం చూస్తూ, తీవ్ర విచారంలో మునిగిపోయిన ఆ దీన సుమంత్రుడు... దూరం పెరగడం వల్ల చూపు మసకబారేంత వరకు వారి వైపే కళ్లప్పగించి చూస్తూ, చివరకు తట్టుకోలేక కన్నీరు మున్నీరుగా విలపించాడు.

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే అయోధ్యాకాండే త్రయోదశ: భాగ: