సుందరకాండము - భాగము – 10

సుందరకాండము - భాగము – 10

 

ఈ కాండములో సర్గ సంఖ్య	శ్లోకములు	శ్లోకముల సంఖ్య	ఈ కాండములో స్వీకరించిన మొత్తము శ్లోకములు
32	తతః శాఖాన్తరే లీనం దృష్ట్వా చలితమానసా | సా దదర్శ కపిం తత్ర ప్రశ్రితం ప్రియవాదినమ్ || ౧|| సా తు దృష్ట్వా హరిశ్రేష్ఠం వినీతవదుపస్థితమ్ | మైథిలీ చిన్తయామాస స్వప్నోఽయమితి భామినీ || ౨|| సా తం సమీక్ష్యైవ భృశం విసంజ్ఞా గతాసుకల్పేవ బభూవ సీతా | చిరేణ సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య చైవ విచిన్తయామాస విశాలనేత్రా || ౩|| స్వప్నో మయాయం వికృతోఽద్య దృష్టః శాఖామృగః శాస్త్రగణైర్నిషిద్ధః | స్వస్త్యస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయ తథా పితుర్మే జనకస్య రాజ్ఞః || ౪|| స్వప్నోఽపి నాయం న హి మేఽస్తి నిద్రా శోకేన దుఃఖేన చ పీడితాయాః | సుఖం హి మే నాస్తి యతోఽస్మి హీనా తేనేన్దుపూర్ణప్రతిమాననేన || ౫|| అహం హి తస్యాద్య మనో భవేన సమ్పీడితా తద్గతసర్వభావా | విచిన్తయన్తీ సతతం తమేవ తథైవ పశ్యామి తథా శృణోమి || ౬|| మనోరథః స్యాదితి చిన్తయామి తథాపి బుద్ధ్యా చ వితర్కయామి | కిం కారణం తస్య హి నాస్తి రూపం సువ్యక్తరూపశ్చ వదత్యయం మామ్ || ౭|| నమోఽస్తు వాచస్పతయే సవజ్రిణే స్వయమ్భువే చైవ హుతాశనాయ | అనేన చోక్తం యదిదం మమాగ్రతో వనౌకసా తచ్చ తథాస్తు నాన్యథా || ౮||	8	570
ఆ చెట్ల కొమ్మల మధ్య దాగి ఉన్న హనుమంతుడిని చూడగానే, సీతాదేవి మనస్సు తీవ్రమైన సందేహంతో అటు ఇటు ఊగింది. తన ముందే కూర్చుని, వినయం ఉట్టిపడేలా ప్రవర్తిస్తూ, ఎంతో వినసొంపైన మాటలు పలుకుతున్న ఆ వానరుడిని ఆమె తేరిపార చూసింది. అంతటి క్రమశిక్షణ, మర్యాదపూర్వకమైన ప్రవర్తనతో తనను సమీపిస్తున్న ఆ వానరోత్తముడిని చూసి, రామునిపై అనన్య ప్రేమ గల ఆ మిథిల రాజకుమారి (సీత), "ఇది కేవలం ఒక కలా?" అని తనలో తాను ఆలోచించసాగింది.  ఆయనను నిశితంగా పరిశీలించిన తర్వాత, విశాల నేత్రియైన సీత పూర్తిగా దిగ్భ్రాంతికి లోనయింది; ఒక్క క్షణం పాటు ఆమె ప్రాణమే తన శరీరాన్ని విడిచి వెళ్లిపోయిందా అన్నంత నిశ్చేష్టురాలైంది. చాలా సేపటి తర్వాత, ఆమె చివరకు సంపూర్ణ స్పృహను (నిబ్బరాన్ని) తిరిగి పొంది, లోతుగా ఇలా ఆలోచించసాగింది:  "ఈ రోజు నేను ఒక వింతైన, వికృతమైన కలను కన్నాను. ఇందులో ఒక వానరుడు కనిపించాడు, శాస్త్రాల ప్రకారం వానరుడిని కలలో చూడటం అశుభ సూచకమని చెబుతారు. లక్ష్మణసమేతుడైన నా శ్రీరామునికి అంతా శుభమే జరగాలి, మరియు నా తండ్రి అయిన జనక మహారాజుకు శాంతి కలగాలి. అయినప్పటికీ, ఇది కల కావడానికి ఎంతమాత్రం వీల్లేదు. తీవ్రమైన దుఃఖంతో, వేదనతో దహించిపోతున్న నాకు అసలు నిద్ర పట్టడమే పూర్తిగా అసాధ్యం. నిశ్చయముగా, పూర్ణచంద్ర వదనుడైన ఆ నా నాథుని నుండి విడిపోయిన రోజు నుండి నా జీవితంలో సంతోషం కానీ, ప్రశాంతత కానీ ఏమాత్రం మిగలలేదు." "నా హృదయం నిరంతరం ఆయనపై గల ప్రేమతో తపిస్తూ, నా భావాలన్నీ ఆయనలోనే స్థిరపడి ఉన్నందున, నేను ఎల్లప్పుడూ ఆయన గురించి మాత్రమే ఆలోచిస్తున్నాను. ఆ కారణం చేతనే నాకు అంతటా ఆయనే కనిపిస్తూ, ఆయన కథే నా చెవిన పడుతోందా? ఇది కేవలం నా స్వంత కోరికల వల్ల కలిగిన ఊహాజనిత భావన ఏమోనని నా అనుమానం. అయినప్పటికీ, నా వివేకాన్ని (బుద్ధిని) ఉపయోగించి తర్కించి చూస్తే, దీనికి వ్యతిరేకమైన సమాధానం వస్తోంది: ఒక ఊహాజనిత ఆలోచనకు భౌతిక రూపం ఉండదు, కానీ ఈ ప్రాణి స్పష్టంగా కనిపించే ఒక ప్రత్యేకమైన శరీరంతో నా ముందే నిలబడి ఉంది, మరియు నాతో నేరుగా మాట్లాడుతోంది కూడా!"  "వాగ్దేవుడైన బృహస్పతికి, వజ్రాయుధధారియైన ఇంద్రునికి, స్వయంభువుడైన బ్రహ్మదేవునికి మరియు యజ్ఞ హవిస్సులను స్వీకరించే అగ్నిదేవునికి నా నమస్కారాలు. వనచరుడైన ఈ వానరుడు నా సమక్షంలో ఇక్కడ పలికిన ప్రతి ఒక్క మాట సంపూర్ణ అక్షరసత్యం కావాలి గానీ, ఎట్టిపరిస్థితుల్లోనూ అసత్యం కాకూడదు!"
33	తామబ్రవీన్మహాతేజా హనూమాన్మారుతాత్మజః | శిరస్యఞ్జలిమాధాయ సీతాం మధురయా గిరా || ౧|| కా ను పద్మపలాశాక్షీ క్లిష్టకౌశేయవాసినీ | ద్రుమస్య శాఖామాలమ్బ్య తిష్ఠసి త్వమనిన్దితా || ౨|| కిమర్థం తవ నేత్రాభ్యాం వారి స్రవతి శోకజమ్ | పుణ్డరీకపలాశాభ్యాం విప్రకీర్ణమివోదకమ్ || ౩|| సురాణామసురాణాం చ నాగగన్ధర్వరక్షసామ్ | యక్షాణాం కింనరాణాం చ కా త్వం భవసి శోభనే || ౪|| కా త్వం భవసి రుద్రాణాం మరుతాం వా వరాననే | వసూనాం వా వరారోహే దేవతా ప్రతిభాసి మే || ౫|| కిం ను చన్ద్రమసా హీనా పతితా విబుధాలయాత్ | రోహిణీ జ్యోతిషాం శ్రేష్ఠా శ్రేష్ఠా సర్వగుణాన్వితా || ౬|| కోపాద్వా యది వా మోహాద్భర్తారమసితేక్షణా | వసిష్ఠం కోపయిత్వా త్వం నాసి కల్యాణ్యరున్ధతీ || ౭|| కో నౌ పుత్రః పితా భ్రాత భర్తా వా తే సుమధ్యమే | అస్మాల్లోకాదముం లోకం గతం త్వమనుశోచసి || ౮|| వ్యఞ్జనాని హి తే యాని లక్షణాని చ లక్షయే | మహిషీ భూమిపాలస్య రాజకన్యాసి మే మతా || ౯|| రావణేన జనస్థానాద్బలాదపహృతా యది | సీతా త్వమసి భద్రం తే తన్మమాచక్ష్వ పృచ్ఛతః || ౧౦|| సా తస్య వచనం శ్రుత్వా రామకీర్తనహర్షితా | ఉవాచ వాక్యం వైదేహీ హనూమన్తం ద్రుమాశ్రితమ్ || ౧౧|| దుహితా జనకస్యాహం వైదేహస్య మహాత్మనః | సీతా చ నామ నామ్నాహం భార్యా రామస్య ధీమతః || ౧౨|| సమా ద్వాదశ తత్రాహం రాఘవస్య నివేశనే | భుఞ్జానా మానుషాన్భోగాన్సర్వకామసమృద్ధినీ || ౧౩|| తతస్త్రయోదశే వర్షే రాజ్యేనేక్ష్వాకునన్దనమ్ | అభిషేచయితుం రాజా సోపాధ్యాయః ప్రచక్రమే || ౧౪|| తస్మిన్సమ్భ్రియమాణే తు రాఘవస్యాభిషేచనే | కైకేయీ నామ భర్తారం దేవీ వచనమబ్రవీత్ || ౧౫|| న పిబేయం న ఖాదేయం ప్రత్యహం మమ భోజనమ్ | ఏష మే జీవితస్యాన్తో రామో యద్యభిషిచ్యతే || ౧౬|| యత్తదుక్తం త్వయా వాక్యం ప్రీత్యా నృపతిసత్తమ | తచ్చేన్న వితథం కార్యం వనం గచ్ఛతు రాఘవః || ౧౭|| స రాజా సత్యవాగ్దేవ్యా వరదానమనుస్మరన్ | ముమోహ వచనం శ్రుత్వా కైకేయ్యాః క్రూరమప్రియమ్ || ౧౮|| తతస్తు స్థవిరో రాజా సత్యధర్మే వ్యవస్థితః | జ్యేష్ఠం యశస్వినం పుత్రం రుదన్రాజ్యమయాచత || ౧౯|| స పితుర్వచనం శ్రీమానభిషేకాత్పరం ప్రియమ్ | మనసా పూర్వమాసాద్య వాచా ప్రతిగృహీతవాన్ || ౨౦|| దద్యాన్న ప్రతిగృహ్ణీయాన్న బ్రూయత్కిం చిదప్రియమ్ | అపి జీవితహేతోర్హి రామః సత్యపరాక్రమః || ౨౧|| స విహాయోత్తరీయాణి మహార్హాణి మహాయశాః | విసృజ్య మనసా రాజ్యం జనన్యై మాం సమాదిశత్ || ౨౨|| సాహం తస్యాగ్రతస్తూర్ణం ప్రస్థితా వనచారిణీ | న హి మే తేన హీనాయా వాసః స్వర్గేఽపి రోచతే || ౨౩|| ప్రాగేవ తు మహాభాగః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః | పూర్వజస్యానుయాత్రార్థే ద్రుమచీరైరలఙ్కృతః || ౨౪|| తే వయం భర్తురాదేశం బహు మాన్యదృఢవ్రతాః | ప్రవిష్టాః స్మ పురాద్దృష్టం వనం గమ్భీరదర్శనమ్ || ౨౫|| వసతో దణ్డకారణ్యే తస్యాహమమితౌజసః | రక్షసాపహృతా భార్యా రావణేన దురాత్మనా || ౨౬|| ద్వౌ మాసౌ తేన మే కాలో జీవితానుగ్రహః కృతః | ఊర్ధ్వం ద్వాభ్యాం తు మాసాభ్యాం తతస్త్యక్ష్యామి జీవితమ్ || ౨౭||	27	597
మహా తేజోవంతుడైన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, తన జోడించిన చేతులను తలపై ఉంచుకుని, సీతాదేవికి వినసొంపైన మధుర స్వరంతో ఈ విధంగా పలికాడు.  "ఓ నిందారహితమైన దేవి! తామర రేకుల వంటి కళ్లు కలిగి, ముడతలు పడిన పట్టు వస్త్రాలు ధరించి, ఆ చెట్టు కొమ్మను పట్టుకుని నిలబడిన నువ్వు ఎవరివి? తెల్ల తామర రేకుల నుండి జారే నీటి బొట్టుల వలె, నీ కళ్ల నుండి ఈ దుఃఖపు కన్నీళ్లు ఎందుకు కారుతున్నాయి? ఓ సుందరీ! దేవతలు, అసురులు, నాగులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు, యక్షులు లేదా కిన్నెరులలో నువ్వు ఎవరివి?"  "ఓ సుందర వదనము, చక్కని నిరుపమ నడుము గలదానా! రుద్రులు, మరుత్తులు లేదా వసువులలో నువ్వు ఎవరివి? నువ్వు నాకు ఒక సాక్షాత్తు దేవతలా కనిపిస్తున్నావు. సమస్త ఉత్తమ గుణాలు కలిగి, చంద్రుని నుండి విడిపోయి, ఆకాశంలోని దేవతల నివాసం నుండి కింద పడిన నక్షత్ర శ్రేష్ఠురాలైన రోహిణివా నువ్వు? ఓ కృష్ణ నేత్రీ! కోపం వల్లనో లేదా భ్రమ వల్లనో తన భర్తయైన వశిష్ఠ మహర్షికి ఆగ్రహం కలిగించి, ఆయనను వదిలిపెట్టి వచ్చిన అరుంధతివా నువ్వు? నీకు అంతా శుభమే జరుగుగాక." "ఓ సన్నని నడుము గలదానా! ఈ లోకాన్ని విడిచి పరలోకానికి వెళ్లిన నీ ఆ కుమారుడు, తండ్రి, సోదరుడు లేదా భర్త ఎవరు, ఎవరి కోసం నువ్వు ఇంతలా విలపిస్తున్నావు? నీలో నేను గమనిస్తున్న శారీరక లక్షణాలు, శుభ శకునాలను బట్టి చూస్తే, నువ్వు ఈ భూమండలాన్ని పాలించే ఒక సార్వభౌమ చక్రవర్తి పట్టపురాణివి లేదా ఒక రాజకుమారివి అని నేను భావిస్తున్నాను. జనస్థానం నుండి రావణుడిచే బలవంతంగా అపహరించబడిన సీతవు నువ్వే అయితే, నీకు సమస్త శుభాలు కలుగుగాక! నేను నిన్ను గౌరవంతో అడుగుతున్నాను, దయచేసి నాకు తెలియజేయి."  ఆయన మాటలు విన్న వైదేహి (సీత), శ్రీరాముని కీర్తనను వినగానే అమితమైన ఆనందంతో నిండిపోయి, చెట్టుపై కూర్చుని ఉన్న హనుమంతుడితో ఈ మాటలు పలికింది.  "నేను విదేహ రాజ్య పాలకుడు, మహాత్ముడైన జనక మహారాజు కుమార్తెను. నా పేరు సీత, నేను బుద్ధిమంతుడైన శ్రీరాముని ధర్మపత్నిని. పన్నెండు సంవత్సరాల పాటు నేను రాఘవుని (రాముని) అంతఃపురంలో ఉంటూ, సమస్త మానవ సుఖాలను అనుభవిస్తూ, నా కోరికలన్నీ సంపూర్ణంగా నెరవేర్చుకున్నాను. ఆ తర్వాత, పదమూడవ సంవత్సరంలో, దశరథ మహారాజు తన రాజపురోహితులతో కలిసి ఇక్ష్వాకు వంశ నందనుడైన శ్రీరామునికి యువరాజ పట్టాభిషేకం చేయడానికి ఏర్పాట్లు చేశారు."  "శ్రీరాముని పట్టాభిషేకానికి ఏర్పాట్లు జరుగుతుండగా, కైకేయి అనే రాణి తన భర్తతో ఈ మాటలు పలికింది. 'శ్రీరామునికి పట్టాభిషేకం జరిగితే, నేను నా దైనందిన ఆహారాన్ని కానీ, నీటిని కానీ సేవించను. ఇక్కడితో నా జీవితం ముగిసిపోతుంది. ఓ రాజాధిరాజా! గతంలో నువ్వు నాపై గల అనురాగంతో ఇచ్చిన మాట అసత్యం కాకూడదనుకుంటే, రాఘవుని (రాముని) అరణ్యవాసానికి పంపించు.' కైకేయి పలికిన ఆ క్రూరమైన, అప్రియమైన మాటలను విని, సత్యసంధుడైన ఆ మహారాజు, పూర్వం ఆ రాణికి ఇచ్చిన వరాలను తలచుకుని తీవ్ర దుఃఖంతో మూర్ఛిల్లాడు."  "ఆ తర్వాత, సత్యము మరియు ధర్మము నందు దృఢంగా నిలిచిన ఆ వృద్ధ మహారాజు కన్నీరు మున్నీరుగా విలపిస్తూ, తన ప్రసిద్ధ జ్యేష్ఠ పుత్రుడిని  భరతుడికై  రాజ్యాన్ని వేడుకున్నాడు. తన తండ్రి ఆజ్ఞను వినడానికి ముందే మనస్సులోనే దానిని స్వీకరించిన తేజోవంతుడైన శ్రీరాముడు, ఆ ఆజ్ఞను రాజ్యాభిషేకం కంటే కూడా ఎంతో ప్రియమైనదిగా భావించి సంతోషంగా అంగీకరించాడు. సత్య పరాక్రమవంతుడైన శ్రీరాముడు ఇతరులకు దానం ఇస్తాడే కానీ ఎన్నటికీ వెనక్కి తీసుకోడు, మరియు తన ప్రాణాలను కాపాడుకోవాల్సి వచ్చినప్పటికీ ఎన్నటికీ ఎవరికీ అప్రియమైన మాట పలకడు."  "తన అమూల్యమైన రాజ వస్త్రాలను వదిలిపెట్టి, మనస్సులోనే రాజ్యాన్ని త్యజించిన ఆ కీర్తిమంతుడైన రాకుమారుడు, నన్ను తన తల్లి వద్దే ఉండమని ఆజ్ఞాపించాడు. కానీ నేను అరణ్యంలో సంచరించడానికి సిద్ధమై, ఆయన కంటే ముందే వేగంగా బయలుదేరాను. ఎందుకంటే ఆయన లేని ఆ స్వర్గనివాసం కూడా నాకు ఏమాత్రం ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. నాకంటే ముందే, అమిత భాగ్యశాలియైన లక్ష్మణుడు (సుమిత్ర కుమారుడు, తన మిత్రులను ఆనందింపజేసేవాడు) తన అన్నను అనుసరించడానికి నారచీరలను ధరించి సిద్ధమయ్యాడు."  "మా భర్త ఆజ్ఞను అత్యంత గౌరవిస్తూ, మా వ్రతాలకు కట్టుబడి, మేము అంతకుముందెన్నడూ నగరం నుండి చూడని దట్టమైన, ఘోరమైన అరణ్యంలోకి ప్రవేశించాము. మేము దండకారణ్యంలో నివసిస్తున్న సమయంలో, అమితమైన శక్తివంతుడైన ఆ శ్రీరాముని భార్యనైన నన్ను, దుర్మార్గుడైన ఆ రాక్షసుడు రావణుడు దొంగతనంగా అపహరించాడు. అతని చేత నాకు కేవలం రెండు నెలల జీవిత కాలం గడువుగా ఇవ్వబడింది. ఆ రెండు నెలలు గడచిన తర్వాత, నేను నా ప్రాణాలను విడిచిపెడతాను."
34	తస్యాస్తద్వచనం శ్రుత్వా హనూమాన్హరియూథపః | దుఃఖాద్దుఃఖాభిభూతాయాః సాన్తముత్తరమబ్రవీత్ || ౧|| అహం రామస్య సన్దేశాద్దేవి దూతస్తవాగతః | వైదేహి కుశలీ రామస్త్వాం చ కౌశలమబ్రవీత్ || ౨|| యో బ్రాహ్మమస్త్రం వేదాంశ్చ వేద వేదవిదాం వరః | స త్వాం దాశరథీ రామో దేవి కౌశలమబ్రవీత్ || ౩|| లక్ష్మణశ్చ మహాతేజా భర్తుస్తేఽనుచరః ప్రియః | కృతవాఞ్శోకసన్తప్తః శిరసా తేఽభివాదనమ్ || ౪|| సా తయోః కుశలం దేవీ నిశమ్య నరసింహయోః | ప్రీతిసంహృష్టసర్వాఙ్గీ హనూమాన్తమథాబ్రవీత్ || ౫|| కల్యాణీ బత గథేయం లౌకికీ ప్రతిభాతి మే | ఏహి జీవన్తమానదో నరం వర్షశతాదపి || ౬|| తయోః సమాగమే తస్మిన్ప్రీతిరుత్పాదితాద్భుతా | పరస్పరేణ చాలాపం విశ్వస్తౌ తౌ ప్రచక్రతుః || ౭|| తస్యాస్తద్వచనం శ్రుత్వా హనూమాన్హరియూథపః | సీతాయాః శోకదీనాయాః సమీపముపచక్రమే || ౮|| యథా యథా సమీపం స హనూమానుపసర్పతి | తథా తథా రావణం సా తం సీతా పరిశఙ్కతే || ౯|| అహో ధిగ్ధిక్కృతమిదం కథితం హి యదస్య మే | రూపాన్తరముపాగమ్య స ఏవాయం హి రావణః || ౧౦|| తామశోకస్య శాఖాం సా విముక్త్వా శోకకర్శితా | తస్యామేవానవద్యాఙ్గీ ధరణ్యాం సముపావిశత్ || ౧౧|| అవన్దత మహాబాహుస్తతస్తాం జనకాత్మజామ్ | సా చైనం భయవిత్రస్తా భూయో నైవాభ్యుదైక్షత || ౧౨|| తం దృష్ట్వా వన్దమానం తు సీతా శశినిభాననా | అబ్రవీద్దీర్ఘముచ్ఛ్వస్య వానరం మధురస్వరా || ౧౩|| మాయాం ప్రవిష్టో మాయావీ యది త్వం రావణః స్వయమ్ | ఉత్పాదయసి మే భూయః సన్తాపం తన్న శోభనమ్ || ౧౪|| స్వం పరిత్యజ్య రూపం యః పరివ్రాజకరూపధృత్ | జనస్థానే మయా దృష్టస్త్వం స ఏవాసి రావణః || ౧౫|| ఉపవాసకృశాం దీనాం కామరూప నిశాచర | సన్తాపయసి మాం భూయః సన్తాపం తన్న శోభనమ్ || ౧౬|| యది రామస్య దూతస్త్వమాగతో భద్రమస్తు తే | పృచ్ఛామి త్వాం హరిశ్రేష్ఠ ప్రియా రామ కథా హి మే || ౧౭|| గుణాన్రామస్య కథయ ప్రియస్య మమ వానర | చిత్తం హరసి మే సౌమ్య నదీకూలం యథా రయః || ౧౮|| అహో స్వప్నస్య సుఖతా యాహమేవం చిరాహృతా | ప్రేషితం నామ పశ్యామి రాఘవేణ వనౌకసం || ౧౯|| స్వప్నేఽపి యద్యహం వీరం రాఘవం సహలక్ష్మణమ్ | పశ్యేయం నావసీదేయం స్వప్నోఽపి మమ మత్సరీ || ౨౦|| నాహం స్వప్నమిమం మన్యే స్వప్నే దృష్ట్వా హి వానరమ్ | న శక్యోఽభ్యుదయః ప్రాప్తుం ప్రాప్తశ్చాభ్యుదయో మమ || ౨౧|| కిం ను స్యాచ్చిత్తమోహోఽయం భవేద్వాతగతిస్త్వియమ్ | ఉన్మాదజో వికారో వా స్యాదియం మృగతృష్ణికా || ౨౨|| అథ వా నాయమున్మాదో మోహోఽప్యున్మాదలక్ష్మణః | సమ్బుధ్యే చాహమాత్మానమిమం చాపి వనౌకసం || ౨౩|| ఇత్యేవం బహుధా సీతా సమ్ప్రధార్య బలాబలమ్ | రక్షసాం కామరూపత్వాన్మేనే తం రాక్షసాధిపమ్ || ౨౪|| ఏతాం బుద్ధిం తదా కృత్వా సీతా సా తనుమధ్యమా | న ప్రతివ్యాజహారాథ వానరం జనకాత్మజా || ౨౫|| సీతాయాశ్చిన్తితం బుద్ధ్వా హనూమాన్మారుతాత్మజః | శ్రోత్రానుకూలైర్వచనైస్తదా తాం సమ్ప్రహర్షయత్ || ౨౬|| ఆదిత్య ఇవ తేజస్వీ లోకకాన్తః శశీ యథా | రాజా సర్వస్య లోకస్య దేవో వైశ్రవణో యథా || ౨౭|| విక్రమేణోపపన్నశ్చ యథా విష్ణుర్మహాయశాః | సత్యవాదీ మధురవాగ్దేవో వాచస్పతిర్యథా || ౨౮|| రూపవాన్సుభగః శ్రీమాన్కన్దర్ప ఇవ మూర్తిమాన్ | స్థానక్రోధప్రహర్తా చ శ్రేష్ఠో లోకే మహారథః | బాహుచ్ఛాయామవష్టబ్ధో యస్య లోకో మహాత్మనః || ౨౯|| అపకృష్యాశ్రమపదాన్మృగరూపేణ రాఘవమ్ | శూన్యే యేనాపనీతాసి తస్య ద్రక్ష్యసి యత్ఫలమ్ || ౩౦|| నచిరాద్రావణం సఙ్ఖ్యే యో వధిష్యతి వీర్యవాన్ | రోషప్రముక్తైరిషుభిర్జ్వలద్భిరివ పావకైః || ౩౧|| తేనాహం ప్రేషితో దూతస్త్వత్సకాశమిహాగతః | త్వద్వియోగేన దుఃఖార్తః స త్వాం కౌశలమబ్రవీత్ || ౩౨|| లక్ష్మణశ్చ మహాతేజాః సుమిత్రానన్దవర్ధనః | అభివాద్య మహాబాహుః సోఽపి కౌశలమబ్రవీత్ || ౩౩|| రామస్య చ సఖా దేవి సుగ్రీవో నామ వానరః | రాజా వానరముఖ్యానాం స త్వాం కౌశలమబ్రవీత్ || ౩౪|| నిత్యం స్మరతి రామస్త్వాం ససుగ్రీవః సలక్ష్మణః | దిష్ట్యా జీవసి వైదేహి రాక్షసీ వశమాగతా || ౩౫|| నచిరాద్ద్రక్ష్యసే రామం లక్ష్మణం చ మహారథమ్ | మధ్యే వానరకోటీనాం సుగ్రీవం చామితౌజసం || ౩౬|| అహం సుగ్రీవసచివో హనూమాన్నామ వానరః | ప్రవిష్టో నగరీం లఙ్కాం లఙ్ఘయిత్వా మహోదధిమ్ || ౩౭|| కృత్వా మూర్ధ్ని పదన్యాసం రావణస్య దురాత్మనః | త్వాం ద్రష్టుముపయాతోఽహం సమాశ్రిత్య పరాక్రమమ్ || ౩౮|| నాహమస్మి తథా దేవి యథా మామ్ అవగచ్ఛసి | విశఙ్కా త్యజ్యతామేషా శ్రద్ధత్స్వ వదతో మమ || ౩౯||	39	636
ఆమె నోటి నుండి ఆ మాటలు విన్న తర్వాత, వానర సైన్య అధిపతియైన హనుమంతుడు, శోకము మీద శోకముతో పూర్తిగా మునిగిపోయిన ఆమెకు ఓదార్పునిస్తూ, ప్రశాంతతను కలిగించే మధురమైన మాటలతో ఇలా బదులిచ్చాడు. "ఓ దేవీ! నేను శ్రీరాముని సందేశాన్ని మోసుకుంటూ, ఆయన దూతగా నీ చెంతకు వచ్చాను. ఓ వైదేహీ! శ్రీరాముడు క్షేమంగా, కుశలంగా ఉన్నాడు, మరియు ఆయన నిన్ను కుశలప్రశ్నలు అడగమన్నాడు. ఓ దివ్య జనని! వేదవిజ్ఞానంలో పరమ నిపుణుడు, వేదాలను మరియు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని (విశ్వాస్త్రాన్ని) సంపూర్ణంగా తెలిసిన ఆ దశరథ నందనుడు శ్రీరాముడు నీ క్షేమసమాచారాన్ని అడిగి తెలుసుకోమన్నాడు. నీ భర్తకు అత్యంత ప్రియమైన అనుచరుడు, సోదరుడు మరియు మహా తేజోవంతుడైన లక్ష్మణుడు కూడా నీ ఎడబాటు దుఃఖంతో తపిస్తూ, నీకు తన గౌరవపూర్వక వందనాలు సమర్పిస్తున్నాడు."  నరసింహుల వంటి ఆ ఇద్దరు వీరుల క్షేమసమాచారాన్ని వినగానే, ఆ దివ్య దేవి (సీత) సర్వాంగాలలో ఒక పవిత్రమైన ఆనంద లహరి ఉప్పొంగింది. ఆమె హనుమంతుడితో ఇలా అంది: "ఆహా! లోకంలో పెద్దలు చెప్పే ఆ ప్రసిద్ధ సామెత నా విషయంలో ముమ్మాటికీ నిజమనిపిస్తోంది: 'ఒక మానవుడు ఎలాగోలా ప్రాణాలతో బ్రతికి ఉండగలిగితే, వంద సంవత్సరాలకైనా సరే అతనికి ఖచ్చితంగా సంతోషం (శుభం) సిద్ధిస్తుంది!'"  వారి మధ్య జరిగిన ఈ పరస్పర సంభాషణ ద్వారా, వారిద్దరి మధ్య ఒక అద్భుతమైన, పవిత్రమైన అనురాగం (నమ్మకం) ఏర్పడింది. వారు పూర్తి నమ్మకంతో ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకోవడం ప్రారంభించారు. ఆమె మాటలు విన్న వానర సేనాధిపతి హనుమంతుడు, ఇంకా దుఃఖంలోనే ఉన్న సీతాదేవికి కొంచెం దగ్గరగా జరిగాడు. అయితే, హనుమంతుడు తనను సమీపిస్తున్న కొద్దీ, సీతకు ఆయనపై అనుమానం పెరిగింది; ఆయన రూపం మార్చుకుని వచ్చిన రావణుడేమోనని ఆమె శంకించింది.  (సీత తనలో తాను ఇలా అనుకుంది:) "అయ్యో, ఎంత ఘోరం! నా కథనంతటినీ ఈయనతో పంచుకున్నందుకు నన్ను నేనే నిందించుకోవాలి! ఈయన నిశ్చయముగా రూపం మార్చుకుని వచ్చిన ఆ రావణుడే!"  దుఃఖంతో పూర్తిగా కృశించి, బలహీనపడి ఉన్న ఆమె, తాను అంతవరకు పట్టుకుని ఉన్న అశోక వృక్షపు కొమ్మను వదిలిపెట్టేసింది. ఏమాత్రం లోపం లేని అవయవాలు గల ఆ దివ్య దేవి అక్కడికక్కడే ఉత్త నేలపై కుంగిపోయి కూర్చుంది. అప్పుడు మహాబాహువుడైన హనుమంతుడు ఆ జనక నందినికి అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు. అయినప్పటికీ, తీవ్రమైన భయంతో వణికిపోతున్న ఆ దేవి, ఆయన వైపు పైకి చూడటానికి కూడా సాహసించలేకపోయింది. ఆయన తనకు నమస్కరించడం చూసి, పూర్ణచంద్ర వదనురాలైన సీత గట్టిగా నిట్టూరుస్తూ, ఆ వానరుడితో అత్యంత మధురమైన, స్పష్టమైన స్వరంతో ఇలా అంది:  "నువ్వు ఒకవేళ మాయోపాయాలను ప్రయోగించే ఆ రావణుడివే అయ్యుండి, నన్ను మరింత వేధించడానికి మాయా భ్రమతో ఇక్కడికి ప్రవేశించి ఉంటే, ఇది నీకు ఎంతమాత్రం తగని పరమ నీచమైన కార్యం. జనస్థానంలో తన నిజ రూపాన్ని వదిలిపెట్టి, పరివ్రాజకుడి (సన్యాసి) వేషంలో వచ్చిన ఏ రావణుడిని అయితే నేను చూశానో, నువ్వు ఖచ్చితంగా ఆ రావణుడివే! కోరిన రూపం ధరించగల ఓ నిశాచరుడా! ఇప్పటికే ఉపవాసాల వల్ల కృశించిపోయి, పరమ దీన స్థితిలో ఉన్న నన్ను మరింతగా పీడించడం నీకు ధర్మం కాదు."  "అలా కాకుండా, నువ్వు నిజంగానే శ్రీరాముని చేత పంపబడిన దూతవైతే, నీకు సమస్త శుభాలు కలుగుగాక! వానరోత్తముడా! నా ప్రాణనాథుడైన శ్రీరాముని గురించి నాకు చెప్పు, ఎందుకంటే నా ప్రియతముని కథలు వినడం నాకు అత్యంత ప్రాణప్రదమైనది. ఓ సాధు వానరుడా! నా ప్రియరాముని సద్గుణాలను కీర్తించు! వేగంగా ప్రవహించే నదీ ప్రవాహం తన సొంత గట్టునే కొట్టుకుపోయేలా చేసినట్లు, నీ మధుర మాటలతో నువ్వు నా హృదయాన్ని పూర్తిగా కొల్లగొడుతున్నావు."  "ఆహా, కల ఎంత మధురంగా ఉంటుందో కదా! నేను అపహరింపబడి ఇంత కాలమైనా, రాఘవుని (రాముని) చేత పంపబడిన వనచరుడైన వానరుడు నాకు కలలో కనిపిస్తున్నాడు. వీరశ్రేష్ఠుడైన ఆ రాఘవుడిని, లక్ష్మణసమేతంగా కనీసం కలలోనైనా నేను కన్నులారా చూడగలిగితే, నేను ఇంతలా నిరాశకు లోనయ్యేదానిని కాదు. కానీ అయ్యో, నా కలలు కూడా పరమ క్రూరమైనవి, అవి నాకు ఆ దివ్య దర్శనాన్ని ఇవ్వడం లేదు. అయినప్పటికీ, ఇది నిజంగా కల అని నేను నమ్మడం లేదు. కలలో వానరుడిని చూస్తే శుభం కానీ, సంపద కానీ కలగదని పెద్దలు చెబుతారు, కానీ నాలో మాత్రం ఒక వింతైన ఉత్సాహం, శుభ భావన స్పష్టంగా కలుగుతున్నాయి."  "ఇది నా మనస్సుకు కలిగిన ఏమైనా భ్రమ అయి ఉంటుందా? లేదా వీచే గాలి వల్ల కలిగిన మార్పా? పిచ్చి యొక్క లక్షణమా, లేక ఎండమావి వంటి మిథ్యా రూపమా? కానీ ఇది పిచ్చితనం ఎంతమాత్రం కాదు, భ్రమ అంతకన్నా కాదు; ఎందుకంటే నాలో పిచ్చికి సంబంధించిన ఏ లక్షణాలూ లేవు. నా గురించి నాకు సంపూర్ణమైన స్పృహ ఉంది, మరియు నా ముందే నిలబడి ఉన్న ఈ వనచర వానరుడిని నేను స్పష్టంగా చూడగలుగుతున్నాను."  ఈ విధంగా, రాక్షసులకు ఉన్న రూపాలు మార్చే మాయా శక్తులను మనస్సులో ఉంచుకుని, అన్ని కోణాల నుండి తార్కిక ఆధారాలను, బలాబలాలను సమీక్షించుకున్న సీత—చివరకు ఈయన ఖచ్చితంగా ఆ రాక్షస రాజు రావణుడేనని నిశ్చయించుకుంది. తన మనస్సులో ఈ విధంగా దృఢంగా నిర్ణయించుకున్న తర్వాత, సన్నని నడుము గల ఆ జనక నందిని పూర్తిగా మౌనం వహించింది; ఆ వానరుడితో ఇకపై ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడటానికి నిరాకరించింది.  సీతాదేవి మనస్సులో సాగుతున్న ఆలోచనలను గ్రహించిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, ఆమెకు అమితమైన ఆనందాన్ని, పులకరింతను కలిగిస్తూ, వినసొంపైన మధురమైన మాటలతో ఇలా ప్రశంసించడం ప్రారంభించాడు:  "శ్రీరాముడు సూర్యుని వలె దేదీప్యమానంగా ప్రకాశించేవాడు, మరియు చంద్రుని వలె లోకమంతటికీ నిరంతరం ఆహ్లాదాన్ని (ఆనందాన్ని) పంచేవాడు. ఆయన కుబేరుని (వైశ్రవణుని) వలె సమస్త లోకాలను పాలించగల ప్రభువు. అమిత తేజోవంతుడైన ఆ మహావిష్ణువు వలె పరమ పరాక్రమవంతుడు, సత్యసంధుడు, మధురభాషి మరియు దేవగురువైన బృహస్పతి వంటి అపారమైన బుద్ధిశాలి." "ఆయన సాక్షాత్తు మూర్తీభవించిన మన్మథుని (కామదేవుని) వలె అసాధారణ రూపవంతుడు, మనోహరుడు మరియు సంపన్నుడు. ఆయన తన క్రోధాన్ని (కోపాన్ని) సరైన శత్రువులపైనే ప్రయోగిస్తాడు; ఆయన ఈ లోకంలోనే అత్యంత శ్రేష్ఠుడైన మహారథుడు. ఆ మహాత్ముని కొండల వంటి బాహువుల నీడలోనే ఈ సమస్త జగత్తు ప్రశాంతంగా విశ్రమిస్తోంది. ఆశ్రమం శూన్యంగా ఉన్న సమయం చూసి, మాయా లేడి రూపంతో రాఘవుడిని ఉపాయంతో దూరం చేసి, నిన్ను దొంగిలించిన ఆ రాక్షసుడు అనుభవించబోయే ఘోర పరిణామాలను నువ్వు త్వరలోనే కన్నులారా చూడబోతున్నావు.  "మహా శక్తిమంతుడైన శ్రీరాముడు త్వరలోనే యుద్ధరంగంలో రావణుడిని హతం చేస్తాడు. ధర్మ క్రోధంతో ఆయన విడిచే పదునైన బాణాలు యజ్ఞ వాటికలోని అగ్నిశిఖల వలె ఆ రాక్షసుడిని దహించివేస్తాయి. నేను ఆ శ్రీరాముని చేతనే దూతగా పంపబడి, ఇక్కడికి నీ సమక్షంలోకి వచ్చాను. నీ ఎడబాటు వల్ల తీవ్రమైన దుఃఖంతో, ఆవేదనతో తపిస్తున్న ఆయన నీ క్షేమసమాచారాన్ని అడగమన్నాడు. సుమిత్రకు ఆనందాన్ని పెంపొందించేవాడు, మహా తేజోవంతుడు, మహాబాహువుడైన లక్ష్మణుడు కూడా నీకు పాదాభివందనం చేస్తూ నీ కుశలాన్ని అడుగుతున్నాడు." "ఓ దేవీ! శ్రీరామునికి అత్యంత ప్రియమిత్రుడు, వానర వీరులందరికీ అధిపతియైన సుగ్రీవుడు అనే వానరరాజు కూడా నీకు తన గౌరవపూర్వక వందనాలు తెలియజేస్తున్నాడు. శ్రీరాముడు, లక్ష్మణుడు మరియు సుగ్రీవుడు నిరంతరం నిన్నే స్మరిస్తున్నారు. ఓ వైదేహీ! ఈ క్రూర రాక్షస స్త్రీల బంధనంలో చిక్కుకున్నప్పటికీ, నీ అదృష్టం బాగుండి నువ్వు ఇంకా ప్రాణాలతో ఉన్నావు. చాలా కొద్ది సమయంలోనే నువ్వు మహావీరుడైన శ్రీరాముడిని, లక్ష్మణుడిని మరియు అమిత శక్తిమంతుడైన సుగ్రీవుడిని కోట్ల కొలది వానర వీరులతో చుట్టూ ముట్టబడి ఉండగా చూడబోతున్నావు."  "నేను సుగ్రీవుని మంత్రిని, నా పేరు హనుమంతుడు. అపారమైన, భయంకరమైన ఈ మహా సముద్రాన్ని ఒక్క లంఘనంతో దాటి నేను ఈ లంకా నగరంలో ప్రవేశించాను. దుర్మార్గుడైన ఆ రావణుడి తలపై నా పాదాన్ని గట్టిగా నాటి, కేవలం నా సొంత శక్తి పరాక్రమాలపైనే ఆధారపడి నేను నీ చెంతకు వచ్చాను. ఓ దేవీ! నువ్వు భావిస్తున్నట్లు నేను ఎటువంటి మాయా రూపాన్ని కాను! నీ మనస్సులోని ఈ అనుమానాన్ని విడనాడి, నా మాటలపై సంపూర్ణ విశ్వాసాన్ని, నమ్మకాన్ని ఉంచు."

 

ఇత్యార్షే శ్రీ మూల రామాయణే సుందరకాండే  దశమ: భాగ: